Issues
Select Version
Mahāvaggaṭīkā
Mahāvaggaṭīkā

Aṭṭhaabhibhāyatanavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Aṭṭhaabhibhāyatanavaṇṇanā

173. AbhibhavatītiP2.205 abhibhu , parikammaṃ , ñāṇaṃ vā .
Abhibhu āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ , jhānaṃ .
Abhibhavitabbaṃ vā ārammaṇasaṅkhātaṃ āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ .
Ārammaṇābhibhavanato abhibhu ca taṃ āyatanañca yogino sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānabhāvato , manāyatanadhammāyatanabhāvato vātipi sasampayuttaṃ jhānaṃ abhibhāyatanaṃ .
Tenāha ‘‘ abhibhavanakāraṇānī ’’ tiādi .
Tāni hīti abhibhāyatanasaññitāni jhānāni .
‘‘ Puggalassa ñāṇuttariyatāyā ’’ ti idaṃ ubhayatthāpi yojetabbaṃ .
Kathaṃ ?
Paṭipakkhabhāvena paccanīkadhamme abhibhavanti puggalassa ñāṇuttariyatāya ārammaṇāni abhibhavanti .
Ñāṇabaleneva hi ārammaṇābhibhavanaṃ viya paṭipakkhābhibhavo pīti .
Parikammavasena ajjhattaṃ rūpasaññī , na appanāvasena .
Na hi paṭibhāganimittārammaṇā appanā ajjhattavisayā sambhavati , taṃ pana ajjhattaparikammavasena laddhaṃM2.160 kasiṇanimittaṃ avisuddhameva hoti , na bahiddhāparikammavasena laddhaṃ viya visuddhaṃ .
ParittānītiV2.143 yathāladdhāni suppasarāvamattāni .
Tenāha ‘‘ avaḍḍhitānī ’’ ti .
Parittavasenevāti vaṇṇavasena ābhoge vijjamānepi parittavaseneva idaṃ abhibhāyatanaṃ vuttaṃ .
Parittatā hettha abhibhavanassa kāraṇaṃ .
Vaṇṇābhoge satipi asatipi abhibhāyatanabhāvanā nāma tikkhapaññasseva sambhavati , na itarassāti āha ‘‘ ñāṇuttariko puggalo ’’ ti .
Abhibhavitvā samāpajjatīti ettha abhibhavanaṃ , samāpajjanañca upacārajjhānādhigamasamanantarameva appanājhānuppādananti āha ‘‘ saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetī ’’ ti .
Saha nimittuppādenāti ca appanāparivāsābhāvassa lakkhaṇaṃ vacanametaṃ .
Yo ‘‘ khippābhiñño ’’ ti vuccati , tatopi ñāṇuttarasseva abhibhāyatanabhāvanā .
Etthāti etasmiṃ nimitte .
Appanaṃ pāpetīti bhāvanaṃ appanaṃ neti .
EtthaP2.206 ca keci ‘‘ uppanne upacārajjhāne taṃ ārabbha ye heṭṭhimantena dve tayo javanavārā pavattanti , te upacārajjhānapakkhikā eva , tadanantarañca bhavaṅgaparivāsena , upacārāsevanāya ca vinā appanā hoti , saha nimittuppādeneva appanaṃ pāpetī ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ .
Na hi parivāsitaparikammena appanāvāro icchito , nāpi mahaggatappamāṇajjhānesu viya upacārajjhāne ekantato paccavekkhaṇā icchitabbā , tasmā upacārajjhānādhigamanato paraṃ katipayabhavaṅgacittāvasāne appanaṃ pāpuṇanto ‘‘ saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetī ’’ ti vutto .
Saha nimittuppādenevāti ca adhippāyikamidaṃ vacanaṃ , na nītatthaṃ , adhippāyo vuttanayeneva veditabbo , na antosamāpattiyaṃ tadā tathārūpassa ābhogassa asambhavato .
Samāpattito vuṭṭhitassa ābhogo pubbabhāgabhāvanāyavasena jhānakkhaṇe pavattaṃ abhibhavanākāraṃ gahetvā pavattoti daṭṭhabbaṃ .
Abhidhammaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ iminā tassa pubbābhogo kathito ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .204) vuttaṃ .
Antosamāpattiyaṃ tathā ābhogābhāve kasmā ‘‘ jhānasaññāyapī ’’ ti vuttanti āha ‘‘ abhibhavana … pe … atthī ’’ ti .
VaḍḍhitappamāṇānītiM2.161 vipulappamāṇānīti attho , na ekaṅguladvaṅgulādivasena vaḍḍhiṃ pāpitānīti tathā vaḍḍhanassevettha asambhavato .
Tenāha ‘‘ mahantānī ’’ ti .
Bhattavaḍḍhitakan ti bhuñjanabhājanaṃ vaḍḍhetvā dinnabhattaṃ , ekāsane purisena bhuñjitabbabhattato upaḍḍhabhattanti attho .
Rūpe saññā rūpasaññā , sā assa atthīti rūpasaññī , na rūpasaññī arūpasaññī , saññāsīsena jhānaṃ vadati .
Rūpasaññāya anuppādanaṃ evettha alābhitā .
BahiddhāvaP2.207V2.144 uppannan ti bahiddhā vatthusmiṃyeva uppannaṃ .
Abhidhamme pana ‘‘ ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni … pe … appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti ( dha . sa .220) evaṃ catunnaṃ abhibhāyatanānaṃ āgatattā abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .204)‘‘ kasmā pana ‘ yathā suttante ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittānītiādi vuttaṃ , evaṃ avatvā idha catūsupi abhibhāyatanesu ajjhattaṃ arūpasaññitāva vuttā ’ ti codanaṃ katvā ‘ ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato ’ ti kāraṇaṃ vatvā , tattha vā hi idha vā bahiddhā rūpāneva abhibhavitabbāni , tasmā tāni niyamato vattabbānīti tatrāpi idhāpi vuttāni .
‘ Ajjhattaṃ rūpasaññī ’ ti idaṃ pana satthu desanāvilāsamattamevā ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca vaṇṇābhogarahitāni , sahitāni ca sabbāni parittāni ‘‘ parittāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti vuttāni , tathā appamāṇāni ‘‘ appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti .
Atthi hi so pariyāyo parittāni abhibhuyya tāni ce kadāci vaṇṇavasena ābhujitāni honti , suvaṇṇadubbaṇṇāni abhibhuyyāti .
Pariyāyakathā hi suttantadesanāti .
Abhidhamme ( dha . sa .222) pana nippariyāyadesanattā vaṇṇābhogarahitāni visuṃ vuttāni , tathā sahitāni .
Atthi hi ubhayattha abhibhavanavisesoti .
Tathā idha pariyāyadesanattā vimokkhānampi abhibhavanapariyāyo atthīti ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ tiādinā paṭhamadutiyaabhibhāyatanesu paṭhamavimokkho , tatiyacatutthaabhibhāyatanesu dutiyavimokkho , vaṇṇābhibhāyatanesu tatiyavimokkho ca abhibhavanappavattito saṅgahito .
Abhidhamme pana nippariyāyadesanattā vimokkhābhibhāyatanāni asaṅkarato dassetuṃ vimokkhe vajjetvā abhibhāyatanāni kathitāniP2.208 ;
sabbāni ca vimokkhakiccāni jhānāni vimokkhadesanāyaṃ vuttāni .
TadetaṃM2.162 ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ ti āgatassa abhibhāyatanadvayassa abhidhamme abhibhāyatanesu avacanato ‘‘ rūpī rūpāni passatī ’’ tiādīnañca sabbavimokkhakiccasādhāraṇavacanabhāvato vavatthānaṃ katanti viññāyati .
‘‘ Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato ’’ ti idaṃ katthacipi ‘‘ ajjhattaṃ rūpāni passatī ’’ ti avatvā sabbattha yaṃ vuttaṃ ‘‘ bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti , tassa kāraṇavacanaṃ , tena yaṃ aññahetukaṃ , taṃ tena hetunā vuttaṃ .
Yaṃ pana desanāvilāsahetukaṃ ajjhattaṃ arūpasaññitāya eva abhidhamme ( dha . sa .223) vacanaṃ , na tassa aññaṃ kāraṇaṃ maggitabbanti dasseti .
Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyatā ca tesaṃ bahiddhā rūpānaṃ viya abhūtattā .
Desanāvilāso ca yathāvuttavavatthānavasena veditabbo veneyyajjhāsayavasena vijjamānapariyāyakathābhāvato .
‘‘ Suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti eteneva siddhattā na nīlādi abhibhāyatanāni vattabbānīti ce ?
Taṃ na , nīlādīsu katādhikārānaṃ nīlādibhāvasseva abhibhavanakāraṇattā .
Na hi tesaṃ parisuddhāparisuddhavaṇṇānaṃV2.145 parittatā , appamāṇatā vā abhibhavanakāraṇaṃ , atha kho nīlādibhāvo evāti .
Etesu ca parittādikasiṇarūpesu yaṃ yaṃ caritassa imāni abhibhāyatanāni ijjhanti , taṃ dassetuṃ ‘‘ imesu panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sabbasaṅgāhakavasenāti sakalanīlavaṇṇanīlanidassananīlanibhāsānaṃ sādhāraṇavasena .
Vaṇṇavasenāti sabhāvavaṇṇavasena .
Nidassanavasenāti passitabbatāvasena cakkhuviññāṇādiviññāṇavīthiyā gahetabbatāvasena .
Obhāsavasenāti sappabhāsatāya avabhāsanavasena .
Umāpupphan ti atasipupphaṃ .
Nīlameva hoti vaṇṇasaṅkarābhāvato .
Bārāṇasisambhavan ti bārāṇasiyaṃ samuṭṭhitaṃ .
Ekaccassa ito bāhirakassa appamāṇaṃ ativitthāritaṃ kasiṇanimittaṃP2.209 olokentassa bhayaṃ uppajjeyya ‘‘ kiṃ nu kho idaṃ sakalaṃ lokaṃ abhibhavitvā ajjhottharitvā gaṇhātī ’’ ti , tathāgatassa pana tādisaṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthīti abhītabhāvadassanatthameva ānītāni .