Mahāsivattheravatthuvaṇṇanā
Sahassadvisahassasaṅkhyattā mahāgaṇe .
Aṭṭhakathātherāti aṭṭhakathāya atthapaṭipucchanakatherā .
Antarāmaggeti bhikkhaṃ gahetvā gāmato vihāraṃ paṭigamanamagge
P2.337 .Tayo … pe … gāhāpetvāti tīṇi cattāri uṇhāpanāni .
Kenaci
M2.267 papañcenāti kenaci sarīrakiccabhūtena papañcena .Saññaṃ akāsi rattiyaṃ pacchato gacchantaṃ asallakkhento .
Kasmā pana thero antevāsikānaṃ anārocetvāva gatoti āha ‘‘ thero kirā ’’ tiādi .
Arahattaṃ nāma kin ti tadadhigamassa adukkarabhāvaṃ sandhāya vadati .
Catūhi iriyāpathehīti catūhipi
V2.248 iriyāpathehi pavattamānassa , tasmā yāva arahattādhigamā sayanaṃ paṭikkhipāmīti adhippāyo .‘‘ Anucchavikaṃ nu kho te etan ’’ ti saṃvegajāto vīriyaṃ samuttejento arahattaṃ aggahesi ettakaṃ kālaṃ vipassanāya suciṇṇabhāvato ñāṇassa paripākaṃ gatattā .
Parimajjīti parimasi .
Keci pana ‘‘ parimajjīti parivattetvā therena dhoviyamānaṃ pariggahetvā dhovī ’’ ti atthaṃ vadanti .
Vipassanāya ārammaṇaṃ nāma upacārajjhānapaṭhamajjhānādi .
‘‘ Savitakkasavicāradomanasse ’’ tiādīsu vattabbaṃ somanassesu vuttanayānusārena veditabbaṃ .
362. Evarūpāti yā akusalānaṃ abhibuddhiyā , kusalānaṃ parihānāya ca saṃvattati , evarūpā , sā pana kāmūpasañhitatāya ‘‘ gehasitā ’’ ti vuccatīti āha ‘‘ gehasitaupekkhā ’’ ti .
‘‘ Bālassā ’’ tiādīsu bālakaradhammayogato bālassa attahitaparahitabyāmūḷhatāya mūḷhassa puthūnaṃ kilesādīnaṃ jananādīhi kāraṇehi puthujjanassa kilesodhīnaṃ maggodhīhi ajitattā anodhijinassa , odhijino vāyapekkhā , odhiso ca kilesānaṃ jitattā , tenassa sekkhabhāvaṃ paṭikkhipati .
Sattamabhavādito uddhaṃ pavattanavipākassa ajitattā avipākajinassa , vipākajinā vā arahanto appaṭisandhikattā , tenassa asekkhattaṃ paṭikkhipati .
Anekādīnave sabbesampi pāpadhammānaṃ
P2.338 mūlabhūte sammohe ādīnavānaṃ adassanasīlatāya anādīnavadassāvino .Āgamādhigamābhāvā assutavato .
Ediso ekaṃsena andhaputhujjano nāma hotīti tassa andhaputhujjanabhāvaṃ dassetuṃ punapi ‘‘ puthujjanassā ’’ ti vuttaṃ .
Evarūpāti vuttappakārā
M2.268 sammohapubbikā .Rūpaṃ sā nātivattatīti rūpānaṃ samatikkamanāya kāraṇaṃ na hoti , rūpārammaṇe kilese nātikkamatīti adhippāyo .
Aññāṇāvibhūtatāya ārammaṇe ajjhupekkhanavasena pavattamānā lobhasampayuttaupekkhā idhādhippetāti tassa lobhassa anucchavikameva ārammaṇaṃ dassento ‘‘ iṭṭhārammaṇe ’’ ti āha .
Anativattamānā anādīnavadassitāya .
Tato eva assādānupassanato tattheva laggā .
Abhisaṅgassa lobhassa vasena , dummocanīyatāya ca tena laggitā viya hutvā uppannā .
Evarūpāti
V2.249 yā akusalānaṃ pahānāya , kusalānañca abhibuddhiyā saṃvattati , evarūpā , sā pana pabbajjādivasena pavattiyā nekkhammūpasañhitāti āha ‘‘ nekkhammasitā ’’ ti .Idāni taṃ pāḷivasena dassetuṃ ‘‘ tattha katamā ’’ tiādi vuttaṃ , tassattho heṭṭhā vuttanayānusārena veditabbo .
Rūpaṃ sā ativattatīti rūpasmiṃ sammadeva ādīnavadassanato .
Rūpaniyātāti kilesehi anabhibhavanīyato .
Iṭṭheti sabhāvato , saṅkappato ca iṭṭhe ārammaṇe .
Arajjantassāti na rajjantassa rāgaṃ anuppādentassa .
Aniṭṭhe adussantassāti ettha vuttanayena attho veditabbo .
Samaṃ sammā yoniso na pekkhanaṃ asamapekkhanaṃ , taṃ pana iṭṭhāniṭṭhamajjhatte viya iṭṭhāniṭṭhesupi bālassa hotīti ‘‘ iṭṭhāniṭṭhamajjhatte ’’ ti avatvā ‘‘ asamapekkhanena asammuyhantassā ’’ ti vuttaṃ , tividhepi ārammaṇe asamapekkhanavasena muyhantassāti attho .
Vipassanāñāṇasampayuttā upekkhā .
Nekkhammasitā upekkhā vedanāsabhāgāti udāsinākārena pavattiyā , upekkhā
P2.339 vedanāya ca sabhāgā .Ettha upekkhā vāti ettha etasmiṃ upekkhāniddese ‘‘ upekkhā ’’ ti gahitā eva .
Tasmāti tatramajjhattupekkhāyapi idha upekkhāggahaṇena gahitattā .
Tañhi sandhāya ‘‘ paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānavasena uppajjanakaupekkhā ’’ ti vuttaṃ .
Tāyapi nekkhammasitaupekkhāyāti niddhāraṇe bhummaṃ .
‘‘ Yaṃ nekkhammavasenā ’’ tiādi heṭṭhā vuttanayattā uttā natthameva .
363. Yadi sakkassa tadā sotāpattiphalapattiyāva upanissayo , atha kasmā bhagavā yāva arahattaṃ desanaṃ vaḍḍhesīti āha ‘‘ buddhānañhī ’’ tiādi .
Taruṇasakkoti abhinavo adhunā pātubhūto sakko .
Sampati
M2.269 pātubhāvañhi sandhāya ‘‘ taruṇasakko ’’ ti vuttaṃ , na tassa kumāratā , vuddhatā vā atthi .Gatāgataṭṭhānan ti gamanāgamanakāraṇaṃ .
Na paññāyati na upalabbhati .
Gabbhaseyyakānañhi cavantānaṃ kammajarūpaṃ vigacchati anudeva cittajaṃ , āhārajañca paccayābhāvato , utujaṃ pana sucirampi kālaṃ paveṇiṃ ghaṭṭentaṃ bhassantaṃ vā sosantaṃ vā kilesantaṃ vā viṭṭhataṃ vā hoti , na evaṃ devānaṃ .
Tesañhi opapātikattā kammajarūpe antaradhāyante sesatisantatirūpampi tena saddhiṃ antaradhāyati .
Tenāha ‘‘ dīpasikhāgamanaṃ viya hotī ’’ ti .
Sesadevatā na jāniṃsu punapi sakkattabhāvena tasmiṃyeva ṭhāne nibbattattā .
Tīsu ṭhānesūti somanassadomanassaupekkhāvissajjanāvasānaṭṭhānesu .
Nibbattitaphalamevāti sappimhā sappimaṇḍo viya āgamanīyapaṭipadāya nibbattitaphalabhūtaṃ lokuttaramaggaphalameva kathitaṃ .
Sakuṇikāya viya kiñci gayhūpagaṃ
P2.340 uppatitvā uḍḍetvā ullaṅghitvā .Assāti maggaphalasaññitassa ariyassa dhammassa .