Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā
216. Tan ti bhikkhusaṅghassa ovādakaṅgaṃ dassetuṃ … pe … vuttaṃ dhammasaṅgāhakehīti adhippāyo .
Suttābhidhammasaṅgahitassa dhammassa atisajjanaṃ sambodhanaṃ desanā , tasseva pakārato ñāpanaṃ veneyyasantāne ṭhapanaṃ paññāpanan ti ‘‘ dhammopi desito ceva
P2.237 paññatto cā ’’ ti vuttaṃ .Tathā vinayatantisaṅgahitassa kāyavācānaṃ vinayanato ‘‘ vinayo ’’ ti laddhādhivacanassa atthassa atisajjanaṃ sambodhanaṃ desanā , tasseva pakārato ñāpanaṃ asaṅkarato ṭhapanaṃ paññāpanan ti ‘‘ vinayopi desito ceva paññatto cā ’’ ti vuttaṃ .
Adhisīlasikkhāniddesabhāvena sāsanassa mūlabhūtattā vinayo paṭhamaṃ sikkhitabboti taṃ tāva ayamuddesaṃ sarūpato dassento ‘‘ mayā hi vo ’’ tiādimāha .
Tattha sattāpattikkhandhavasenāti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamanīyatāvasena
V2.166 .Satthukiccaṃ sādhessati ‘‘ idaṃ vo kattabbaṃ , idaṃ vo na kattabban ’’ ti kattabbākattabbassa vibhāgena anusāsanato .
Tena
M2.185 tenākārenāti tena tena veneyyānaṃ ajjhāsayānurūpena pakārena .Ime dhammeti ime sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme .
Tappadhānattā suttantadesanāya ‘‘ suttantapiṭakaṃ desitan ’’ ti vuttaṃ .
Satthukiccaṃ sādhessati taṃtaṃcariyānurūpaṃ sammāpaṭipattiyā anusāsanato .
Kusalākusalābyākatavasena nava hetū .
‘‘ Satta phassā ’’ tiādi sattaviññāṇadhātusampayogavasena vuttaṃ .
Dhammānulome tikapaṭṭhānādayo cha , tathā dhammapaccanīye , dhammānulomapaccanīye , dhammapaccanīyānulometi catuvīsati samantapaṭṭhānāni etassāti catuvīsatisamantapaṭṭhānaṃ , taṃ pana paccayānulomādivasena vibhajiyamānaṃ aparimāṇanayaṃ evāti āha ‘‘ anantanayamahāpaṭṭhānapaṭimaṇḍitan ’’ ti .
Satthukiccaṃ sādhessatīti khandhādivibhāgena ñāyamānaṃ catusaccasambodhāvahattā satthārā sammāsambuddhena kātabbakiccaṃ nipphādessati .
Ovadissanti anusāsissanti ovādānusāsanīkiccanipphādanato .
Cārittan ti samudācārā , navesu piyālāpaṃ vuḍḍhesu
P2.238 gāravālāpanti attho .Tenāha ‘‘ bhanteti vā āyasmāti vā ’’ ti .
Gāravavacanaṃ hetaṃ yadidaṃ bhanteti vā āyasmāti vā , loke pana ‘‘ tatra bhavan ’’ ti ,‘‘ devānaṃ piyā ’’ ti ca gāravavacanameva .
‘‘ Ākaṅkhamāno samūhanatū ’’ ti vutte ‘‘ na ākaṅkhamāno na samūhanatū ’’ tipi vuttameva hotīti āha ‘‘ vikappavacaneneva ṭhapesī ’’ ti .
Balan ti ñāṇabalaṃ .
Yadi asamūhananaṃ diṭṭhaṃ , tadeva ca icchitaṃ , atha kasmā bhagavā ‘‘ ākaṅkhamāno samūhanatū ’’ ti avocāti ?
Tathārūpapuggalajjhāsayavasena .
Santi hi keci khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samādāya saṃvattituṃ anicchantā , tesaṃ tathā avuccamāne bhagavati vighāto uppajjeyya , taṃ tesaṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya , tathā pana vutte tesaṃ vighāto na uppajjeyya ‘‘ amhākaṃ evāyaṃ doso , yato amhesu eva keci samūhananaṃ na icchantī ’’ ti .
Keci ‘‘ sakalassa pana sāsanassa saṅghāyattabhāvakaraṇatthaṃ tathā vuttan ’’ ti vadanti .
Yañca kiñci satthārā sikkhāpadaṃ paññattaṃ , taṃ samaṇā sakyaputtiyā sirasā sampaṭicchitvā jīvitaṃ viya rakkhanti .
Tathā hi te ‘‘ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni ākaṅkhamāno saṅgho samūhanatū ’’ ti
M2.186 vuttepi na samūhaniṃsu , aññadatthu ‘‘ purato viya tassa accayepi rakkhiṃsu evā ’’ ti satthusāsanassaV2.167 , saṅghassa ca mahantabhāvadassanatthampi tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ .Tathā hi āyasmā ānando , aññepi vā bhikkhū ‘‘ katamaṃ pana bhante khuddakaṃ , katamaṃ anukhuddakan ’’ ti na pucchiṃsu samūhanajjhāsayasseva abhāvato .
Na taṃ evaṃ gahetabban ti ‘‘ nāgasenatthero khuddānukhuddakaṃ jānātī ’’ tiādinā vuttaṃ taṃ nesaṃ vacanaṃ iminā vuttākārena na gahetabbaṃ adhippāyassa aviditattā .
Idāni taṃ adhippāyaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ nāgasenatthero
P2.239 hī ’’ tiādi vuttaṃ .Yasmā nāgasenatthero ( milindapañhe abhejjavagge vitthāro ) paresaṃ vādapathopacchedanatthaṃ saṅgītikāle dhammasaṅgāhakamahātherehi gahitakoṭṭhāsesu ca antimakoṭṭhāsameva gahetvā milindarājānaṃ paññāpesi .
Mahākassapatthero pana ekasikkhāpadampi asamūhanitukāmatāya tathā kammavācaṃ sāveti , tasmā taṃ tesaṃ vacanaṃ tathā na gahetabbaṃ .
217. Dveḷhakan ti dvidhāgāho , anekaṃsaggāhoti attho .
Vimatīti saṃsayāpatti .
Tenāha ‘‘ vinicchituṃ asamatthatā ’’ ti .
Taṃ vo vadāmīti taṃ saṃsayavantaṃ bhikkhuṃ sandhāya vo tumhe vadāmi .
Nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃ yevāti buddhādīsu tesaṃ bhikkhūnaṃ nikkaṅkhabhāvassa paccakkhakāriyābhāvato tamatthaṃ paṭivijjhitvā ṭhitaṃ sabbaññutaññāṇameva .
Ettha etasmiṃ atthe .
218. Appamajjanaṃ appamādo , so pana atthato ñāṇūpasañhitā sati .
Yasmā tattha satiyā byāpāro sātisayo , tasmā ‘‘ satiavippavāsenā ’’ ti vuttaṃ .
Appamādapadeyeva pakkhipitvā adāsi taṃ atthato , tassa sakalassa buddhavacanassa saṅgaṇhanato ca .