Ānāpānapabbavaṇṇanā
374. Ārammaṇavasenāti
V2.277 anupassitabbakāyādiārammaṇavasena .Catudhā bhinditvāti uddesavasena catudhā bhinditvā .
Tato catubbidhasatipaṭṭhānato ekekaṃ satipaṭṭhānaṃ
P2.379 gahetvā kāyaṃ vibhajantoti pāṭhaseso .Kathañcāti ettha kathan ti pakārapucchā , tena niddisiyamāne kāyānupassanāpakāre pucchati .
Ca -saddo byatireko , tena uddesavārena apākaṭaṃ niddesavārena vibhāviyamānaṃ visesaṃ joteti .
Bāhirakesupi ito ekadesassa sambhavato sabbappakāra ggahaṇaṃ kataṃ ‘‘ sabbappakārakāyānupassanānibbattakassā ’’ ti , tena ye ime ānāpānapabbādivasena āgatā cuddasappakārā , tadantogadhā ca ajjhattādianupassanāppakārā , tathā kāyagatāsatisutte ( ma . ni .3.153) vuttā kesādivaṇṇasaṇṭhānakasiṇārammaṇacatukkajjhānappakārā , lokiyādippakārā ca , te sabbepi anavasesato saṅgaṇhāti .
Ime ca pakārā imasmiṃyeva sāsane , na ito bahiddhāti vuttaṃ ‘‘ sabbappakāra … pe … paṭisedhano cā ’’ ti .
Tattha tathābhāvapaṭisedhanoti sabbappakārakāyānupassanānibbattakassa puggalassa aññasāsanassa nissayabhāvapaṭisedhano , etena idha bhikkhaveti ettha idha -saddo antogadhaevasaddatthoti dasseti .
Santi hi ekapadānipi avadhāraṇāni yathā ‘‘ vāyubhakkho ’’ ti .
Tenāha ‘‘ idheva bhikkhave
M2.300 samaṇo ’’ tiādi .Paripuṇṇasamaṇappakaraṇadhammo hi so puggalo , yo sabbappakārakāyānupassanānibbattako .
Parappavādāti paresaṃ aññatitthiyānaṃ nānappakārā vādā titthāyatanāni .
Araññādikasseva bhāvanānurūpasenāsanataṃ dassetuṃ ‘‘ imassahī ’’ tiādi vuttaṃ .
Duddamo damathaṃ anupagato goṇo kūṭagoṇo .
Dohanakāle yathā thanehi anavasesato khīraṃ na paggharati , evaṃ dohapaṭibandhinī kūṭadhenu .
Rūpa-saddādike paṭicca uppajjanakaassādo rūpārammaṇādiraso .
Pubbe āciṇṇārammaṇan ti pabbajjato pubbe , anādimati vā saṃsāre paricitārammaṇaṃ .
Nibandheyyāti
P2.380 bandheyya .Satiyāti sammadeva kammaṭṭhānassa sallakkhaṇavasena pavattāya satiyā .
Ārammaṇeti kammaṭṭhānārammaṇe .
Daḷhan ti thiraṃ , yathā satokārissa upacārappanābhedo samādhi ijjhati , tathā thāmagataṃ katvāti attho .
Visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānan ti
V2.278 sabbesaṃ buddhānaṃ , ekaccānaṃ paccekabuddhānaṃ , buddhasāvakānañca visesādhigamassa aññena kammaṭṭhānena adhigatavisesānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārassa padaṭṭhānabhūtaṃ .Vatthuvijjācariyo viya bhagavā yogīnaṃ anurūpanivāsaṭṭhānupadisanato .
Bhikkhu dīpisadiso araññe ekako viharitvā paṭipakkhanimmathanavasena icchitatthasādhanato phalamuttaman ti sāmaññaphalaṃ sandhāya vadati .
Parakkamajavayoggabhūmin ti bhāvanussāhajavassa yoggakaraṇabhūmibhūtaṃ .
Addhānavasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena dīghaṃ vā assasanto , ittaravasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena rassaṃ vā assasantoti yojanā .
Evaṃ sikkhatoti assāsapassāsānaṃ dīgharassatāpajānanasabbakāyappaṭisaṃvedanaoḷārikoḷārikapaṭippassambhanavasena bhāvanaṃ sikkhato , tathābhūto vā hutvā tisso sikkhā pavattayato .
Assāsapassāsanimitteti assāsapassāsasannissayena upaṭṭhitapaṭibhāganimitte .
Assāsapassāse pariggaṇhāti rūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto , yo ‘‘ assāsapassāsakammiko ’’ ti vutto .
Jhānaṅgāni pariggaṇhāti arūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto .
Vatthu nāma karajakāyo cittacetasikānaṃ pavattiṭṭhānabhāvato .
Añño satto vā puggalo vā natthīti visuddhidiṭṭhi ‘‘ tayidaṃ
M2.301 dhammamattaṃ , na ahetukaṃ , nāpi issarādivisamahetukaṃ , atha kho avijjādihetukan ’’ ti addhāttayepi kaṅkhāvitaraṇena vitiṇṇakaṅkho .‘‘ Yaṃ
P2.381 kiñci bhikkhu rūpan ’’ tiādinā ( ma . ni .1.361;2.113;3.86,89; paṭi . ma .1.54) nayena kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā .Udayavayānupassanādivasena vipassanaṃ vaḍḍhento .
Anukkamena maggapaṭipāṭiyā .
‘‘ Parassa vā assāsapassāsakāye ’’ ti idaṃ sammasanavāravasenāyaṃ pāḷi pavattāti katvā vuttaṃ , samathavasena pana parassa assāsapassāsakāye appanānimittuppatti eva natthi .
Aṭṭhapetvāti antarantarā na ṭhapetvā .
Aparāparaṃ sañcaraṇakāloti ajjhattabahiddhādhammesupi nirantaraṃ vā bhāvanāya pavattanakālo kathito .
Ekasmiṃ kāle panidaṃ ubhayaṃ na labbhatīti ‘‘ ajjhattaṃ , bahiddhā ’’ ti ca vuttaṃ idaṃ dhammadvayaṃ ghaṭitaṃ ekasmiṃ kāle ekato ārammaṇabhāvena na labbhati , ekajjhaṃ ālambituṃ na sakkāti attho .
Samudeti etasmāti samudayo , so eva kāraṇaṭṭhena dhammoti samudayadhammo .
Assāsapassāsānaṃ uppattihetu karajakāyādi , tassa anupassanasīlo samudayadhammānupassī , taṃ pana
V2.279 samudayadhammaṃ upamāya dassento ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādimāha .Tattha bhastan ti ruttiṃ .
Gaggaranāḷin ti ukkāpanāḷiṃ .
Teti karajakāyādike .
Yathā assāsapassāsakāyo karajakāyādisambandhī taṃnimittatāya , evaṃ karajakāyādayopi assāsapassāsakāyasambandhino taṃnimittabhāvenāti ‘‘ samudayadhammā kāyasmin ’’ ti vattabbataṃ labhantīti vuttaṃ ‘‘ samudaya … pe … vuccatī ’’ ti .
Pakativācī vā dhamma -saddo ‘‘ jātidhammānan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.131;3.310; paṭi . ma .1.33) viyāti kāyassa paccayasamavāye uppajjanakapakatikāyānupassī vā ‘‘ samudayadhammānupassī ’’ ti vutto .
Tenāha ‘‘ karajakāyañcā ’’ tiādi .
Evañca katvā kāyasmin ti bhummavacanaṃ suṭṭhutaraṃ yujjati .
Vayadhammānupassīti ettha ahetukattepi vināsassa yesaṃ hetudhammānaṃ
P2.382 abhāve yaṃ na hoti , tadabhāvo tassa abhāvassa hetu viya voharīyatīti upacārato karajakāyādiabhāvo assāsapassāsakāyassa vayakāraṇaṃ vutto .Tenāha ‘‘ yathā bhastāyā ’’ tiādi
M2.302 .Ayaṃ tāvettha paṭhamavikappavasena atthavibhāvanā .
Dutiyavikappavasena upacārena vināyeva attho veditabbo .
Ajjhattabahiddhānupassanā viya bhinnavatthuvisayatāya samudayavayadhammānupassanāpi ekakāle na labbhatīti āha ‘‘ kālena samudayaṃ kālena vayaṃ anupassanto ’’ ti .
‘‘ Atthi kāyo ’’ ti eva -saddo luttaniddiṭṭhoti ‘‘ kāyova atthī ’’ ti vatvā avadhāraṇena nivattitaṃ dassento ‘‘ na satto ’’ tiādimāha .
Tassattho – yo rūpādīsu sattavisattatāya , paresañca sajjāpanaṭṭhena , satvaguṇayogato vā ‘‘ satto ’’ ti parehi parikappito , tassa sattanikāyassa pūraṇato ca cavanupapajjanadhammatāya galanato ca ‘‘ puggalo ’’ ti , thīyati saṃhaññati ettha gabbhoti ‘‘ itthī ’’ ti , puri pure bhāge seti pavattatīti ‘‘ puriso ’’ ti , āhito ahaṃ māno etthāti ‘‘ attā ’’ ti , attano santakabhāvena ‘‘ attaniyan ’’ ti , paro na hotīti katvā ‘‘ ahan ’’ ti , mama santakanti katvā ‘‘ mamā ’’ ti , vuttappakāravinimutto aññoti katvā ‘‘ kocī ’’ ti , tassa santakabhāvena ‘‘ kassacī ’’ ti , vikappetabbo koci natthi , kevalaṃ ‘‘ kāyo eva atthī ’’ ti .
Dasahipi padehi attattaniyasuññatameva kāyassa vibhāveti .
Evan ti ‘‘ kāyova atthī ’’ tiādinā vuttappakārena .
Ñāṇapamāṇatthāyāti kāyānupassanāñāṇaṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya .
Satipamāṇatthāyāti kāyapariggāhikaṃ satiṃ pavattanasatiṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya .
Imassa hi vuttanayena ‘‘ atthi kāyo ’’ ti aparāparuppattivasena paccupaṭṭhitā sati bhiyyoso mattāya tattha ñāṇassa , satiyā ca
V2.280 paribrūhanāya hoti .Tenāha ‘‘ satisampajaññānaṃ vuḍḍhatthāyā ’’ ti .
Imissā
P2.383 bhāvanāya taṇhādiṭṭhiggāhānaṃ ujupaṭipakkhattā vuttaṃ ‘‘ taṇhā … pe … viharatī ’’ ti .Tathābhūto ca loke kiñcipi ‘‘ ahan ’’ ti vā ‘‘ maman ’’ ti vā gahetabbaṃ na passati , kuto gaṇheyyāti āha ‘‘ na ca kiñcī ’’ tiādi .
Evampīti ettha pi -saddo heṭṭhā niddiṭṭhassa tādisassa atthassa abhāvato avuttasamuccayatthoti dassento ‘‘ upari atthaṃ upādāyā ’’ ti āha yathā ‘‘ antamaso tiracchānagatāyapi , ayampi pārājiko hotī ’’ ti .( Pārā .42) evan ti pana niddiṭṭhākārassa paccāmasanaṃ nigamanavasena katanti āha ‘‘ iminā pana … pe … dassetī ’’ ti .
Pubbabhāgasatipaṭṭhānassa
M2.303 idha adhippetattā vuttaṃ ‘‘ sati dukkhasaccan ’’ ti .Sā pana sati yasmiṃ attabhāve , tassa samuṭṭhāpikā taṇhā , tassāpi samuṭṭhāpikā eva nāma hoti tadabhāve abhāvatoti āha ‘‘ tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā ’’ ti , yathā ‘‘ saṅkhārapaccayā ’’ ti ( ma . ni .3.126; udā .1; vibha .484).
Taṃviññāṇabījataṃsantatisambhūto sabbopi lokiyo viññāṇappabandho ‘‘ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ ’’ tveva vuccati suttantanayena .
Appavattīti appavattinimittaṃ , ubhinnaṃ appavattiyā nimittabhūtoti attho .
Na pavattati etthāti vā appavatti .
‘‘ Dukkhaparijānano ’’ tiādi ekantato catukiccasādhanavaseneva ariyamaggassa pavattīti dassetuṃ vuttaṃ .
Avuttasiddho hi tassa bhāvanāpaṭivedho .
Catusaccavasenāti catusaccakammaṭṭhānavasena .
Ussakkitvāti visuddhiparamparāya āruhitvā , bhāvanaṃ upari netvāti attho .
Niyyānamukhan ti vaṭṭadukkhato nissaraṇūpāyo .
Ānāpānapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .