Nimittobhāsakathāvaṇṇanā
166. Anekavāraṃ
V2.132 bhagavā vesāliyaṃ viharati , tasmā imaṃ vesālippavesanaṃ niyametvā dassetuṃ ‘‘ kadā pāvisī ’’ ti pucchitvā āgamanato paṭṭhāya taṃ dassento ‘‘ bhagavā kirā ’’ tiādimāha .Āgatamaggenevāti pubbe yāva veḷuvagāmakā āgatamaggeneva paṭinivattento .
Yathāparicchedenāti yathāparicchinnakālena .
Tatoti phalasamāpattito .
Ayan ti idāni vuccamānākāro .
Divāṭṭhānolokanā di parinibbānassa ekantikabhāvadassanaṃ .
Ossaṭṭhoti vissaṭṭho āyusaṅkhāro ‘‘ sattāhameva mayā jīvitabban ’’ ti .
Jeṭṭhakaniṭṭhabhātikānan ti sabbeva sabrahmacārino sandhāya vadati .
Paṭipādessāmīti maggapaṭipattiyā niyojessāmi .
Maṇiphalaketi maṇikhacite pamukhe atthataphalake .
Taṃ paṭhamaṃ
P2.190 dassanan ti yaṃ veḷuvane paribbājakarūpena āgatassa siddhaṃ dassanaṃ , taṃ paṭhamadassanaṃ .Yaṃ vā anomadassissa bhagavato vacanaṃ saddahantena tadā abhinīhārakāle paccakkhato
M2.148 viya tumhākaṃ dassanaṃ siddhaṃ , taṃ paṭhamadassanaṃ .Paccāgamanacārikan ti paccāgamanatthaṃ cārikaṃ .
Sattāhan ti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Therassa jātovarakagehaṃ kira itaragehato vivekaṭṭhaṃ , vivaṭaṅgaṇañca , tasmā devabrahmānaṃ upasaṅkamanayogyanti ‘‘ jātovarakaṃ paṭijaggathā ’’ ti vuttaṃ .
Soti uparevato .
Taṃ pavattin ti tattha vasitukāmatāya vuttaṃ taṃ .
‘‘ Jānantāpi tathāgatā pucchantī ’’ ti ( pārā .16,165) iminā nīhārena thero ‘‘ ke tumhe ’’ ti pucchi .
‘‘ Tvaṃ catūhi mahārājehi mahantataro ’’ ti puṭṭho attano mahattaṃ satthu upari pakkhipanto ‘‘ ārāmikasadisā ete upāsike amhākaṃ satthuno ’’ ti āha .
Sāvakasampattikittanampi hi atthato satthu sampattiṃyeva vibhāveti .
Sotāpattiphale patiṭṭhāyāti therassa desanānubhāvena , attano ca upanissayasampattiyā ñāṇassa paripakkattā sotāpattiphale patiṭṭhahitvā .
Ayan ti
V2.133 yathāvuttā .Etthāti ‘‘ vesāliṃ piṇḍāya pāvisī ’’ ti etasmiṃ vesālīpavese .
Anupubbīkathāti anupubbadīpanī kathā .
167. Udenayakkhassa cetiyaṭṭhāneti udenassa nāma yakkhassa āyatanabhāvena iṭṭhakāhi cite mahājanassa cittīkataṭṭhāne .
Katavihāroti bhagavantaṃ uddissa katavihāro .
Vuccatīti purimavohārena ‘‘ udenacetiyan ’’ ti vuccati .
Gotamakādīsupīti ‘‘ gotamakacetiyan ’’ ti evaṃ ādīsupi .
Eseva nayoti cetiyaṭṭhāne katavihārabhāvaṃ atidisati .
Vaḍḍhitāti
P2.191 bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitā .Punappunaṃ katāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitā .
Yuttayānaṃ viya katāti yathā yuttaṃ ājaññayānaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathārucipavattirahataṃ gamitā .
Patiṭṭhānaṭṭhenāti adhiṭṭhānaṭṭhena .
Vatthu viya katāti sabbaso upakkilesavisodhanena iddhivisayatāya pavattiṭṭhānabhāvato suvisodhitaparissayavatthu viya katā .
Adhiṭṭhitāti paṭipakkhadūrībhāvato subhāvitabhāvena taṃtaṃadhiṭṭhānayogyatāya ṭhapitā
M2.149 .Samantato citāti sabbabhāgena bhāvanupacayaṃ gamitā .
Tenāha ‘‘ suvaḍḍhitā ’’ ti .
Suṭṭhu samāraddhāti iddhibhāvanāya sikhāppattiyā sammadeva saṃsevitā .
Aniyamenāti ‘‘ yassa kassacī ’’ ti aniyamavacanena .
Niyametvāti ‘‘ tathāgatassā ’’ ti sarūpadassanena niyametvā .
Āyuppamāṇan ti paramāyuppamāṇaṃ vadati , tasseva gahaṇe kāraṇaṃ brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.40; dī . ni . ṭī .1.40) vuttanayeneva veditabbaṃ .
Mahāsivatthero pana ‘‘ mahābodhisattānaṃ carimabhave paṭisandhidāyino kammassa asaṅkhyeyyāyukatāsaṃvattanasamatthataṃ hadaye ṭhapetvā buddhānaṃ āyusaṅkhārassa parissayavikkhambhanasamatthatā pāḷiyaṃ āgatā evāti imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyā ’’ ti avoca .
‘‘ Khaṇḍiccādīhi abhibhuyyatī ’’ ti etena yathā iddhibalena jarāya na paṭighāto , evaṃ tena maraṇassapi na paṭighātoti atthato āpannamevāti .
‘‘ Kva saro khitto , kva ca nipatito ’’ ti aññathā vuṭṭhitenāpi theravādena aṭṭhakathāvacanameva samatthitanti daṭṭhabbaṃ
P2.192 .Tenāha ‘‘ so na ruccati … pe … niyamitan ’’ ti .
Pariyuṭṭhitacittoti yathā kiñci atthānatthaṃ sallakkhetuṃ na sakkā , evaṃ abhibhūtacitto .
So pana abhibhavo mahatā udakoghena appakassa udakassa ajjhottharaṇaṃ viya ahosīti vuttaṃ ‘‘ ajjhotthaṭacitto ’’ ti .
Aññopīti therato , ariyehi vā aññopi yo koci puthujjano .
Puthujjanaggahaṇañcettha yathā sabbena sabbaṃ appahīnavipallāso mārena pariyuṭṭhitacitto kiñci
V2.134 atthaṃ sallakkhetuṃ na sakkoti , evaṃ thero bhagavatā kataṃ nimittobhāsaṃ sabbaso na sallakkhesīti dassanatthaṃ .Tenāha ‘‘ māro hī ’’ tiādi .
Cattāro vipallāsāti asubhe ‘‘ subhan ’’ ti saññāvipallāso , cittavipallāso , dukkhe ‘‘ sukhan ’’ ti saññāvipallāso , cittavipallāsoti ime cattāro vipallāsā .
Tenāti yadipi itare aṭṭha vipallāsā pahīnā , tathāpi yathāvuttānaṃ catunnaṃ vipallāsānaṃ appahīnabhāvena .
Assāti therassa .
Maddatīti phusanamattena maddanto viya hoti , aññathā tena maddite sattānaṃ maraṇameva siyā .
Kiṃ sakkhissati , na sakkhissatīti adhippāyo .
Kasmā
M2.150 na sakkhissati , nanu esa aggasāvakassa kucchiṃ paviṭṭhoti ?Saccaṃ paviṭṭho , tañca kho attano ānubhāvadassanatthaṃ , na vibādhanādhippāyena .
Vibādhanādhippāyena pana idha ‘‘ kiṃ sakkhissatī ’’ ti vuttaṃ hadayamaddanassa adhigatattā .
Nimittobhāsan ti ettha ‘‘ tiṭṭhatu bhagavā kappan ’’ ti sakalakappaṃ avaṭṭhānayācanāya ‘‘ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā ’’ tiādinā aññāpadesena attano caturiddhipādabhāvanānubhāvena kappaṃ avaṭṭhānasamatthatāvasena saññuppādanaṃ nimittaṃ , tathā pana pariyāyaṃ muñcitvā ujukaṃyeva attano adhippāyavibhāvanaṃ obhāso .
Jānantoyeva vāti mārena pariyuṭṭhitabhāvaṃ jānanto eva .
Attano aparādhahetuto
P2.193 sattānaṃ soko tanuko hoti , na balavāti āha ‘‘ dosāropanena sokatanukaraṇatthan ’’ ti .Kiṃ pana thero mārena pariyuṭṭhitacittakāle pavattiṃ pacchā jānātīti ?
Na jānāti sabhāvena , buddhānubhāvena pana anujānāti .