Mahākassapattheravatthuvaṇṇanā
231. Pāvāyāti pāvā nagarato .
Āvajjanapaṭibaddhattā jānanassa anāvajjitattā satthu parinibbānaṃ ajānanto ‘‘ dasabalaṃ passissāmī ’’ ti thero cintesi , satthu sarīre vā satthusaññaṃ uppādento tathā cintesi .
Tenevāha ‘‘ atha bhagavantaṃ ukkhipitvā ’’ ti .
‘‘ Dhuvaṃ parinibbuto bhavissatī ’’ ti cintesi pārisesañāyena .
Jānantopi thero ājīvakaṃ pucchiyeva , pucchane pana kāraṇaṃ sayameva pakāsetuṃ ‘‘ kiṃ panā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Ajja sattāhaparinibbutoti ajja divasato paṭilomato sattame ahani parinibbuto .
232. Nāḷiyā vāpakenāti nāḷiyā ceva thavikāya ca .
Mañjuketi mañjubhāṇine madhurassare .
Paṭibhāneyyaketi paṭibhānavante .
Bhuñjitvā pātabbayāgūti paṭhamaṃ bhuñjitvā pivitabbayāgu .
Tassāti subhaddassa vuḍḍhapabbajitassa .
Ārādhitasāsaneti samāhitasāsane .
Alan ti samattho .
Pāpoti pāpapuggalo .
Osakkāpetun ti hāpetuṃ antaradhāpetuṃ .
Pañhavārāti pañhā viya vissajjanāni ‘‘ yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ
V2.170 hotī ’’ tiādinā ,( dha . sa .1.1)‘‘ yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetī ’’ tiādināP2.242M2.189 ( dha . sa .1.251) ca pavattāni ekaṃ dve bhūmantarāni .Mūle naṭṭhe pisācasadisā bhavissāmāti yathā rukkhe adhivattho pisāco tassa sākhāparivāre naṭṭhe khandhaṃ nissāya vasati , khandhe naṭṭhe mūlaṃ nissāya vasati , mūle pana naṭṭhe anissayova hoti , tathā bhavissāmāti attho .
Atha vā mūle naṭṭheti pisācena kira rukkhagacchādīnaṃ kañcideva mūlaṃ chinditvā attano puttassa dinnaṃ , yāva taṃ tassa hatthato na vigacchati , tāva so taṃ padesaṃ adissamānarūpo vicarati .
Yadā pana tasmiṃ kenaci acchinnabhāvena vā sativippavāsavasena vā naṭṭhe manussānampi dissamānarūpo vicarati , taṃ sandhāyāha ‘‘ mūle naṭṭhe pisācasadisā bhavissāmā ’’ ti .
Maṃ kāyasakkhiṃ katvāti taṃ paṭipadaṃ kāyena sacchikatavantaṃ tasmā tassā desanāya sakkhibhūtaṃ maṃ katvā .
Paṭicchāpesi taṃ paṭicchāpanaṃ kassapasuttena dīpetabbaṃ .
233. Candanaghaṭikābāhullato candanacitakā .
Taṃ sutvāti taṃ āyasmatā anuruddhattherena vuttaṃ devatānaṃ adhippāyaṃ sutvā .
234. Dasikatantaṃ vāti paliveṭhitaahatakāsikavatthānaṃ dasaṭhānena tantumattampi vā .
Dārukkhandhaṃ vāti candanādicitakadārukkhandhaṃ vā .
235. Samudāyesu pavattavohārānaṃ avayavesu dissanato sarīrassa avayavabhūtāni aṭṭhīni ‘‘ sarīrānī ’’ ti vuttāni .
Na vippakiriṃsūti sarūpeneva ṭhitāti attho .
‘‘ Sesā vippakiriṃsū ’’ ti vatvā yathā pana tā vippakiṇṇā ahesuṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Udakadhārā nikkhamitvā nibbāpesun ti devatānubhāvena .
Evaṃ mahatiyo bahū udakadhārā kimatthāyāti āha
P2.243 ‘‘ bhagavato citako mahanto ’’ ti .Mahā hi so vīsaratanasatiko .
Aṭṭhadantakehīti naṅgalehi aṭṭheva hi nesaṃ dantasadisāni potthāni honti , tasmā ‘‘ aṭṭhadantakānī ’’ ti vuccati .
Dhammakathāva
V2.171M2.190 pamāṇan ti ativiya acchariyabbhutabhāvato passantānaṃ , suṇantānañca sātisayaṃ pasādāvahabhāvato , savisesaṃ buddhānubhāvadīpanato .Parinibbutassa hi buddhassa bhagavato evarūpo ānubhāvoti taṃ pavattiṃ kathentānaṃ dhammakathikānaṃ attano ñāṇabalānurūpaṃ pavattiyamānā dhammakathā evettha pamāṇaṃ vaṇṇetabbassa atthassa mahāvisayattā , tasmā vaṇṇanābhūmi nāmesāti adhippāyo .
Catujjātiyagandhaparibhaṇḍaṃ kāretvāti tagarakuṅkumayavanapupphatamālapattāni pisitvā katagandhena paribhaṇḍaṃ kāretvā .
Khacitvāti tattha tattha olambanavasena racetvā , gandhavatthūni gahetvā ganthitamālā gandhadāmāni ratanāvaḷiyo ratanadāmāni .
Bahikilañjaparikkhepassa , antosāṇiparikkhepassa karaṇena sāṇikilañjaparikkhepaṃ kāretvā .
Vātaggāhiniyo paṭākā vātapaṭākā .
Sarabharūpapādako pallaṅko sarabhamayapallaṅko , tasmiṃ sarabhamayapallaṅke .
Sattihatthā purisā sattiyo taṃsahacaraṇato yathā ‘‘ kuntā pacarantī ’’ ti , tehi samantato rakkhāpanaṃ pañcakaraṇanti āha ‘‘ sattihatthehi purisehi parikkhipāpetvā ’’ ti .
Dhanūhīti etthāpi eseva nayo .
Sannāhagavacchikaṃ viya katvā nirantarāvaṭṭhitaārakkhasannāhena gavacchijālaṃ viya katvā .
Sādhukīḷitan ti
P2.244 saparahitaṃ sādhanaṭṭhena sādhū , tesaṃ kīḷitaṃ uḷārapuññapasavanato , samparāyikatthāvirodhikaṃ kīḷāvihāranti attho .