Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
miuthi-မိုးထိ
မြန်မာဘာသာ
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Arahantavaggo

Author： _System_commentary_ @ Administrator

1. Arahantavaggo

1. Dhanañjānīsuttavaṇṇanā

187. DhanañjānigottātiV1.222M1.254 ettha pubbapurisato āgatassa kulavaṃsassa nāmābhidhānasaṅkhātaṃ gaṃ tāyatīti gottaṃ .( Kiṃ pana tanti ? Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabbaṃ .) Dhanañjānigottaṃ etissanti dhanañjānigottā .
Tassā udānassa kāraṇaṃ pucchitvā ādito paṭṭhāya vibhāvetuṃ ‘‘ so kirā ’’ tiādi vuttaṃ .
Nānārasabhojanaṃ detīti yojanā . Pañcagorasasampāditaṃ sālibhattaṃ sūpasākabyañjanaṃ nānārasaṃ brāhmaṇabhojanaṃ .
Maṇḍalaggakhaggan ti maṇḍalaggasaṅkhātaṃ khaggaṃ . Duvidho hi khaggo maṇḍalaggo dīghaggoti . Tattha yassa aggo maṇḍalākārena ṭhito , so maṇḍalaggo . Yassa pana asiputtikā viya dīgho , so dīghaggo .
Sāsanāti anusāsanā .
‘‘ Namo … pe … sambuddhassā ’’ ti evaṃ vuttā pañcapadikagāthā . Satthusāsane hi lokiyacchandaṃ anapekkhitvā esā pañcapadikagāthāti daṭṭhabbā . Okkāvaradharāti pubbapurisasaṅkhātaukkākavaṃsavaradhārikā . Sakkāti sakkuṇeyyaṃ .
Evan ti ‘‘ sace me aṅgamaṅgānī ’’ tiādinā iminā pakārena . ‘‘ Pañca gāthāsatāni pana aṭṭhakathaṃ āruḷhāni , idha pana dve eva uddhaṭā ’’ ti vadanti .
Paharituṃ vāti ekavārampi hatthena vā pādena vā paharitumpi parāmasitumpi asakkontoti attho . So hi tassā ariyasāvikāya ānubhāvena attano sāmatthiyena vase vattāpanatthaṃ santajjitvāpi tadanuvattanto nibbiso ahosi . Tenāha ‘‘ bhotī ’’ tiādi .
Tassa brāhmaṇassāti attano sāmikabrāhmaṇassa .
Upasaṃharantīti upanentī .
Tasmiṃ samayetiV1.223 tasmiṃ dukkhuppattikāle ‘‘ sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ ti bhagavatoM1.255 vacanaṃ anussaritvā ‘‘ dasabalassa bhagavato ’’ tiādīsu yathāparicitaṃ guṇapadaṃ anussari . Tenāha ‘‘ dasabalaṃ sarī ’’ ti .
Khantisoraccarahitatāya kujjhitvā . Bhijjitvāti saṃyatābhāvato tassa brāhmaṇassa antare mettibhedena bhijjitvā .
Evamevāti yathā etarahi akāraṇena , evameva aññadāpi akāraṇenāti attho . Nikkāraṇatādīpane evaṃ -saddo , eva -saddo pana avadhāraṇattho . Nikkāraṇatā ca nāma niratthakatā , niratthakavippalāpabhāvenettha evaṃ -saddassa gahaṇe pavatti gavesitabbā . Garahattho vāyaṃ evaṃ -saddo anekatthattā nipātānaṃ . Garahatthatā cassa vasalisaddasannidhānato pākaṭā eva .
Gāmanigamaraṭṭhapūjitoti iminā gāmanigamaraṭṭhasāmikehi pūjitabhāvo dīpito gāmādīnaṃ tesaṃ vase vattanato .
Asukassa nāma puggalassa .
Sesan ti abhikkantantiādi , yampi caññaṃ idhāgataṃ heṭṭhā vaṇṇitañca .
Dhanañjānīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Akkosasuttavaṇṇanā

188. Bhāradvājova soti bhāradvājo nāma eva so brāhmaṇo . Gottavasena hi tayidaṃ nāmaṃ , visesena panetaṃ jātanti dassetuṃ ‘‘ pañcamattehī ’’ tiādi vuttaṃ .
Jānikatāti ñātivaggahānikatā . Pakkho bhinnoti tato eva ñātipakkho naṭṭho . Yathā domanassito anattamanoti vattabbaṃ labhati , evaṃ kupitoti āha ‘‘ domanassena cā ’’ ti .
Dasahīti anavasesapariyādānavasena vuttaṃ pañcahi gāthāsatehi akkosanto tathā akkoseyyāti katvā . Tattha pana yena kenaci akkosantopi akkosatiyeva nāma .
Karosi mama bhātikassa pabbajjaṃ .
Sambhuñjatīti sambhogaṃ karoti . Akkosādīhi ekato bhuñjati .
Vītiharatīti byatihāraṃ karoti , akkosato paccakkosanādinā vinimayaṃM1.256 karotīti attho . Tenāha ‘‘ katassa paṭikāraṃ karotī ’’ ti .
Assa anussavavasena sutvā ‘‘ sapati man ’’ ti saññino bhayaṃ uppajjīti yojanā . Assāti brāhmaṇassa . Sutvāti padaṃ ubhayatthāpi yojetabbaṃ ‘‘ tavevetaṃ brāhmaṇātiV1.224 sutvā , anussavavasena sutvā ’’ ti ca . Kāmaṃ kisavacchādayo sapanaṃ nādaṃsu , devatānaṃyeva hi so attho , sattānaṃ pana tathā saññā uppannā , sopi tathāsaññī ahosi . Tenāha ‘‘ anussavavasenā ’’ ti .
Dantassa sabbaso damathaṃ upagatattā . Nibbisevanassāti rāgadosādihetukavipphandanarahitassa .
Tassevāti paṭikujjhantasseva puggalassa tena kodhena pāpaṃ hoti pāpassa santānantarasaṅkantiyā abhāvato . Keci pana ‘‘ tassevāti tasseva paṭikujjhantapurisassa tena paṭikujjhanena . Pāpiyoti paṭikujjhantapuggalassa lāmakataro ’’ ti evamettha atthaṃ vadanti .
Satiyā samannāgato hutvā paṭisaṅkhāne ṭhito adhivāseti , na saho mūḷho hutvāti adhippāyo .
Ubhinnaṃ tikicchantan ti ubhinnaṃ uppannakodhasaṅkhātaṃ kilesabyādhiṃ tikicchantaṃ vūpasamentaṃ taṃ puggalaṃ .
Yo puggalotiādinā purimāsu gāthāsu pavattitāni padāni sambandhitvā dasseti .
Pañcasu khandhesu yāthāvato vinītā ariyadhammassa kovidā nāma hontīti āha ‘‘ dhammassāti pañcakkhandhadhammassā ’’ ti . Idāni tamatthaṃ paripuṇṇaṃ katvā dassento āha ‘‘ catusaccadhammassa vā ’’ ti .
Akkosasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 3. Asurindakasuttavaṇṇanā
189. Tenevāti bhātupabbajiteneva . Assevāti titikkhassa .
‘‘ Taṃ jayaṃ hotī ’’ ti liṅgavipallāsavasena vuttanti āha ‘‘ so jayo hotī ’’ ti , dujjayaṃ kodhaṃ titikkhāya jinantassāti adhippāyo .
Yasmā titikkhādayo na kodhavasikaṃ dhuraṃ , taṃ pana bālānaṃ maññanāmattantiM1.257 idha imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ katamassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Vijānatova jayo na avijānato titikkhāya abhāvato . Na hi avijānanto andhabālo kodhaṃ vijetuṃ sakkoti .
Kevalaṃ jayaṃ maññati kilesehi parājito samānopīti adhippāyo .
Asurindakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Bilaṅgikasuttavaṇṇanā

190. Suddhan ti kevalaṃ sambhāravirahitaṃ . Sambhārayuttan ti kaṭukabhaṇḍādisambhārasahitaṃ . Kañjito nibbattattā kañjikaṃ , āranālaṃ , bilaṅganti attho . Nāmaṃ gahitaṃ saṅgītikāle ‘‘ bilaṅgikabhāradvājo ’’ tiV1.225 visesanavasena .
Tayoti dhanañjāniyā sāmiko bhāradvājo , akkosakabhāradvājo , asundarikabhāradvājoti ādito tīsu suttesu āgatā tayo . Meti mayhaṃ .

Bilaṅgikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 5. Ahiṃsakasuttavaṇṇanā

191. Esāti brāhmaṇo . ‘‘ Ahiṃsako ahan ’’ ti tadatthaṃ sādhetuṃ icchāya kathesīti vuttaṃ ‘‘ ahiṃsakapañhaṃ pucchī ’’ ti .
Tathā ce assāti yathā te nāmassa attho , tathā cetaṃ bhaveyyāsi anvatthanāmako bhaveyyāsi ahiṃsako eva siyāti .
Na dukkhāpeti dukkhamattampi na uppādeti , dukkhato apanetīti attho .
Ahiṃsakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Jaṭāsuttavaṇṇanā

192. Jaṭāpañhassāti ‘‘ antojaṭā bahijaṭā ’’ ti evaṃ jaṭāpariyāyassa pañhassa . Jaṭāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Suddhikasuttavaṇṇanā

193. SuddhikapañhassātiM1.258 ‘‘ nābrāhmaṇo sujjhatī ’’ ti evaṃ suddhasannissitassa pañhassa .
Sīlasampannoti pañcavidhaniyamalakkhaṇena sīlena samannāgato . Tapokamman ti anasanapañcātapatappanādiparibhedanatapokammaṃ karontopi .
Vijjāti tayo vedāti vadanti ‘‘ tāya idhalokatthaṃ paralokatthaṃ ñāyantī ’’ ti katvā .
Gottacaraṇan ti gottasaṅkhātaṃ caraṇaṃ .
Brāhmaṇo sujjhati jeṭṭhajātikattā . Tathā hi so eva tapaṃ ācarituṃ labhati , na itaro . Aññā lāmikā pajāti itaravaṇṇaṃ vadati .
Vacanasahassampīti gāthānekasahassampi .
Anto kilesehi pūtiko sabhāvena pūtiko .
Kiliṭṭhehi kāyakammādīhi kāyaduccaritādīhi .
Suddhikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Aggikasuttavaṇṇanā

194. AggiparicaraṇavasenātiV1.226 aggihuttajuhanavasena .
Sannihitoti missībhāvaṃ sampāpito . Tathābhūto ca so sappinā saddhiṃ yojito nāma hotīti āha ‘‘ saṃyojito ’’ ti .
Apāyamaggaṃ okkamati micchādiṭṭhimicchāsaṅkappādīnaṃ attano santāne samuppādanato . Tenāha ‘‘ imaṃ laddhin ’’ tiādi .
Jātiyāti sadosakiriyāparādhassa asambhavena parisuddhāya jātiyā .
Nānappakāre aṭṭhārasavijjāṭṭhānasaññite ganthe . Sutavāti sutvā niṭṭhaṃ patto aggadakkhiṇeyyattāti adhippāyo .
Pubbenivāsañāṇenāti idaṃ loke sāsane ca niruḷhatāvasena vuttaṃ . Aññe hi pubbenivāsaṃ jānantā pubbenivāsañāṇeneva jānanti , bhagavā pana sabbaññutaññāṇenapi jānāti .
Dibbena cakkhunāti etthāpi eseva nayo .
Sabbaso jāti khīyati etenāti jātikkhayo , aggamaggoM1.259 , tena pattabbattā āpannattā ca jātikkhayo arahattaṃ .
Jānitvā vositavosānoti vijānitabbaṃ catusaccadhammaṃ maggañāṇena jānitvā soḷasannampi kiccānaṃ vositavosāno .
Uppattiṃ dīpetvāti pāyasadānassa āgamanaṃ pakāsetvā .
Gāthāhi abhigītan ti dvīhi gāthāhi mayā abhigītaṃ .
Abhuñjitabban ti bhuñjituṃ na yuttaṃ .
‘‘ Abhojaneyyan ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu bhagavato ajjhāsayo accantameva suddhoti ? Saccametaṃ , brāhmaṇo pana pubbe adātukāmo pacchā gāthā sutvā dhammadesanāya muduhadayo hutvā dātukāmo ahosi , tasmā taṃ bhikkhūnaṃ anāgate diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ paṭikkhipi . Tathā hi anantarasutte kasibhāradvājasutte ca evameva paṭipajji . Tenāha ‘‘ tvaṃ brāhmaṇā ’’ tiādi . Kilañjamhi … pe … pakāsitāti etena gāthaṃ uddesaṭṭhāneva ṭhapetvā bhagavā brāhmaṇassa vitthārena dhammaṃ desesīti dasseti . Gāyanenāti gāyanakena , gānena vā .
Atthañca dhammañcāti sadevakassa lokassa hitañceva tassa kāraṇañca . Sampassantānan ti sammadeva passantānaṃ . Dhammoti paveṇiāgato cārittadhammo na hoti .
Bhojanesu ukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘ sudhābhojanan ’’ ti āha .
Dhamme satīti ariyānaṃ ācāradhamme sati taṃ ālambitvā jīvantānaṃ etadeva seṭṭhanti ‘‘ somaṃ bhuñjeyya pāyasan ’’ ti taṃ ārabbha kathāya uppannattā .
Sallakkheti ayaṃ brāhmaṇo . Sesā paccayā niddosā te ārabbha kathāya appavattitattā .
Kukkuccavūpasantan tiV1.227 aggiāhitapadassa viya saddasiddhi veditabbā .
Annena pānenāti lakkhaṇavacanametaṃ yathā ‘‘ kākehi sappi rakkhitabban ’’ ti . Tenāha ‘‘ desanāmattametan ’’ ti .
Bahusassaphaladāyakaṃ sukhettaṃ viya paṭiyattan ti sammā kasanabījanaudakānayanāpanayanādinā susajjitaṃ khettaṃ viya sīlādiguṇavisesasampādanena paṭiyattaṃ puññakkhettaṃ etaṃ .
Aggikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Sundarikasuttavaṇṇanā

195. ĀnetvāM1.260 hunitabbato āhuti . Sappimadhupāyasādīhi aggiṃ juhoti etthāti aggihuttaṃ , sādhiṭṭhānaṃ veditabbaṃ . Tenāha ‘‘ agyāyatanan ’’ tiādi .
Suvisodhito cassāti nihīnajātikānaṃ anena suṭṭhu visodhito ca bhaveyya . ‘‘ Me ’’ ti padaṃ ānetvā sambandho .
Aphalaṃ karotīti ito paṭṭhāya yāva demīti padaṃ . Tāva anantarasuttavaṇṇanāya āgatasadisamevāti peyyālavasena ṭhapesi , na sappisaṅkhāraṭṭhapanaṃ .
Himapātassa ca sītavātassa ca paṭibāhanatthan ti akāraṇametanti taṃ anādiyitvā aññameva sukāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ paṭibalovā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sañjānitvāti ‘‘ nāyaṃ brāhmaṇo ’’ ti sañjānitvā .
Nīcakesantan ti rassakesantaṃ . Brāhmaṇānaṃ suddhiatthā sikhāti āha ‘‘ pavattamattampi , sikhaṃ adisvā ’’ ti ,‘‘ paramahaṃsaparikkhādinā ’’ ti keci .
Akāraṇaṃ dakkhiṇeyyabhāvassa jāti adakkhiṇeyyabhāvahetūnaṃ pāpadhammānaṃ apaṭikkhepabhāvato .
Etan ti sīlādibhedaṃ caraṇaṃ . Dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇaṃ adakkhiṇeyyabhāvakārakapāpadhammānaṃ tadaṅgādivasena pajahanato .
Assāti brāhmaṇassa . Tamatthan ti taṃ dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇatāsaṅkhātamatthaṃ upamāya vibhāvento .
Sālādikaṭṭhā jātovāti sālādivisuddhakaṭṭhāva jāto . Sāpānadoṇiādiavisuddhakaṭṭhā jāto aggikiccaṃ na ca na karoti .
Evan ti yathā aggi yato kutoci jātopi aggikiccaṃ karotiyeva , evaṃ caṇḍālakulādīsu jātopi dakkhiṇeyyo na na hoti guṇasampadāvasena ariyānaṃ vaṃse pajātattāti āha ‘‘ guṇasampattiyā jātimā ’’ ti .
Dhitiyā guṇasampattiyā pamukhabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ so hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha dhitiyāti vīriyena . Tañhi anuppannānaṃ kusaladhammānaṃ uppādanaparibrūhanehi te dhāreti . Hiriyā dose nisedheti , sammadeva pāpānaṃ jigucchane sati tesaṃ pavattiyā avasaro evaV1.228 natthi .
Monadhammena ñāṇasaṅkhātena ottappadhammena .
Kāraṇākāraṇajānanakoti tesaṃ tesaṃM1.261 dhammānaṃ yathābhūtaṃ ṭhānaṃ , pāpadhammānaṃ vā vippakārasabhāvaṭṭhānaṃ jānanako .
Paramatthasaccena nibbānena ārammaṇapaccayabhūtena ariyamaggena danto . Indriyadamenāti tato eva ariyena indriyasaṃvarena upagato .
Vidanti tehi saccānīti vedā . Maggavedānaṃ antan ti ariyaphalaṃ . Kilesānaṃ antan ti tesaṃ anuppādanirodhaṭṭhānaṃ .
Yaññoti aggaphalaṃ .
Niratthakan ti aphalaṃ tesaṃ anāgamanato , āgatānampi aggadakkhiṇeyyābhāvato .
Juhati deti .
Suyiṭṭhan ti sudānaṃ aggadakkhiṇeyyalābhena . Suhutan ti tasseva vevacanaṃ . Atha vā suyiṭṭhan ti suṭṭhu sammadeva yiṭṭhaṃ sāre upanītaṃ mama idaṃ deyyavatthu . Suhutan ti etthāpi eseva nayo .
Upahaṭamatteti brāhmaṇena ‘‘ bhuñjatu bhavan ’’ ti upanītamatte . Nibbattitojamevāti savatthukaṃ aggahetvā vatthuto vivecitaojameva . Tena taṃ sukhumattaṃ gatan ti taṃ habyasesaṃ sabbaso sukhumabhāvaṃ gatanti ojāya anoḷārikatāya purimākāreneva paññāyamānataṃ sandhāya vuttaṃ , na pana ojāya eva kevalāya gahaṇaṃ sandhāya . Sā hi avinibbhogavuttitāya visuṃ gaṇhituṃ na sakkā , tasmā devatāhipi savatthukā gayhati .
Manussānaṃ vatthūti karajakāyamāha . Oḷārikavatthutāya devānaṃ viya gahaṇī na tikkhāti dibbojasammissatāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati .
Sukhumāpi samānā dibbojā tena pāyasena missitā oḷārikasammissatāya sukhumavatthukānaṃ devānaṃ sukhadā na hotīti imamatthaṃ dasseti ‘‘ goyūse panā ’’ tiādinā . Paribhogavatthuno oḷārikatāya vā devānaṃ dukkaraṃ sammā pariṇāmetuṃ , dibbojāya garutarabhāvena manussānaṃ .
Samāpatticittasamuṭṭhitā tejodhātu jhānānubhāvasantejitā tikkhatarā hotīti vuttaṃ ‘‘ aṭṭha … pe … pariṇāmeyyā ’’ ti .
Bhagavato pana suddheneva pariṇamatīti vuttaṃ ‘‘ pākatikenevā ’’ ti , jhānānubhāvappattena jhānena vinā sabhāvasiddheneva .
‘‘ Appaharite ’’ ti ettha appa-saddo ‘‘ appiccho ’’ tiādīsu viya abhāvatthoti āha ‘‘ appahariteti aharite ’’ ti .
Pātisatepi pāyase . Na āluḷatīti na āvilaṃ hoti .
Anāgantāva gaccheyya ‘‘ attanāpiM1.262 na paribhuñji , aññesaṃ na dāpesi , kevalaṃ pāyasaṃ nāsesī ’’ ti domanassappatto .
DāruV1.229 samādahānoti dāruhariddi dārusmiṃ tassa dahanto .
Yadītiādi dārujhāpanassa bahiddhabhāvasādhanaṃ asuddhahetūnaṃ paṭipakkhābhāvato tassa .
Khandhādīsu kusalāti tesu sabhāvato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato jānanato chekā paṇḍitā .
Ñāṇajotin ti ñāṇamayaṃ jotiṃ . Jālemīti pajjalitaṃ karomi .
Niccaṃ pajjalitaggi sabbatthakameva vigatasammohandhakāratāya ekobhāsabhāvato .
Sabbaso vikkhepābhāvato niccasamāhitatto .
Evaṃ vadatīti caritaṃ brahmacariyaṃ gahetvā carāmīti evaṃ vattamānaṃ viya vadati āsannataṃ hadaye ṭhapetvā .
Khāribhāroti khāribhārasadiso . Tenāha ‘‘ yathā ’’ tiādi . Khandhena vayhamānoti kāje pakkhipitvā khandhena vayhamāno . Pathaviyā saddhiṃ phuseti bhārassa garukabhāvena kājassa pariṇamanena . Mānena attano jātiādīni paggaṇhato aññassa tāni na sahatīti āha – ‘‘ tattha tattha issaṃ uppādento ’’ ti , tattha tattha jātiādimānavatthusmiṃ garutaraggahaṇena saṃsīdeyyāti adhippāyo .
Kodho dhūmoti yathāpi bhāsuro aggi dhūmena upakkiliṭṭho , evaṃ kodhena upakkiliṭṭho . Ñāṇaggīti tassa kodho dhūmo .
Musāvādova mosavajjaṃ .
Yathā ñāṇe sati musāvādo natthi , evaṃ musāvāde sati ñāṇampīti tena taṃ nirodhitaṃ viya hotīti āha – ‘‘ musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇan ’’ ti .
Yathā sujāya vinā brāhmaṇānaṃ yāgo na ijjhati , evaṃ pahūtajivhāya vinā satthu dhammayāgo na ijjhatīti jivhā sujāpariyāyā vuttā .
Joti ṭhiyati etthāti jotiṭṭhānaṃ vedi , yaṃ aggikuṇḍaṃ . Sattānaṃ hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ ñāṇaggino tattha samujjalanato .
Attāti cittaṃ ‘‘ āhito ahaṃ māno etthā ’’ ti katvā .
Dhammo rahadoti assaddhiyādiālasiyābhāvato kilesamalapakkhālanato paramagginibbutāvahanato ariyamaggadhammo anāvilo rahado .
Heṭṭhupariyavālukāti viparivattitavālukā hutvā . ĀluḷātiM1.263 ākulajātā .
Paṇḍitānaṃ pasatthoti paṇḍitānaṃ purato seṭṭho . Seṭṭhabhāvena santo pāsaṃso hutvā kilese bhindati samucchindatīti sabbhīti vuccati . Tenāha ‘‘ uttamaṭṭhenā ’’ ti . Tathā cāha bhagavā ‘‘ maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho ’’ ti ( dha . pa .273).
Vacīsaccan ti iminā ‘‘ caturaṅgasamannāgatā vācā suparisuddhā hotī ’’ ti sammāvācaṃ dasseti .
Saccasaṃyamapadehi dassitā maggadhammā idha ‘‘ dhammo ’’ ti adhippetāti āha – ‘‘ dhammoti iminā … pe … dassetī ’’ ti .
Maggasaccaṃ gahitaṃ anantaragāthāya anekehi visesetvā vuttattā . Atthatoti pubbaṅgamattādiatthato . Tāya hi sakiccaṃ karontiyā itare sabbepi tadanuvattikāV1.230 honti . Taggatikattāti sammādiṭṭhiyā upakārakabhāvena tāya samānagatikattā . Ārammaṇañhi vitakkenāhaṭaṃ paññā vicinituṃ sakkoti . Tathā hi so paññākkhandhena saṅgahaṃ gato .
Dhammoti sabhāvato samādhi gahito , itare dve tadupakārattā . Tathā hi ‘‘ evaṃdhammā te bhagavanto ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.13; ma . ni .3.197; saṃ . ni .5.378) samādhi ‘‘ dhammo ’’ ti vutto .
Paramatthasaccaṃ gahitaṃ sabbesaṃ seṭṭhabhāvato . Yathāha – ‘‘ yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti ( itivu .90; a . ni .4.34). Atthatoti tato eva paramatthato , anantaraṃ vuccamānānaṃ vā maggadhammānaṃ ārammaṇabhāvato .
Pañcaṅgāni gahitāni tāsaṃ maggabhāvato .
Tīṇi aṅgāni .
Brahmacariyaṃ nāmāti etaṃ nibbānagāmi uttamaṭṭhena maggabrahmacariyaṃ nāma .
Majjhe sitāti līnuddhaccādiantadvayavivajjanena majjhe majjhimapaṭipadābhāvanaṃ nissitā . Sassatucchedaggahaṇaṃ hettha padhānatāya nidassanamattaṃ .
Seṭṭhappattīti seṭṭhabhāvappatti .
Ta-kāro padasandhikaroti ‘‘ sa ujubhūtesū ’’ ti vattabbe majjhe ta-kāro padasandhikaro ,‘‘ sa dujjubhūtesūti keci paṭhanti , tesaṃ da-kāro padasandhikaro . Sa-iti sundariko brāhmaṇo vuttoti katvā āha ‘‘ sa tvan ’’ ti , so tvanti attho .
Dhammo sāriyo paridhānabhūtā alaṅkārā etassāti dhammasārī . Atha vā dhammehi sāritavāti dhammasārī , tehi sāretvā ṭhitavāti attho . Tenāha ‘‘ kusaladhammehī ’’ tiādi .
Sundarikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Bahudhītarasuttavaṇṇanā

196. SamantatotiM1.264 dakkhiṇavāmānaṃ vasena samantato . Ūrubaddhāsanan ti ūrūnaṃ bandhanavasena nisajjanaṃ . Dvinnaṃ ūrūnaṃ aññamaññabandhanavasena ābhujitākāraṃ sandhāyāha ‘‘ ābhujitvāti bandhitvā ’’ ti . Heṭṭhimakāyassa anujukaṃ ṭhapanaṃ nisajjāvacaneneva bodhitanti ‘‘ ujuṃ kāyan ’’ ti ettha kāya-saddo uparimakāyavisayoti āha ‘‘ uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā ’’ ti . Taṃ pana ujukaṭṭhapanaṃ sarūpato payojanato ca dassetuṃ ‘‘ aṭṭhārasā ’’ tiādi vuttaṃ . Parimukhan ti ettha pari -saddo abhisaddena samānatthoti āha ‘‘ kammaṭṭhānābhimukhan ’’ ti , bahiddhā puthuttārammaṇato nivāretvā kammaṭṭhānaṃyeva purekkhatoti attho . Pariggahaṭṭho ‘‘ pariṇāyikā ’’ tiādīsu viya . Mukhanti niyyānaṭṭho ‘‘ suññatavimokkhamukhan ’’ tiādīsu viya . Paṭipakkhato niggamanaṭṭho hi niyyānaṭṭho , tasmā pariggahitaniyyānan ti sabbathā gahitasammosaṃ pariccattasammosaṃ satiṃ katvā paramaṃ satinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho . Chabbaṇṇā … pe … nisīdi brāhmaṇassa pasādasañjānanatthaṃ .
Aṭavimukhā caramānāti gocaraṃ gaṇhantā .
Ajjasaṭṭhin tiV1.231 ajja channaṃ pūraṇī saṭṭhī divasavutti , ajja ādiṃ katvā cha divaseti attho . Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ . Ajja chadivasamattakāti ajjato chaṭṭhadivasamattakā .
Lāmakāti nihīnā nipphalā . Tenāha ‘‘ tilakhāṇukā ’’ tiādi .
Ussāhenāti uddhaṃ uddhaṃ pasārena abhibhavanena . Taṃ pana nesaṃ abhibhavanaṃ dassetuṃ ‘‘ kaṇṇanaṅguṭṭhādīnī ’’ tiādimāha .
‘‘ Uppāṭakapāṇakā ’’ ti tacaṃ uppāṭetvā viya khādakapāṇakā ūkāmaṅgulādayo .
Kaḷārapiṅgalāti nikkhantapiṅgalakkhikā , kaḷārapiṅgalāti vā rattagattā ca piṅgalacakkhukā ca . Tilakāhatāti āhatatilakā , tilappamāṇehi bindūhi samantato santhatasarīrā .
Paṭigāthāhi brāhmaṇassa dhammadesanaṃ vaḍḍhesīti pakatiyā tassa attanā kathetabbaṃ dhammadesanaṃ pabbajjāguṇakittanavasena sattahi vaḍḍhesi .
PabbajitvātiM1.265 iṇāyikānaṃ attano palibodhaṃ tathā tathā jānāpetvā pabbajitvā .
Yathā ca tattha bhagavā paṭipajji , taṃ dassetuṃ ‘‘ puna divase ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ taṃ kulagharaṃ pesetvāti taṃ taṃ tassa brāhmaṇassa dhītaraṃ tassa tassānucchavikassa brāhmaṇassa dento taṃ taṃ kulagharaṃ pesetvā brāhmaṇadhamme garukaraṇābhāvato . ‘‘ Naṭṭhe mate pabbajite , napuṃsakepi bhattari ; Itthiyā patiseṭṭhāya , na añño pati icchiyo ’’ ti . – Ayañhi brāhmaṇadhammo .
Ayyikaṭṭhāneti mātāmahiṭṭhāne ṭhapesi satthu cittārādhanavasenāti .
Bahudhītarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .