3. Godhikasuttavaṇṇanā
159. Pabbatassa passeti pabbatapāde upaccakāyaṃ .
Samaye samaye laddhattā sāmayikaṃ .
Tenāha ‘‘ appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccatī ’’ ti .
Lokiyavimutti hi anaccantapahāyitāya samayavimutti nāma , lokuttaravimutti accantapahāyitāya asamayavimutti .
Tāhi samannāgatā ‘‘ samayavimuttā , asamayavimuttā ’’ ti ca vuccanti .
Yāva paṭhamajjhānanibbattanaṃ , tāva kasmā parihāyīti attho ?
Sābādhattāti sarogattā .
Vātapittasemhavasenāti kadāci vātapittavasena , kadāci vātasemhavasena , ubhinnampi sannipātavasena .
Anusāyikoti kāyaṃ anugantvā sayito , yāpyāmayabhāvena ṭhitoti attho .
Samādhissāti samādhibhāvanāya .
Upakārakadhamme utubhojanādike .
Pūretun ti samodhānetuṃ .
Parihāyīti sarīrassa akallabhāvato .
Āhareyyan ti
V1.190M1.217 jīvitaharaṇatthāya upaneyyaṃ .
Nibaddhā gati hoti kevalaṃ brahmalokūpapattito , na sotāpannādīnaṃ viya paricchinnabhāvena .
Tenāha ‘‘ brahmaloke nibbattatī ’’ ti .Jalamānāti samuṭṭhitaniyataiddhiyā anaññasādhāraṇaparivārasampattiyā ca sadevake loke jalamānā .
Maṃsacakkhu dibbacakkhu dhammacakkhu paññācakkhu samantacakkhūti pañcahi cakkhūhi cakkhumā .
Ānubhāvadharāti acinteyyāparimeyyabuddhānubhāvasampannā .
Ānubhāvapariyāyopi hi juti-saddo hoti ‘‘ iddhijutibalavīriyūpapattī ’’ tiādīsu ( jā .2.22.1589,1595) viya .
Anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti aggamaggo mānasaṃ .
Tannibbattanā pana arahattassa mānasatā daṭṭhabbā .
Sīlādīnīti anuttarasīlādīni .
Sikkhamānoti sikkhāni bhāvento attano santāne uppādento .
Na cittabhāvanā .
Tenāha ‘‘ sakaraṇīyo ’’ ti .
Janeti sattassa kāye , sadevake loketi attho .
Vissutāti anaññasādhāraṇehi sīlādiguṇehi vissutā .
Vedanaṃ vikkhambhetvāti uppannaṃ dukkhavedanaṃ paṭicca uppannaattakilamathaṃ anuppādanavasena vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā pavattavipassanā vīthimeva otaratīti katvā mūlakammaṭṭhānan ti vuttaṃ .
‘‘ Samasīsī hutvā parinibbāyī ’’ ti vatvā tassa pabhedaṃ vibhajitvā idhādhippetaṃ dassetuṃ ‘‘ samasīsī nāma tividho hotī ’’ tiādimāha .
Iriyāpathavasena samasīsī iriyāpathasamasīsī .
Esa nayo sesadvayepi .
Iriyāpathakopanañcāti iriyāpathehi asamāyogo .
Ekappahārenevāti ekavelāyameva .
Parinibbānavasenāti anupādisesaparinibbānavasena , na kilesakkhayamattena .
Etthāti etesu dvīsu nayesu .
Evaṃ sati teneva iriyāpathena vipassanaṃ paṭṭhapetvā teneva iriyāpathena , ekasmiṃ antorogeyeva vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā teneva rogena parinibbāyantā khīṇāsavā bahavopi samasīsino eva sambhaveyyuṃ .
Tasmā vuttanayeneva attho veditabbo .
Sīsañcettha
M1.218 terasa – palibodhasīsaṃ taṇhā , bandhanasīsaṃ māno , parāmāsasīsaṃ diṭṭhi , vikkhepasīsaṃ uddhaccaṃ , kilesasīsaṃ avijjā , adhimokkhasīsaṃ saddhā , paggahasīsaṃ vīriyaṃ , upaṭṭhānasīsaṃ sati , avikkhepasīsaṃ samādhi , dassanasīsaṃ paññā , pavattisīsaṃ jīvitindriyaṃ , gocarasīsaṃ vimokkho , saṅkhārasīsaṃ nirodhoti .
Imesu terasasu sīsesu palibodhasīsādīni pavattisīsañca pariyādiyitabbāni , adhimokkhasīsādīni pariyādāyakāni , pariyādāyakaphalaṃ gocarasīsaṃ .
Tañhi visayajjhattaṃ phalaṃ vimokkho , pariyādāyakassa maggassa phalassa ca ārammaṇaṃV1.191 saṅkhārasīsaṃ saṅkhāravivekabhūto nirodhoti pariyādiyitabbānaṃ pariyādāyakaphalārammaṇānaṃ saha viya saṃsiddhaṃ dassanena samasīsibhāvaṃ dassetuṃ paṭisambhidāyaṃ terasa sīsāni vuttāni .
Idha pana ‘‘ apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañcā ’’ ti ( pu . pa .16) vacanato tesu kilesapavattasīsānameva vasena yojanaṃ karonto ‘‘ ettha ca pavattisīsan ’’ tiādimāha .
Tattha pavattisīsaṃ pavattato vuṭṭhahanto maggo cutito uddhaṃ appavattikaraṇavasena yadipi pariyādīyati , yāva pana cuti , tāva pavattisabbhāvato ‘‘ pavattisīsaṃ jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepetī ’’ ti āha .
Kilesapariyādānena pana maggacittena attano anantaraṃ viya nipphādetabbā paccavekkhaṇavārā ca kilesapariyādānasseva vārāti vattabbataṃ arahanti .
‘‘ Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hotī ’’ ti ( ma . ni .1.78; saṃ . ni .3.12) vacanato paccavekkhaṇaparisamāpanena kilesapariyādānaṃ samāpitaṃ nāma hoti , taṃ pana parisamāpanaṃ yadi cuticittena hoti , teneva jīvitaparisamāpanañca hotīti imāya vāracutisamatāya kilesapariyādānajīvitapariyādānānaṃ apubbācarimatā veditabbāti dassento ‘‘ dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthī ’’ tiādimāha .
Dvinnaṃ cittānan ti cuticittamaggacittānaṃ .
Tan ti paccavekkhaṇaṃ paripuṇṇajavanacittānaṃ sattakkhattuṃ pavattiyā , aparipuṇṇānaṃ vā pañcakkhattuṃ pavattiyā .
Kiñcāpi ‘‘ eko vā dve vā ’’ ti vuttaṃ yathā ‘‘ ekaṃ vā dve vā tadārammaṇacittānī ’’ ti , heṭṭhimantena pana dve pavattanti .Uppāṭetvāti
M1.219 uddharitvāti attho .Anupādisesenāti anupādisesanibbānena .
Dhūmāyitattan ti dhūmassa viya ayitabhāvaṃ pavattiākāraṃ .
Dhūmasadisā valāhakā dhūmavalāhakā , timiravalāhakā , ye mahikā ‘‘ timiran ’’ ti vuccanti .
Appatiṭṭhitenāti patiṭṭhaṃ alabhantena .
Itthambhūtalakkhaṇe etaṃ karaṇavacanaṃ , anuppattidhammenāti attho .
Sati hi uppāde patiṭṭhitaṃ nāma siyā , aṭṭhakathāyaṃ pana yadeva tassa viññāṇassa appatiṭṭhānakāraṇaṃ , tadeva parinibbānakāraṇanti vuttaṃ ‘‘ appatiṭṭhitakāraṇā ’’ ti .
Sokena phuṭṭhassāti ‘‘ aphalo vata me vāyāmo jāto ’’ ti sokena abhibhūtassa .
Abhassathāti balavasokābhitunnassa satisammosā sithilaṃ gahitā bhassi patitā sā kacchā .
Godhikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .