3. Sattivaggo
1. Sattisuttavaṇṇanā
21. Desanāsīsan ti
M1.90 desanāpadesalakkhaṇavacananti adhippāyo .Omaṭṭhoti adhomukhaṃ katvā dinnappahāro .
Iminā eva pasaṅgena pahāre vibhāgato dassetuṃ ‘‘ cattāro hī ’’ tiādi vuttaṃ
V1.80 .Upari ṭhatvāti hatthiādīnaṃ upari ṭhatvā .
Adhomukhaṃ dinnappahāroti khaggakaravālādīnaṃ adhomukhaṃ katvā pahatapahāro .
Ummaṭṭho vuttavipariyāyena veditabbo .
Vividhappahāro vimaṭṭho .
‘‘ Omaṭṭho gahito ’’ ti vatvā tasseva gahaṇe kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ so hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Duggandhakimiādīnaṃ vasena antodoso .
Mañcena saddhiṃ bandhitvāti yasmiṃ mañce vaṇikapuggalo nipanno , tattha taṃ subandhaṃ katvā pādaṭṭhānaṃ uddhaṃ karontehi sīsaṭṭhānaṃ adho kātabbaṃ .
Tenāha ‘‘ adhosiro kātabbo ’’ ti .
Paribbajeti pavatteyya .
Sā pana pavatti bhāvanāvihārena yuttāti āha ‘‘ vihareyyā ’’ ti .
Sallassa ubbahanaṃ sallubbahanaṃ .
Atthaṃ parittakaṃ gahetvā ṭhitā upamākārassa vikkhambhanappahānassa adhippetattā .
Tenāha ‘‘ punappunan ’’ tiādi .
Anubandhova hoti sati paccaye uppajjanārahato devatāya kāmarāgappahānassa jotitattā .
Nanu bhagavatā anāgāmimaggena desanā niṭṭhāpetabbāti ?
Na , itarissā ñāṇabalānurūpadesanāya pavattetabbato .
Veneyyajjhāsayānukulañhi dhammaṃ dhammassāmī desetīti .
Sattisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Phusatisuttavaṇṇanā
22. Kammaṃ aphusantan ti kammaphassaṃ aphusantaṃ , kammaṃ akarontanti attho .
Vipāko na phusatīti vipākaphasso na phusati , vipāko na uppajjateva kāraṇassa abhāvato .
Evaṃ byatirekamukhena kammavaṭṭena vipākavaṭṭaṃ sambandhaṃ katvā atthaṃ vatvā idāni kevalaṃ kammavaṭṭavasena atthaṃ vadanto ‘‘ kammamevā ’’ tiādimāha .
Tattha nākaroto kariyatīti kammaṃ akubbato na kayirati , anabhisandhikatakammaṃ nāma natthīti attho .
Idāni
M1.91 tamevatthaṃ anvayato dassetuṃ ‘‘ phusantañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tatoti phusanahetu .
Sesaṃ vuttanayameva .Vuttamevatthaṃ sakāraṇaṃ katvā pariveṭhitavasena vibhūtaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ tasmā phusantan ’’ tiādi vuttaṃ .
Dhammatāti kārakasseva kammavipākānubandho , nākārakassāti ayaṃ kammavipākānaṃ sabhāvo .
Pacceti upagacchati anubandhati .
Pāpan ti pāpakaṃ kammaṃ phalañca .
Ayañca attho araññe luddakassa uyyojanāya sunakhehi parivāriyamānassa bhikkhuno bhayena rukkhaṃ āruḷhassa
V1.81 cīvare luddassa upari patite tassa sunakhehi khāditvā māritavatthunā dīpetabboti .Phusatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Jaṭāsuttavaṇṇanā
23. Yena atthena taṇhā ‘‘ jaṭā ’’ ti vuttā , tamevatthaṃ dassetuṃ ‘‘ jāliniyā ’’ ti vuttaṃ .
Sā hi aṭṭhasatataṇhāvicaritapabhedā attano avayavabhūtā eva jālā etissā atthīti jālinīti vuccati .
Idānissā jaṭākārena pavattiṃ dassetuṃ ‘‘ sā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rūpādīsu ārammaṇesūti tassā pavattiṭṭhānamāha rūpādichaḷārammaṇavinimuttassa taṇhāvisayassa abhāvato .
Heṭṭhupariyavasenāti kadāci rūpārammaṇe kadāci yāva dhammārammaṇā , kadāci dhammārammaṇe kadāci yāva rūpārammaṇāti evaṃ heṭṭhā ca upari ca pavattivasena .
Desanākkamena cettha heṭṭhupariyatā veditabbā , kāmarāgādivasenapi ayamattho veditabbo .
Saṅkhārānaṃ khaṇikabhāvato aparāparuppatti ettha saṃsibbananti āha ‘‘ punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhenā ’’ ti .
Idaṃ yena sambandhena jaṭā viyāti jaṭāti jaṭātaṇhānaṃ upamūpameyyatā , taṃdassanaṃ .
Ayañhettha attho – yathā jālinī veḷugumbassa sākhā , tāsaṃ sañcayādayo ca attano avayavehi saṃsibbitā vinaddhā ‘‘ jaṭā ’’ ti vuccanti , evaṃ taṇhāpi saṃsibbanasabhāvenāti .
Ime
M1.92 sattā ‘‘ mama idan ’’ ti pariggahitaṃ attanibbisesaṃ maññamānā abbhantarimaṃ karonti .
Abbhantaraṭṭho ca anto-saddoti sakaparikkhāresu uppajjanamānāpi taṇhā ‘‘ antojaṭā ’’ ti vuttā .
Pabbajitassa pattādi , gahaṭṭhassa hatthiādi sakaparikkhāro .
Attāti bhavati ettha abhimānoti attabhāvo , upādānakkhandhapañcakaṃ .
Sarīranti keci .
‘‘ Mama attabhāvo sundaro , asukassa viya mama attabhāvo bhaveyyā ’’ tiādinā sakaattabhāvādīsu taṇhāya uppajjanākāro veditabbo .
Attano cakkhādīni ajjhattikāyatanāni , attano ca paresañca rūpādīni bāhirāyatanāni , paresaṃ sabbāni vā .
Saparasantatipariyāpannāni vā cakkhādīni ajjhattikāyatanāni , tathā rūpādīni bāhirāyatanāni .
Parittamahaggatabhavesu pavattiyāpi taṇhāya antojaṭābahijaṭābhāvo veditabbo .
Kāmabhavo hi kassacipi kilesassa avikkhambhitattā katthacipi avimutto ajjhattaggahaṇassa visesapaccayoti ‘‘ ajjhattaṃ anto ’’ tiV1.82 ca vuccati , tabbipariyāyato rūpārūpabhavo ‘‘ bahiddhā bahī ’’ ti ca .
Tenāha bhagavā –
‘‘ ajjhattasaṃyojano puggalo , bahiddhāsaṃyojano puggalo ’’ ti ( a . ni .2.37).Visayabhedena pavattiākārabhedena anekabhedabhinnampi taṇhaṃ jaṭābhāvasāmaññena ekanti gahetvā ‘‘ tāya evaṃ uppajjamānāya jaṭāyā ’’ ti vuttaṃ .
Sā pana pajāti vuttasattasantānapariyāpannā eva hutvā punappunaṃ taṃ jaṭentī vinandhantī pavattatīti āha ‘‘ jaṭāya jaṭitā pajā ’’ ti .
Tathā hi paramatthato yadipi avayavabyatirekena samudāyo natthi , ekadeso pana samudāyo nāma na hotīti avayavato samudāyaṃ bhinnaṃ katvā upamūpameyyaṃ dassento ‘‘ yathā nāma veḷujaṭādīhi … pe … saṃsibbitā ’’ ti āha .
Imaṃ jaṭanti sambandho .
Tīsu dhātūsu ekampi asesetvā saṃsibbanena tedhātukaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ .
Tenassā mahāvisayataṃ vijaṭanassa ca sudukkarabhāvamāha .
Vijaṭetuṃ ko samatthoti iminā ‘‘ vijaṭaye ’’ ti padaṃ sattiatthaṃ , na vidhiatthanti dasseti .
Evaṃ ‘‘ antojaṭā ’’ tiādinā puṭṭho athassa bhagavā tamatthaṃ vissajjento ‘‘ sīle patiṭṭhāyā ’’ tiādimāha .
Ettha sīleti kusalasīle .
Taṃ pana pātimokkhasaṃvarādibhedesu parisuddhameva icchitabbanti āha ‘‘ catupārisuddhisīle ’’ ti .
Narati
M1.93 netīti naro , puriso .Kāmaṃ itthīpi taṇhājaṭāvijaṭane samatthā atthi , padhānameva pana sattaṃ dassento ‘‘ naro ’’ ti āha yathā ‘‘ satthā devamanussānan ’’ ti , aṭṭhakathāyaṃ pana avibhāgena puggalapariyāyo ayanti dassetuṃ ‘‘ naroti satto ’’ ti vuttaṃ .
Vipākabhūtāya saha paññāya bhavatīti sapañño .
Tāya hi ādito paṭṭhāya santānavasena bahulaṃ pavattamānāya ayaṃ satto savisesaṃ sapaññoti vattabbataṃ arahati .
Vipākapaññāpi hi santānavisesena bhāvanāpaññuppattiyā upanissayapaccayo hoti ahetukadvihetukānaṃ tadabhāvato .
Kammajatihetukapaṭisandhipaññāyāti kammajāya tihetukapaṭisandhiyaṃ paññāyāti evaṃ tihetukasaddo paṭisandhisaddena sambandhitabbo , na paññāsaddena .
Na hi paññā tihetukā atthi .
Paṭisandhito pabhuti pavattamānā paññā ‘‘ paṭisandhiyaṃ paññā ’’ ti vuttā taṃmūlakattā , na paṭisandhikkhaṇe pavattā eva .
Cinteti ārammaṇaṃ upanijjhāyatīti cittaṃ , samādhi .
So hi sātisayaṃ upanijjhānakicco .
Na hi vitakkādayo vinā samādhinā tamatthaṃ sādhenti , samādhi pana tehi vināpi
V1.83 sādhetīti .
Paguṇabalavabhāvāpādanena paccayehi cittaṃ , attasantānaṃ cinotītipi cittaṃ , samādhi .
Paṭhamajjhānādivasena cittavicittatāya iddhividhādicittakaraṇena ca samādhi cittanti vināpi paropadesenassa cittapariyāyo labbhateva .
Aṭṭhakathāyaṃ pana citta-saddo viññāṇe niruḷhoti katvā vuttaṃ ‘‘ cittasīsena hettha aṭṭha samāpattiyo kathitā ’’ ti .Yathāsabhāvaṃ pakārehi jānātīti paññā .
Sā yadipi kusalādibhedato bahuvidhā ,‘‘ bhāvayan ’’ ti pana vacanato bhāvetabbā idhādhippetāti taṃ dassento ‘‘ paññānāmena vipassanā kathitā ’’ ti .
Yadipi kilesānaṃ pahānaṃ ātāpanaṃ , taṃ sammādiṭṭhiādīnampi attheva , ātappasaddo viya pana ātāpa-saddo vīriye eva niruḷhoti āha ‘‘ ātāpīti vīriyavā ’’ ti .
Yathā kammaṭṭhānaṃ tāya paññāya parito harīyati pavattīyati , evaṃ sāpi tadatthaṃ yogināti āha ‘‘ pārihāriyapaññā ’’ ti .
Abhikkamādīni sabbakiccāni sātthakasampajaññādivasena paricchijja netīti sabbakiccapariṇāyikā .
Yasmā puggalādhiṭṭhānena gāthā bhāsitā , tasmā puggalādhiṭṭhānameva upamaṃ dassento ‘‘ yathā nāma puriso ’’ tiādimāha .
Tattha sunisitan ti suṭṭhu
M1.94 nisitaṃ , ativiya tikhiṇanti attho .
Satthassa nisitatarabhāvakaraṇaṃ nisānasilāyaṃ , bāhubalena cassa ukkhipananti ubhayampetaṃ atthāpannaṃ katvā upamā vuttāti tadubhayaṃ upameyyaṃ dassento ‘‘ samādhisilāyaṃ sunisitaṃ … pe … paññāhatthena ukkhipitvā ’’ ti āha .
Samādhiguṇena hi paññāya tikkhabhāvo .
Yathāha ‘‘ samāhito yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti ( saṃ . ni .3.5;4.99;5.1071).
Vīriyañcassā upatthambhakaṃ paggaṇhanato .Vijaṭeyyāti vijaṭetuṃ sakkuṇeyya .
Vuṭṭhānagāminivipassanāya hi vattamānāya yogāvacaro taṇhājaṭaṃ vijaṭetuṃ samattho nāma .
Vijaṭanañcettha samucchedavasena pahānanti āha –
‘‘ sañchindeyya sampadāleyyā ’’ ti .
Maggakkhaṇe panesa vijaṭeti nāma , aggaphalakkhaṇe sabbaso vijaṭitajaṭo nāma .
Tenāha ‘‘ idānī ’’ tiādi .
Yasmā jaṭāya vijaṭanaṃ ariyamaggena , tañca kho nibbānaṃ āgamma , tasmā taṃ sandhāyāha ‘‘ jaṭāya vijaṭanokāsan ’’ ti .
Yattha pana sā vijaṭīyati , taṃ dassetuṃ ‘‘ yattha nāmañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Paṭighaṃ rūpasaññā cā ’’ ti gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā niddeso ,‘‘ paṭigharūpasaññā ’’ ti vuttaṃ hoti .
Paṭighasaññāvasena kāmabhavo gahito kāmabhavapariyāpannattā tāya .
Pathavīkasiṇādirūpe saññā rūpasaññā .
Ubhayatthāpi saññāsīsena cittuppādasseva gahaṇaṃ .
Bhavasaṅkhepenāti bhavabhāvena saṅkhipitabbatāya , bhavalakkhaṇena ekalakkhaṇattāti attho .
Rūpe vā virajjanavasena ca vattuṃ sakkuṇeyyā idha rūpasaññāti vuttā
V1.84 , evampettha arūpabhavassa ca gahitatā veditabbā .
‘‘ Nāmañca rūpañcā ’’ ti anavasesato nāmarūpaṃ gahitanti arūpabhava-asaññabhavānampettha gahaṇaṃ siddhanti apare .Pariyādiyanaṭṭhāneti pariyādiyanakāraṇe sabbaso khepananimitte nibbāne .
Tenāha ‘‘ nibbānaṃ … pe … dassito hotī ’’ ti .
Jaṭāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Manonivāraṇasuttavaṇṇanā
24. Evaṃladdhikāti sabbathāpi cittuppatti sadukkhā , sabbathāpi acittakabhāvo seyyo , tasmā yato kutoci cittaṃ nivāretabbanti evaṃdiṭṭhikā
M1.95 .Soti satto .
Aniyyānikakathaṃ katheti ayoniso cittanivāraṇaṃ vadantī .
Saṃyatabhāvaṃ āgatan ti rāgavisevanādito sammadeva saṃyatabhāvaṃ otarabhāvaṃ .
Dhammacariyāvasena hi pavattamāne citte natthi īsakampi rāgādivisevanaṃ , na tassa sampati āyatiñca koci anattho siyā , tasmā taṃ mano sabbato anavajjavuttito na nivāretabbaṃ .
Tenāha ‘‘ dānaṃ dassāmī ’’ tiādi .
Yato yatoti yato yato sāvajjavuttito ayonisomanasikārato .
Tan ti mano nivāretabbaṃ anatthāvahattā .
Manonivāraṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Arahantasuttavaṇṇanā
25. Katāvīti katavā , pariññādikiccaṃ katvā niṭṭhapetvā ṭhitoti attho .
Tenāha ‘‘ catūhi maggehi katakicco ’’ ti .
Svāyamattho arahantiādisaddasannidhānato viññāyati .
Evaṃ ‘‘ ahaṃ vadāmī ’’ tiādiākārena pucchati .
Khandhādīsu kusaloti khandhāyatanādīsu salakkhaṇādīsu ca samūhādivasena pavattiyañca cheko yathābhūtavedī .
Upaladdhinissitakathan ti attupaladdhinissitakathaṃ hitvā .
Vohārabhedaṃ akarontoti ‘‘ ahaṃ paramatthaṃ jānāmī ’’ ti lokavohāraṃ bhindanto avināsento loke lokasamaññameva nissāya ‘‘ ahaṃ , mamā ’’ ti vadeyya .
Khandhā bhuñjantītiādinā vohārabhedaṃ , tattha ca ādīnavaṃ dasseti .
Māno nāma diṭṭhiyā samadhuro .
Tathā hi dutiyamaggādīsu sammādiṭṭhiyā pahānābhisamayassa
V1.85 paṭivipaccanīke paṭipattisiddhi .
Tenāha ‘‘ yadi diṭṭhiyā vasena na vadati , mānavasena nu kho vadatīti cintetvā ’’ ti .Vidhūpitāti santāpitā ñāṇagginā daḍḍhā .
Te pana viddhaṃsitā nāma hontīti āha ‘‘ vidhamitā ’’ ti .
Mamaṅkārādayo mayanti sattasantāne sati pavattanti etenāti mayo , maññanā .
Mayo eva mayatāti āha ‘‘ mayatanti maññanan ’’ ti .
Arahantasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Pajjotasuttavaṇṇanā
26. Divārattin ti
M1.96 na ādicco viya divā eva , na candimā viya rattiṃ eva , atha kho divā ca rattiñca .Tattha tatthāti yattha yattha sampajjalito , tattha tattheva padese , na ādicco viya candimā viya sakalaṃ mahādisaṃ disantarāḷañca .
Ñāṇānubhāvena uppannāloko ñāṇālokoti vadanti .
‘‘ Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccanti pubbe me , bhikkhave , ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .15; paṭi . ma .2.30) pana vacanato maggo ñāṇāloko .
‘‘ Tamo vihato , āloko uppanno ’’ ti ( ma . ni .1.386; pārā .12) vā vacanato vijjattayāloko ñāṇāloko .
Paṭhamābhisambodhiyaṃ viya sañjātapītivipphāro , visesato ratanaghare samantapaṭṭhānavicinane sañjātapītivasena uppannasarīrobhāso vā pītiāloko .
Tattheva uppannapasādavasena sañjātaālokova pasādāloko .
Dhammacakkapavattane ‘‘ aññāsi vata , bho , koṇḍañño ’’ ti uppannapasādālokoti ca vadanti .
Sabbattheva satthu dhammadesanā sattānaṃ hadayatamaṃ vidhamantī dhammakathāāloko .
Sabbopi buddhānaṃ pātubhāvā uppanno ālokoti iminā sāvakānaṃ desanāya sañjātadhammālokopi buddhānubhāvoti dasseti .
Pajjotasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sarasuttavaṇṇanā
27. Saraṇato avicchedavasena pavattanato khandhādīnaṃ paṭipāṭi sarā .
Tenāha ‘‘ ime saṃsārasarā ’’ ti .
Kutoti kena kāraṇena , kimhi vā ?
Tenāha ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti ?
Na patiṭṭhāti paccayābhāvato .
Āpotiādinā pāḷiyaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ appatiṭṭhānāpadesena tattha kāmarūpabhavānaṃ abhāvo dassito .
Tadubhayābhāvadassanena heṭṭhā vuttanayeneva arūpabhavassapi
V1.86 abhāvo dassitova hoti , yathārutavasena vā ettha attho veditabbo .
Yasmā purimā dve gahitā , gahitañca atthaṃ pariggahetvāva pacchimattho pavattoti .Sarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Mahaddhanasuttavaṇṇanā
28. Nidhīyatīti
M1.97 nidhānaṃ .
Nidhātabbataṃ gataṃ nihitanti attho .
Muttasārādīti muttāmaṇiveḷuriyapavāḷarajatajātarūpādi .Suvaṇṇarajatabhājanādīti ādi -saddena kahāpaṇa-dhaññakoṭṭhabhaṇḍādiṃ saṅgaṇhāti .
Tampi hi niccaparibbayavasena bhuñjīyatīti ‘‘ bhogo ’’ ti vuccati .
Aññamaññaṃ abhigijjhantīti aññamaññassa santakaṃ abhigijjhanti .
Tenāha ‘‘ patthentī ’’ ti .
Analaṅkatāti na alaṃ pariyattanti evaṃ katacittā , atricchatāmahicchatāhi abhibhūtā .
Tenāha ‘‘ atittā apariyattajātā ’’ ti .
Ussukkajātesūti taṃtaṃkicce sañjātaussukkesu .
Nānākiccajātesūti nānāvidhakiccesu , sañjātanānākiccesu vā .
Vaṭṭagāmikapasutena vaṭṭasotaṃ anusarantesu .
Taṇhānivāsatāya gehantipi agārantipi vuccatīti āha ‘‘ mātugāmena saddhiṃ gehan ’’ ti .
Virājiyāti hetuatthadīpakaṃ padanti āha ‘‘ virājetvā ’’ ti , tvā -saddopi cāyaṃ hetuatthoti .
Mahaddhanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Catucakkasuttavaṇṇanā
29. Iriyā vuccati kāyena kattabbakiriyā , tassā pavattiṭṭhānabhāvato iriyāpatho , gamanādi .
Taṃ aparāparappavattiyā cakkaṃ .
Tenāha ‘‘ catucakkanti catuiriyāpathan ’’ ti .
Navadvāran ti karajakāyo adhippeto .
So ca kesādiasuciparipūroti āha ‘‘ puṇṇanti asucipūran ’’ ti .
Taṇhāya saṃyuttan ti taṇhāsahitaṃ .
Tena na kevalaṃ sabhāvato eva , atha kho nissitadhammo ca asuciṃ dasseti .
Mātukucchisaṅkhāte asucipaṅke jātattā paṅkajātaṃ , kesādiasucipaṅkajātattā ca paṅkajātaṃ .
Yātrāti apagamo .
Tena sabhāvato nissitadhammato ca asucisabhāvato kāyato kathaṃ apagamo siyāti pucchati .
Tenāha ‘‘ etassā ’’ tiādi .
Nahanaṭṭhena bandhanaṭṭhena naddhīti upanāho idhādhippetoti āha ‘‘ naddhinti upanāhan ’’ ti .
So pana ito pubbakāle kodhoti āha ‘‘ pubbakāle ’’ tiādi
M1.98 .Pāḷiniddiṭṭheti upanāhaiccādike
V1.87 idha pāḷiyaṃ niddiṭṭhe kilese ṭhapetvā avasesā diṭṭhivicikicchādayo satta kilesā dummocayatāya varattā viyāti varattāti veditabbā .Ārammaṇaggahaṇasabhāvato eko evesa dhammo , pavatti-ākārabhedena pana icchanaṭṭhena patthanaṭṭhena icchā , lubbhanaṭṭhena gijjhanaṭṭhena lobhoti vutto .
Paṭhamuppattikāti ekasmiṃ ārammaṇe , vāre vā paṭhamaṃ uppannā .
Aparāparuppattikoti punappunaṃ uppajjamānako .
Aladdhapatthanā appaṭiladdhavatthumhi āsatti lobho .
Uppāṭetvāti sasantānato uddharitvā .
Catucakkasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Eṇijaṅghasuttavaṇṇanā
30. Eṇimigassa viyāti eṇimigassa jaṅghā viya .
Avayavīsambandhe hi idaṃ sāmivacanaṃ .
Piṇḍimaṃsassa parito samasaṇṭhitattā suvaṭṭītajaṅgho .
Kisan ti thūlabhāvapaṭikkhepaparājotanā , na suṭṭhu kisabhāvadīpanaparāti āha ‘‘ athūlaṃ samasarīran ’’ ti .
Ātapena milātan ti tapasā milātakāyaṃ indriyasantāpanabhāvato .
Tenevāha –
‘‘ tapo milātan ’’ tiādi , tathā cāha pāḷiyaṃ ‘‘ appāhāraṃ alolupan ’’ ti .
Yathā ‘‘ vīrassa bhāvo vīriyan ’’ ti vīrabhāvena vīriyaṃ lakkhīyati , evaṃ vīriyasambhavena vīrabhāvoti āha ‘‘ vīranti vīriyavantan ’’ ti .
‘‘ Cattāro pañca ālope , abhutvā udakaṃ pive ’’ ti ( theragā .983; mi . pa .6.5.10) dhammasenāpativuttaniyāmena parimitabhojitāya appāhāratā bhojane mattaññutā .
‘‘ Mitāhāran ’’ ti vatvā puna paricchinnakālabhojitāyapi appāhārataṃ dassento ‘‘ vikāla … pe … parittāhāran ’’ ti āha .
Catūsu paccayesu loluppavirahitaṃ bodhimūle eva sabbaso loluppassa pahīnattā .
‘‘ Catūsu paccayesū ’’ ti hi imināva sabbattha loluppavigamo dīpitovāti .
Rasataṇhāpaṭikkhepo vā esa ‘‘ appāhāran ’’ ti vatvā ‘‘ alolupan ’’ ti vuttattā .
‘‘ Sīhaṃ vā ’’ ti ettha ekacarasaddo viya iva-saddo atthato ‘‘ nāgan ’’ ti etthāpi ānetvā , sambandhitabboti
M1.99 āha –
‘‘ ekacaraṃ sīhaṃ viya , ekacaraṃ nāgaṃ viyā ’’ ti .Ekacarā appamattā ekīkatāya .
Pañcakāmaguṇavasena rūpaṃ gahitaṃ tesaṃ rūpasabhāvattā .
Manena nāmaṃ gahitaṃ manassa nāmasabhāvattā .
Avinibhuttadhammeti avinābhāvadhamme gahetvā .
Ādi -saddena āyatanadhātuādayo gahitā .
Kāmaguṇaggahaṇena hettha rūpabhāvasāmaññena pañca vatthūni gahitāneva honti , manogahaṇena dhammāyatanaṃ , evaṃ dvādasāyatanāni gahitāni honti .
Iminā nayena dhātuādīnampi
V1.88 gahitatā yojetabbā .
Tenāha ‘‘ pañcakkhandhādivasenapettha bhummaṃ yojetabban ’’ ti .Etthāti pāḷiyaṃ .
Kāmavatthu bhummaṃ .
Eṇijaṅghasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sattivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .