7. Samayasuttavaṇṇanā
37. Udānaṃ
V1.97 paṭiccāti ukkākaraññā jātisambhedaparihāranimittaṃ attano vaṃsaparisuddhaṃ nissāya vuttaṃ pītiudāhāraṃ paṭicca gottavasena ‘‘ sakkā ’’ ti laddhanāmānaṃ .
Yadi ekopi janapado , kathaṃ bahuvacananti āha ‘‘ ruḷhīsaddenā ’’ ti .
Akkharacintikā hi īdisesu ṭhānesu yutte viya saliṅgavacanāni icchanti , ayamettha ruḷhī yathā ‘‘ avantī kurū ’’ ti , tabbisesane pana janapadasadde jātisaddatāya ekavacanameva .Aropimeti kenaci na ropime .
Āvaraṇenāti setunā .
Bandhāpetvāti paṇḍupalāsapāsāṇamattikakhaṇḍādīhi āliṃ thiraṃ kārāpetvā .
Sassāni kārentīti jeṭṭhamāse kira ghammassa balavabhāvena himavante himaṃ vilīyitvā sanditvā anukkamena rohiṇiṃ nadiṃ pavisati , taṃ bandhitvā sassāni kārenti .
‘‘ Jātiṃ
M1.110 ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsū ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ koliyakammakarā vadantī ’’ ti āha .Niyuttaamaccānan ti tasmiṃ sassaparipālanakamme niyojitamahāmattānaṃ .
Tīṇi jātakānīti ‘‘ kuṭhārihattho puriso ’’ tiādinā phandanajātakaṃ ( jā .1.13.14 ādayo )‘‘ duddubhāyati bhaddante ’’ tiādinā duddubhajātakaṃ ,( jā .1.4.85 ādayo )‘‘ vandāmi taṃ kuñjarā ’’ tiādinā laṭukikajātakan ti ( jā .1.5.39 ādayo ) imāni tīṇi jātakāni .
Dve jātakānīti –
‘‘ Sādhu sambahulā ñātī , api rukkhā araññajā ;
Vāto vahati ekaṭṭhaṃ , brahantampi vanappatin ’’ ti .
–
Ādinā rukkhadhammajātakaṃ ( jā .1.1.74).
‘‘ Sammodamānā gacchanti , jālamādāya pakkhino ;
Yadā te vivadissanti , tadā ehinti me vasan ’’ ti .( jā .1.1.33)–
Ādinā sammodamānajātakan ti imāni dve jātakāni .
‘‘ Attadaṇḍā
V1.98 bhayaṃ jātaṃ , janaṃ passatha medhagaṃ ;
Saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti .( su . ni .941)–
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ .Tenāti bhagavatā .
Kalahakaraṇabhāvoti kalahakaraṇassa atthibhāvo .
Mahāpathaviyā mahagghe khattiye kasmā nāsethāti dassetvā kalahaṃ vūpasametukāmo bhagavā pathaviṃ nidassanabhāvena gaṇhīti dassento ‘‘ pathavī nāma kiṃ agghatī ’’ tiādimāha .
Aṭṭhāneti akāraṇe .
Veraṃ katvāti virodhaṃ uppādetvā .
Taṃtaṃpalobhanakiriyāya parakkamantiyo ‘‘ ukkaṇṭhantū ’’ ti sāsanaṃ pesenti .
Kuṇāladaheti kuṇāladahatīre patiṭṭhāya .
Pucchitaṃ kathesi anukkamena kuṇālasakuṇarājassa pucchāpasaṅgena kuṇālajātakaṃ ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) kathessāmīti .
Anabhiratiṃ vinodesi itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ ādīnavokārasaṃkilesavibhāvanavasena .
Purisapurisehīti kosajjaṃ viddhaṃsetvā purisathāmabrūhanena uttamapurisehi no bhavituṃ vaṭṭatīti uppannacittā
M1.111 .Avissaṭṭhasamaṇakammantā apariccattakammaṭṭhānābhiyogāti attho .
Nisīdituṃ vaṭṭatīti bhagavā cintesīti yojanā .
Paduminiyan ti padumavane .
Vikasiṃsu guṇagaṇavibodhena .
Ayaṃ imassa … pe … na kathesīti iminā sabbepi te bhikkhū tāvadeva paṭipāṭiyā āgatattā aññamaññassa lajjamānā attanā paṭiladdhavisesaṃ bhagavato nārocesunti dasseti .
Khīṇāsavānan tiādinā tattha kāraṇamāha .
Osaṭamatteti bhagavato santikaṃ upagatamatte .
Ariyamaṇḍaleti ariyapuggalasamūhe .
Pācīnayugandharaparikkhepatoti yugandharapabbatassa pācīnaparikkhepato , na bāhirakehi vuccamānaudayapabbatato .
Rāmaṇeyyakadassanatthan ti buddhuppādapaṭimaṇḍitattā visesato ramaṇīyassa lokassa ramaṇīyabhāvadassanatthaṃ .
Ullaṅghitvāti uṭṭhahitvā .
Evarūpe khaṇe laye muhutteti yathāvutte candamaṇḍalassa uṭṭhitakkhaṇe uṭṭhitavelāyaṃ uṭṭhitamuhutteti uparūparikālassa vaḍḍhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Tesaṃ bhikkhūnaṃ jātiādivasena bhagavato anurūpaparivārabhāvaṃ dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Mahāsammatassa vaṃse uppannotiādi kulavaṃsasuddhidassanaṃ .
Khattiyagabbhe jātoti idaṃ satipi jātivisuddhiyaṃ mātāpitūnaṃ vasena avisuddhatā siyāti tesampi ‘‘ avisuddhatā natthi imesan ’’ ti
V1.99 visuddhidassanatthaṃ vuttaṃ .
Satipi ca gabbhavisuddhiyaṃ katadosena missakattā arajjārahatāpi siyāti ‘‘ tampi natthi imesan ’’ ti dassanatthaṃ ‘‘ rājapabbajitā ’’ tiādi vuttaṃ .Sāmantāti samīpe .
Caliṃsūti uṭṭhahiṃsu .
Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ ,‘‘ saddasavanaṭṭhānameva saddantaran ’’ ti apare .
Tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesūti jambudīpe kira ādito mahantāni tesaṭṭhi nagarasahassāni uppannāni , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ .
Taṃ sandhāyāha ‘‘ tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesū ’’ ti .
Tāni pana sampiṇḍetvā satasahassato paraṃ navasahassādhikāni asītisahassāni .
Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti navasatasahassādhikesu
M1.112 navutisatasahassesu doṇamukhesu .
Doṇamukhan ti ca mahānagarassa āyuppattiṭṭhānabhūtaṃ pādanagaraṃ vuccati .
Chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti chakoṭisatasahassaadhikesu navutikoṭisatasahassapaṭṭanesu .
Tambapaṇṇidīpādi chapaṇṇāsāya ratanākaresu .
Evaṃ pana nagara-doṇamukhapaṭṭana-ratanākarādibhāvena kathanaṃ taṃtaṃadhivatthāya vasantīnaṃ tāsaṃ devatānaṃ bahubhāvadassanatthaṃ .Yadi dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitā .
Atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘ dasahi ca lokadhātūhī ’’ ti ?
Vuttanti āha ‘‘ dasasahassa … pe … adhippetan ’’ ti .
Tena sahassilokadhātu idha ‘‘ ekā lokadhātū ’’ ti veditabbā .
Lohapāsādeti sabbapaṭhamakate lohapāsāde .
Brahmaloketi heṭṭhime brahmaloke .
Yadi tā devatā evaṃ nirantarā hutvā sannipatitā , pacchā āgatānaṃ okāso eva na bhaveyyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ yathā kho panā ’’ tiādi .
Suddhāvāsakāye uppannā suddhāvāsakāyikā .
Tāsaṃ pana yasmā suddhāvāsabhūmi nivāsaṭṭhānaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ suddhāvāsavāsīnan ’’ ti .
Āvāsāti āvāsaṭṭhānabhūtā .
Devatā pana orambhāgiyānaṃ itaresañca saṃyojanānaṃ samucchinnaṭṭhena suddho āvāso vihāro etesanti suddhāvāsā .
Mahāsamāgamaṃ ñatvāti mahāsamāgamaṃ gatāti ñatvā .
Puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari aññattha okāsaṃ alabhamāno .
Evaṃ sesāpi .
Maṇivamman ti indanīlamaṇimayaṃ kavacaṃ .
Buddhānaṃ abhimukhabhāgo buddhavīthi , sā yāva cakkavāḷā uttarituṃ na sakkā .
Mahatiyā buddhavīthiyāvāti buddhānaṃ santikaṃ upasaṅkamantehi tehi devabrahmehi valañjitabuddhavīthiyāva .
Samiti
V1.100 saṅgati sannipāto samayo , mahanto samayo mahāsamayoti āha ‘‘ mahāsamūho ’’ ti .Pavaddhaṃ vanaṃ pavanan ti āha ‘‘ vanasaṇḍo ’’ ti .
Devaghaṭāti devasamūhā .
Samādahaṃsūti samāhitaṃ lokuttarasamādhiṃ suṭṭhu appitaṃ akaṃsu .
Tathā samāhitaṃ pana samādhinā niyojitaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘ samādhinā yojesun ’’ ti .
Sabbesaṃ gomuttavaṅkādīnaṃ dūrasamussāritattā attano … pe … akariṃsu .
Vinayati asse etehīti nettāni , yottāni .
Avīthipaṭipannānaṃ assānaṃ vīthipaṭipādanaṃ rasmiggahaṇena hotīti ‘‘ yottāni gahetvā acodento ’’ ti vatvā taṃ pana acodanaṃ avāraṇamevāti āha ‘‘ acodento avārento ’’ ti .
Yathā
M1.113 khīlaṃ bhittiyaṃ , bhūmiyaṃ vā ākoṭitaṃ dunnīharaṇaṃ , yathā ca palighaṃ nagarappavesanivāraṇaṃ , yathā ca indakhīlaṃ gambhīranemi sunikhātaṃ dunnīharaṇaṃ , evaṃ rāgādayo sattasantānato dunnīharaṇā nibbānanagarappavesanivāraṇā cāti te ‘‘ khīlaṃ palighaṃ indakhīlan ’’ ti ca vuttā .Ūhaccāti uddharitvā .
Taṇhāejāya abhāvena anejā .
Paramasantuṭṭhabhāvena cātuddisattā appaṭihatacārikaṃ caranti .
Buddhacakkhu-dhammacakkhu-dibbacakkhu-samantacakkhu-pakaticakkhūnaṃ vasena pañcahi cakkhūhi .
Sudantā kutoti āha ‘‘ cakkhutopī ’’ ti .
Chandādīhīti chandādīnaṃ vasena na gacchanti na vattanti .
Na āgacchanti anuppādanato .
Āgun ti aparādhaṃ .
Sabbasaṃyogāti vibhattilopena niddeso , sabbe saṃyogeti attho .
Visajjāti visajjitvā .
Evampīti imāyapi gāthāya vasena ‘‘ āguṃ na karotī ’’ ti pade .
Gatāseti gatā eva .
Na gamissanti pariniṭṭhitasaraṇagamanattā .
Lokuttarasaraṇagamanañhettha adhippetaṃ .
Tenāha ‘‘ nibbematikasaraṇagamanena gatā ’’ ti .
Te hi niyamena apāyaṃ na gamissanti , devakāyañca paripūressanti .
Ye pana lokiyena saraṇagamanena buddhaṃ saraṇaṃ gatā , na te gamissanti apāyaṃ , sati ca paccayantarasamavāye pahāya mānusaṃ dehaṃ devakāyaṃ paripūressantīti .
Tenāha so brahmā ‘‘ ye keci buddhaṃ … pe … paripūressantī ’’ ti .
Samayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .