135. Aṭṭhuppattikoti ettha kā assa aṭṭhuppatti ?

Titthiyānaṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca alābhāya ayasāya parisakkanaṃ . Taṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ bhagavato kirā ’’ tiādi vuttaṃ . Yathā taṃ sabbadisāsu yamakamahāmegho uṭṭhahitvā mahāoghaṃ viya sabbā pāramiyo ‘‘ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ dassāmā ’’ ti sampiṇḍitā viya lābhasakkāramahoghaṃ nibbattayiṃsu . Tato tato annapānayānavatthamālāgandhavilepanādihatthā khattiyabrāhmaṇādayo āgantvā – ‘‘ kahaṃ bhagavā , kahaṃV1.172 devadevo narāsabho lokanātho ’’ ti bhagavantaṃ pariyesanti , sakaṭasatehipi paccaye āharitvā okāsaṃ alabhamānā samantā gāvutappamāṇampi sakaṭadhurena sakaṭadhuraṃ āhacca tiṭṭhanti ceva anuvattanti ca andhakavindabrāhmaṇādayo viya . Sabbaṃ khandhake ( mahāva .282) tesu tesu suttesu ca āgatanayena veditabbaṃ . Yathā ca bhagavato , evaṃ bhikkhusaṅghassapi . Vuttampi – ‘‘ tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara … pe … parikkhārānaṃ , bhikkhusaṅghopi kho ’’ tiādi ( udā .38), tathā ‘‘ yāvatā kho , cunda , etarahiM1.197 saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno , nāhaṃ , cunda , aññaṃ ekaṃ saṅghampi ekaṃ gaṇampi samanupassāmi evaṃ lābhaggayasaggappattaṃ , yatharivāyaṃ , cunda , bhikkhusaṅgho ’’ ti ( dī . ni .3.176). Evan ti idāni vuccamānākārena .

Nijjhattin ti saññattiṃ .

Nan ti kathaṃ .

Evaṃ pucchituṃ ayuttaṃ titthiyānaṃ kathā mahājanasannipāte niyyātitā hotīti .

Tasmiṃ dātabbaṃ , cittappasādamattena dentepi hi puññaṃ pavaḍḍhati . Ārocitaṃ attanoti adhippāyo . Bhagavāti satthu āmantanaṃ . Cittaṃ nāma yathāpaccayaṃ pavattamānaṃ nigaṇṭhā … pe … pasīdati pasannassāti adhippāyo .

Pubbe avisesato deyyadhammassa dātabbaṭṭhānaṃ nāma pucchitaṃ , idāni tassa mahapphalabhāvakaro dakkhiṇeyyavisesoti āha ‘‘ aññaṃ tayā paṭhamaṃ pucchitaṃ , aññaṃ pacchā ’’ ti . Sallakkhehi etaṃ . Pacchimaṃ purimena saddhiṃ ānehīti adhippāyo . Pucchitassa nāma pañhassa kathanaṃ mayhameva bhāro .

Samupabyūḷhoti ekato senāya rāsivasena sampiṇḍitoti attho . Tenāha ‘‘ rāsibhūto ’’ ti .

Asikkhitoti sattaṭṭhasaṃvaccharāni dhanusippena sikkhito . Dhanusippaṃ sikkhitvāpi koci katahattho na hoti , ayaṃ pana asikkhito na katahattho , poṅkhānupoṅkhabhāvoyeva byāmamuṭṭhibandho . Tiṇapuñjamattikāpuñjādīsūti ādi -saddena paṃsupuñjavālukapuñjasāraphalakaayoghanādike saṅgaṇhāti . Akataparicayoti tesaṃ santikā vijjhanaṭṭhena akataparicayo . Rājarājamahāmattādike upecca asanaṃ upāsanaṃ , na kataṃ upāsanaṃ etenāti akatūpāsano . Asikkhitatādinā bhīrubhāvena vā kāyassa chambhanaṃ saṅkampanaṃ uttāso etassa atthīti chambhīti āha ‘‘ pavedhitakāyo ’’ ti .

Dakkhiṇeyyatāya adhippetattā ‘‘ arahattamaggena kāmacchando pahīno hotī ’’ ti āha . Accantappahānassa icchitattā tatiyeneva kukkuccaṃ pahīnaṃ hoti paṭighasampayogaṃ .

Asekkhassa ayanti asekkhaṃ , sīlakkhandho . Tayidaṃ na aggaphalaṃ sīlameva adhippetaṃ , atha kho yaṃ kiñci asekkhasantāne pavattaṃ sīlaṃ , lokuttaro eva na adhippeto sikkhāya jātattā , evaṃ vimuttikkhandhopītiV1.173 . Sekkhassa esoti vā , apariyositasikkhattā sayameva sikkhatīti vā sekkho , catūsu maggesuM1.198 heṭṭhimesu ca tīsu phalesu sīlakkhandho . Upari sikkhitabbābhāvato asekkho . Vuḍḍhippatto sekkhoti asekkho . Aggaphalabhūto sīlakkhandho vucceyya , aṭṭhakathāyaṃ pana vipassakassa sīlassa adhippetattā tathā attho vutto . Sabbatthāti ‘‘ asekkhenā ’’ tiādīsu . Ettha ca yathā sīlasamādhipaññākkhandhā missakā adhippetā , evaṃ vimuttikkhandhāpīti tadaṅgavimuttiādayopi veditabbā , na paṭippassaddhivimutti eva .

Yena sippena issāso hoti , taṃ issattan ti āha ‘‘ ususippan ’’ ti .

Yassā vāyodhātuyā vasena sarīraṃ sañjātathāmaṃ hoti , taṃ balapaccayaṃ sandhāyāha ‘‘ balaṃ nāma vāyodhātū ’’ ti . Samappavattito hi visamappavattinivārakadhātu balaṃ nāma , tena tato aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi .

Yasmā arahā eva ekantato sorato , tassa bhāvo soraccan ti āha ‘‘ soraccanti arahattan ’’ ti .

Ete dveti khanti soraccanti ete dve dhammā .

Pānīyaṃ pivanti etthāti papā , yo koci jalāsayo yaṃ kiñci pānīyaṭṭhānanti āha ‘‘ caturassapokkharaṇīādīnī ’’ ti .

Udakavikūlādīsu kamanti atikkamanti etehīti saṅkamanāni , setuādīni . Setukaraṇayuttaṭṭhāne setuṃ , caṅkamanakaraṇayuttaṭṭhāne caṅkamanaṃ , maggakaraṇayuttaṭṭhāne maggaṃ kareyyāti ayamettha adhippāyo . Tenāha ‘‘ paṇṇāsā ’’ tiādi .

Bhikkhācāravattan ti ariyānaṃ hitaṃ vattapaṭipattiṃ .

Dentopīti pi -saddena akhīṇāsavassa dentopīti imamatthaṃ dasseti yassa kassacipi dentenapi kammaphalaṃ saddahitvā vippasannacitteneva dātabbattā .

Thanayan ti idaṃ tassa mahāmeghabhāvadassanaṃ , yo hi mahāvassaṃ vassati , so gajjanto vijjummālaṃ vissajjento pavassati .

Abhisaṅkharitvā samodhānetvāti khādanīyassa vividhajātiyāni sampiṇḍetvā . Tenāha ‘‘ rāsiṃ katvā ’’ ti .

Pakiraṇaṃ nāma vikiraṇampi hoti anekatthattā dhātūnanti āha ‘‘ vikiratī ’’ ti . Pakiranto viya vā dānaṃ detīti iminā guṇakhettameva apariyesitvā karuṇākhettepi mahādānaṃ pavattetīti dasseti . Tena ‘‘ pakiretī ’’ tiM1.199 vadantena bhagavatā aṭṭhuppattiyaṃ āgatatitthiyavādena appaṭisedhitatāpi dīpitā hoti .

Puññadhārāti puññamayadhārā puññābhisandā .

Sinehayantīti thūladhārenapi sinehena siniddhaṃ karontī . Kiledayantīti allabhāvaṃ pāpayantī . Yathāyaṃ puññadhārāV1.174 dātāraṃ anto sineheti pūreti abhisandeti , evaṃ paṭiggāhakānampi anto sineheti pūreti abhisandeti . Tenevāha ‘‘ dadaṃ piyo hoti bhajanti naṃ bahū ’’ tiādi ( a . ni .5.34) evaṃ santepi ‘‘ dātāraṃ abhivassatī ’’ ti vuttattā aṭṭhakathāyaṃ dāyakavaseneva ‘‘ sinehetī ’’ ti vuttaṃ , yasmā vā paṭiggāhakassa sinehuppatti āmisanissitāti dāyakavaseneva vuttaṃ .

Issattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 5. Pabbatūpamasuttavaṇṇanā