Issues
Select Version
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Parinibbānasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Parinibbānasuttavaṇṇanā

186. Evaṃ taṃ kusinārāya hotīti yathā anurodhapurassa thūpārāmo dakkhiṇapacchimadisāyaṃ , evaṃ taṃ uyyānaṃ kusinārāya dakkhiṇapacchimadisāyaṃ hoti . Tasmāti yasmā nagaraṃ pavisitukāmā uyyānato upecca vattanti gacchanti etenāti upavattanan ti vuccati , tasmā . Tan ti sālapantibhāvena ṭhitaṃ sālavanaṃ .
Antarenāti vemajjhe .
Appamajjanaṃ appamādo , so pana atthato ñāṇūpasaṃhitā sati . Yasmā tattha satiyā byāpāro sātisayo , tasmā ‘‘ satiavippavāsenā ’’ ti vuttaṃ .
Appamādapadeyeva pakkhipitvā abhāsi atthato tassa sakalassa buddhavacanassa saṅgaṇhanato .
Jhānādīsu citte ca paramukkaṃsagatavasībhāvatāya ‘‘ ettake kāle ettakā samāpattiyo samāpajjitvāV1.220 parinibbāyissāmī ’’ ti kālaparicchedaṃ katvā samāpattisamāpajjanaṃ parinibbānaparikamman ti adhippetaṃ .
Theroti anuruddhatthero .
Ayampi cāti yathāvuttapañcasaṭṭhiyā jhānānaṃ samāpannakathāpi saṅkhepakathā eva . Kasmā ? Yasmā bhagavā tadā devasikaṃ vaḷañjanasamāpattiyo sabbāpi aparihāpetvā samāpajji evāti dassento ‘‘ nibbānapuraṃ pavisanto ’’ tiādimāha . Catuvīsati … pe … pavisitvāti ettha keci tāva āhuM1.252 ‘‘ bhagavā devasikaṃ dvādasakoṭisatasahassakkhattuṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjati , dvādasakoṭisatasahassakkhattumeva phalasamāpattiṃ samāpajjati , tasmā tadāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā samāpattiyo samāpajjati . Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘ tathāgataṃ , bhikkhave , arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti khemo ca vitakko paviveko ca vitakko ’ ti ( itivu .38). Khemo hi vitakko bhagavato mahākaruṇāsamāpattiṃ pūretvā ṭhito , pavivekavitakko arahattaphalasamāpattiṃ . Buddhānaṃ hi bhavaṅgaparivāso lahuko matthakappatto samāpattīsu vasībhāvo , tasmā samāpajjanavuṭṭhānāni katipayacittakkhaṇeheva ijjhanti . Pañca rūpāvacarasamāpattiyo catasso arūpasamāpattiyo appamaññāsamāpattiyā saddhiṃ nirodhasamāpatti arahattaphalasamāpatti cāti dvādasetā samāpattiyo bhagavā paccekaṃ divase divase koṭisatasahassakkhattuṃ purebhattaṃ samāpajjati , tathā pacchābhattanti evaṃ catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā devasikaṃ vaḷañjanakakasiṇasamāpattiyo ’’ ti . Apare panāhu ‘‘ yaṃ taṃ bhagavatā abhisambodhidivase pacchimayāme paṭiccasamuppādaṅgamukhena paṭilomanayena jarāmaraṇato paṭṭhāya ñāṇaṃ otāretvā anupadadhammavipassanaṃ ārabhantena yathā nāma puriso suviduggaṃ mahāgahanaṃ mahāvanaṃ chindanto antarantarā nisānasilāyaṃ pharasuṃ nisitaṃ karoti , evamevaṃ nisānasilāsadisiyo samāpattiyo antarantarā samāpajjitvā ñāṇassa tikkhavisadabhāvaṃ sampādetuṃ anulomapaṭilomato paccekaṃ paṭiccasamuppādaṅgesu lakkhakoṭisamāpattisamāpajjanavasena sammasanañāṇaṃ pavatteti , tadanusārena bhagavā buddhabhūtopi anulomapaṭilomato paṭiccasamuppādaṅgamukhena vipassanāvasena divase divase lakkhakoṭiphalasamāpattiyo samāpajjati , taṃ sandhāya vuttaṃ ,‘ catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā samāpattiyo pavisitvā ’’’ ti .
Imāni dvepi samanantarāneva paccavekkhaṇāyapi yebhuyyena nānantariyakatāya jhānapakkhikabhāvato .
Yasmā sabbapacchimaṃ bhavaṅgacittaṃ tato tatoM1.253 cavanato ‘‘ cutī ’’ ti vuccatiV1.221 , tasmā na kevalaṃ ayameva bhagavā , atha kho sabbepi sattā bhavaṅgacitteneva cavantīti dassetuṃ ‘‘ ye hi kecī ’’ tiādi vuttaṃ . Dukkhasaccenāti dukkhasaccapariyāpannena cuticittena kālaṃ kālakiriyaṃ karonti pāpuṇanti , kālagamanato vā karonti peccāti .
Paṭibhāgapuggalavirahito sīlādiguṇehi asadisatāya sadisapuggalarahito .
Saṅkhārā vūpasammanti etthāti vūpasamoti evaṃ saṅkhātaṃ ñātaṃ kathitaṃ nibbānameva sukhanti .
Lomahaṃsanakoti lomānaṃ haṭṭhabhāvāpādano . Bhiṃsanakoti avītarāgānaṃ bhayajanako āsi ahosi .
Sabbākāravaraguṇūpeteti sabbehi ākāravarehi uttamakāraṇehi sīlādiguṇehi samannāgate .
Asaṅkuṭitenāti akuṭitena vipphārikābhāvato . Suvikasitenevāti pītisomanassayogato suṭṭhu vikasitena .
Vedanaṃ adhivāsesi sabhāvasamudayādito suṭṭhu paññātattā .
Anāvaraṇavimokkho sabbaso nibbidabhāvo . Tenāha ‘‘ apaññattibhāvūpagamo ’’ ti . Pajjotanibbānasadisoti padīpassa nibbānasadiso tattha vilīyitvā avaṭṭhānābhāvato .
Parinibbānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā . Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya Brahmasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .