Issues
Select Version
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

2. Nimokkhasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

2. Paṭhamamāgatan ti saṃvaṇṇanāvasena paṭhamasuttādīsu paṭhamaṃ āgatapadaṃ . Uttānatthan ti pākaṭatthaṃ . Apubbaṃyeva hi duviññeyyatthañca padaṃ saṃvaṇṇetabbaṃ .
Noti pucchāyaṃ nu -saddena samānattho nipātoti āha ‘‘ jānāsi noti jānāsi nū ’’ ti .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vaṭṭato nimuccanti tena sattāti nimokkho , maggo . So ca pamuccanti tenāti pamokkho , pamuccanante pana adhigantabbattāphalaṃ ‘‘ pamokkho ’’ ti vuttaṃ , yathā arahattaṃ ‘‘ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ . Teti sattā . Viviccatīti visuṃ asammisso hoti , vigacchatīti attho . Viviccati dukkhaṃ etasmāti viveko . Dutiyavikappe pana sakalavaṭṭadukkhato sattā nimuccanti ettha pamuccanti viviccanti cāti nimokkho pamokkho viveko , nibbānanti atthoV1.55 veditabbo . Etthāti ca nimittatthe bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Avadhāraṇattho kho -kāro ‘‘ assosi kho ’’ tiādīsu viya .
Avadhāraṇattho kho -kāro ‘‘ assosi kho ’’ tiādīsu viya .
Avadhāraṇattho kho -kāro ‘‘ assosi kho ’’ tiādīsu viya .
Avadhāraṇattho kho -kāro ‘‘ assosi kho ’’ tiādīsu viya .
Avadhāraṇattho kho -kāro ‘‘ assosi kho ’’ tiādīsu viya .
Nandīmūlako bhavo nandībhavo purimapade uttarapadalopena ‘‘ sākabhakkho patthavo sākapatthavo ’’ ti yathā . Paṭhamaṃ kammavaṭṭapadhānaṃ atthaṃ vatvā puna kilesakammānaṃ vasena ubhayappadhānaṃ atthaṃ vadanto ‘‘ nandiyā cā ’’ tiādimāha .
Nandīmūlako bhavo nandībhavo purimapade uttarapadalopena ‘‘ sākabhakkho patthavo sākapatthavo ’’ ti yathā . Paṭhamaṃ kammavaṭṭapadhānaṃ atthaṃ vatvā puna kilesakammānaṃ vasena ubhayappadhānaṃ atthaṃ vadanto ‘‘ nandiyā cā ’’ tiādimāha .
Purimanayeti nandīmūlako kammabhavo nandībhavoti etasmiṃ pakkhe . Nandībhavenāti nandībhavapadena . Tividhakammābhisaṅkhāravasenāti puññābhisaṅkhārādivasena kāyasaṅkhārādivasena ca tippakārassa kammābhisaṅkhārassaM1.62 vasena . Saṅkhārakkhandho gahito cetanāpadhānattā saṅkhārakkhandhassa . Saññāviññāṇehīti ‘‘ saññāviññāṇasaṅkhayā ’’ ti evaṃ vuttasaññāviññāṇapadehi . Taṃsampayuttā cāti tena yathāvuttasaṅkhārakkhandhena samaṃ yuttā eva . Dve khandhāti saññāviññāṇakkhandhā . Nanu ettha vedanākkhandho na gahitoti ? No na gahitoti dassento ‘‘ tehi panā ’’ tiādimāha . Tīhi khandhehīti saññāsaṅkhāraviññāṇakkhandhehi . Gahitāva avinābhāvato . Na hi vedanārahito koci cittuppādo atthi . Anupādiṇṇakānan ti kusalākusalānaṃ . Na hettha kiriyākhandhānaṃ appavatti adhippetā . Appavattivasenāti anuppattidhammatāpattivasena . Nibbattanavasena kammakilesehi upādīyatīti upādi , pañcakkhandhā . Upādino seso upādiseso , saha upādisesenāti saupādisesaṃ . Nibbānaṃ kathitaṃ sakalakammakilesavūpasamatthassa jotitattā .
Purimanayeti nandīmūlako kammabhavo nandībhavoti etasmiṃ pakkhe . Nandībhavenāti nandībhavapadena . Tividhakammābhisaṅkhāravasenāti puññābhisaṅkhārādivasena kāyasaṅkhārādivasena ca tippakārassa kammābhisaṅkhārassaM1.62 vasena . Saṅkhārakkhandho gahito cetanāpadhānattā saṅkhārakkhandhassa . Saññāviññāṇehīti ‘‘ saññāviññāṇasaṅkhayā ’’ ti evaṃ vuttasaññāviññāṇapadehi . Taṃsampayuttā cāti tena yathāvuttasaṅkhārakkhandhena samaṃ yuttā eva . Dve khandhāti saññāviññāṇakkhandhā . Nanu ettha vedanākkhandho na gahitoti ? No na gahitoti dassento ‘‘ tehi panā ’’ tiādimāha . Tīhi khandhehīti saññāsaṅkhāraviññāṇakkhandhehi . Gahitāva avinābhāvato . Na hi vedanārahito koci cittuppādo atthi . Anupādiṇṇakānan ti kusalākusalānaṃ . Na hettha kiriyākhandhānaṃ appavatti adhippetā . Appavattivasenāti anuppattidhammatāpattivasena . Nibbattanavasena kammakilesehi upādīyatīti upādi , pañcakkhandhā . Upādino seso upādiseso , saha upādisesenāti saupādisesaṃ . Nibbānaṃ kathitaṃ sakalakammakilesavūpasamatthassa jotitattā .
Heṭṭhā dvīhi padehi anupādiṇṇakakkhandhā gahitāti ‘‘ vedanānan ’’ ti ettha upādiṇṇakaggahaṇaṃ yuttanti āha ‘‘ upādiṇṇakavedanānan ’’ ti . Nirodhenāti tappaṭibaddhachandarāganirodhavasena nirujjhanena . Upasamenāti accantūpasamena appavattanena . Evañca katvā ca-saddaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti . Tesan ti tassā vedanāya taṃsampayuttānañca tiṇṇaṃ khandhānaṃ . Vatthārammaṇavasenāti vatthubhūtānaṃ channaṃ ārammaṇabhūtānañca sabbesampi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ vasena . Kasmā pana heṭṭhā cattāro arūpakkhandhāyeva vuttā , rūpakkhandho na gahitoti ? Visesabhāvato . Saupādisesanibbānappattiyañhi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ viya anupādiṇṇakarūpadhammānaṃ appavattiyeva natthi .
Heṭṭhā dvīhi padehi anupādiṇṇakakkhandhā gahitāti ‘‘ vedanānan ’’ ti ettha upādiṇṇakaggahaṇaṃ yuttanti āha ‘‘ upādiṇṇakavedanānan ’’ ti . Nirodhenāti tappaṭibaddhachandarāganirodhavasena nirujjhanena . Upasamenāti accantūpasamena appavattanena . Evañca katvā ca-saddaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti . Tesan ti tassā vedanāya taṃsampayuttānañca tiṇṇaṃ khandhānaṃ . Vatthārammaṇavasenāti vatthubhūtānaṃ channaṃ ārammaṇabhūtānañca sabbesampi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ vasena . Kasmā pana heṭṭhā cattāro arūpakkhandhāyeva vuttā , rūpakkhandho na gahitoti ? Visesabhāvato . Saupādisesanibbānappattiyañhi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ viya anupādiṇṇakarūpadhammānaṃ appavattiyeva natthi .
Heṭṭhā dvīhi padehi anupādiṇṇakakkhandhā gahitāti ‘‘ vedanānan ’’ ti ettha upādiṇṇakaggahaṇaṃ yuttanti āha ‘‘ upādiṇṇakavedanānan ’’ ti . Nirodhenāti tappaṭibaddhachandarāganirodhavasena nirujjhanena . Upasamenāti accantūpasamena appavattanena . Evañca katvā ca-saddaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti . Tesan ti tassā vedanāya taṃsampayuttānañca tiṇṇaṃ khandhānaṃ . Vatthārammaṇavasenāti vatthubhūtānaṃ channaṃ ārammaṇabhūtānañca sabbesampi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ vasena . Kasmā pana heṭṭhā cattāro arūpakkhandhāyeva vuttā , rūpakkhandho na gahitoti ? Visesabhāvato . Saupādisesanibbānappattiyañhi upādiṇṇakarūpadhammānaṃ viya anupādiṇṇakarūpadhammānaṃ appavattiyeva natthi .
Dutiyanayeti nandiyā ca bhavassa cāti etamhi pakkhe . Nandiggahaṇena saṅkhārakkhandho gahito taṃsahacaraṇato . Upapattibhavasaṅkhāto rūpakkhandhoti upādiṇṇakarūpadhammameva vadati . Taggahaṇeneva ca tannimittakāni utuāhārajāni , viññāṇaggahaṇenaV1.56 cittajānīti catusantatirūpassapettha gahitatā veditabbā . Saññādīhīti saññāviññāṇavedanāgahaṇehi tayo khandhā gahitā , tañca kho upādiṇṇā anupādiṇṇāti vibhāgaṃ akatvā avisesato . Avisesena hi pañcannaṃ khandhānaṃ appavatti nibbānaṃ . Tenāha ‘‘ evaṃ … pe … nibbānaṃ kathitaṃ hotī ’’ ti . ‘‘ Nibbānan ’’ ti hi idha amatamahānibbānaṃ adhippetaṃ .
Dutiyanayeti nandiyā ca bhavassa cāti etamhi pakkhe . Nandiggahaṇena saṅkhārakkhandho gahito taṃsahacaraṇato . Upapattibhavasaṅkhāto rūpakkhandhoti upādiṇṇakarūpadhammameva vadati . Taggahaṇeneva ca tannimittakāni utuāhārajāni , viññāṇaggahaṇenaV1.56 cittajānīti catusantatirūpassapettha gahitatā veditabbā . Saññādīhīti saññāviññāṇavedanāgahaṇehi tayo khandhā gahitā , tañca kho upādiṇṇā anupādiṇṇāti vibhāgaṃ akatvā avisesato . Avisesena hi pañcannaṃ khandhānaṃ appavatti nibbānaṃ . Tenāha ‘‘ evaṃ … pe … nibbānaṃ kathitaṃ hotī ’’ ti . ‘‘ Nibbānan ’’ ti hi idha amatamahānibbānaṃ adhippetaṃ .
Imameva ca nayan ti idaṃ yathāvuttaṃ dutiyameva . CattāroM1.63 mahānikāye dhāretīti catunikāyiko . Bhaṇḍikanāmako thero bhaṇḍikatthero .
Itīti vuttappakāraparāmasanaṃ . Nibbānavasenevāti paṭhamanaye saupādisesanibbānassa anupādisesanibbānassa ca , dutiye pana ‘‘ amatamahānibbānassā ’’ ti sabbathāpi nibbānasseva vasena bhagavā desanaṃ niṭṭhapesi samāpesīti .
Nimokkhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .