11-12. Yaṃ atthavaṇṇanaṃ kattukāmo , tassā mahattaṃ pariharituṃ ‘‘ sāvatthipabhūtīnan ’’ tiādi vuttaṃ . Tenevāha – ‘‘ na idha bhiyyo vitthārakathaṃM1.18 karissāmi , na taṃ idha vicārayissāmī ’’ ti ca . Saṅgītīnaṃ dvinnan ti dīghamajjhimanikāyānaṃ . 11.‘‘ Tatra bhagavā ’’ ti vutte na tathā byañjanānaṃ siliṭṭhatā , yathā ‘‘ tatra kho bhagavā ’’ ti vutteti āha ‘‘ byañjanasiliṭṭhatāvasenā ’’ ti .

Parisajeṭṭhaketi parisāya jeṭṭhake , ye tassā desanāya visesato bhājanabhūtā . Parisajeṭṭhake bhikkhūti catuparisajeṭṭhake bhikkhū . Catunnaṃ hi parisānaṃ jeṭṭhā bhikkhuparisā paṭhamuppannattā . Āmantesīti sambodhesi , sambodhanañca jānāpananti āha ‘‘ jānāpesī ’’ ti .

Bhadanteti garugāravasappatissavavacanametaṃ , atthato pana bhadanteti bhaddaṃ tava hotu attano niṭṭhānapariyosānattā paresañca santatāvahattā .

Bhagavato paccassosun ti ettha bhagavatoti sāmivacanaṃ āmantanameva sambandhiatthapadaṃ apekkhatīti adhippāyenāha ‘‘ bhagavato vacanaṃ patiassosun ’’ ti . Bhagavatoti pana idaṃ patissavanasambandhena sampadānavacanaṃ yathā ‘‘ devadattassa paṭissuṇātī ’’ ti . Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ nidānavaggassa ādisuttavaṇṇanāyaṃ āgamissati .

Tāvatiṃsakāyoti tāvatiṃsasaññito devanikāyo . Dutiyadevalokoti chasu kāmalokesu dutiyo devaloko . Tettiṃsa janā sahapuññakārino tattha uppannā , taṃsahacaritaṭṭhānaṃ tāvatiṃsaṃM1.74 , tannivāsinopi tāvatiṃsanāmakā sahacaraṇañāyenāti āha ‘‘ maghena māṇavenā ’’ tiādi . Ayaṃ pana kecivādo byāpanno hotīti taṃ arocentena ‘‘ vadantī ’’ ti vuttaṃ . Byāpannataṃ dassento ‘‘ yasmā panā ’’ tiādimāha . Tathā hi vakkhati ‘‘ evaṃ hi niddosaṃ padaṃ hotī ’’ ti . Nāmapaṇṇattiyevāti atthanirapekkhattā niruḷhasamaññā eva .

Taṃ vanan ti taṃ upavanaṃ . Paviṭṭhe paviṭṭhe dukkhappattepi attano sampattiyā nandayati , pagevaV1.66 adukkhappatteti dassetuṃ ‘‘ pañcasu hī ’’ tiādi vuttaṃ . Pavesitānan ti pakoṭṭhavārena pavesitānampīti adhippāyo . Cavanakāleyeva thokaṃ dissamānavikārā hutvā cavanti , te sandhāya ‘‘ himapiṇḍo viya vilīyantī ’’ ti vuttaṃ . Ye pana adissamānavikārā sahasā antaradhāyanti , te sandhāya ‘‘ dīpasikhā viya vijjhāyantī ’’ ti vuttanti vadanti . Nandayati pakatiyā somanassitaṃ domanassitañca . Nandaneti evaṃanvatthanāmake uyyāne .

Parivutāti ‘‘ devatā ’’ ti vacanaṃ upādāya itthiliṅgavasena vuttaṃ . Devaputto hi so .

Divi bhavattā dibbāti āha ‘‘ devaloke nibbattehī ’’ ti . Kāmetabbatāya kāmabandhanehi , tathā aññamaññaṃ asaṃkiṇṇasabhāvatāya kāmakoṭṭhāsehi . Upetāti upagatā samannāgatā . Paricārayamānāti pariramamānā . Idañhi padaṃ apekkhitvā ‘‘ kāmaguṇehī ’’ ti kattari karaṇavacanaṃ , purimāni apekkhitvā sahayoge . Ramamānā carantīti katvā vuttaṃ ‘‘ ramamānā ’’ ti . Paricārayamānāti vā parito samantato cārayamānāti atthoti āha ‘‘ indriyāni sañcārayamānā ’’ ti . Paṭhamanaye hi anubhavanattho paricaraṇasaddo , dutiyanaye parivattanattho .

So panāti ‘‘ tāyaṃ velāyan ’’ ti vuttakālo . Adhunāti sampati . So vicarīti sambandho .

Kāmaguṇehīti hetumhi karaṇavacanaṃ . Ovutoti yathā taṃ na ñāyati , evaṃ pihitacitto . Nivuto pariyonaddhoti tasseva vevacanaṃ . Tenāha ‘‘ lokābhibhūto ’’ ti . Āsabhin ti seṭṭhaṃ ‘‘ aggohamasmi lokassā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.31; ma . ni .3.207) bhāsanto bodhisatto viya . KevalaṃM1.75 dassanaṃ kimatthiyanti āha – ‘‘ ye … pe … vasenā ’’ ti , tasmiṃ nandanavane avaṭṭhitakāmabhāgānubhavanavasenāti attho .

Naradevānan ti purisabhūtadevatānaṃ . Tenāha ‘‘ devapurisānan ’’ ti . Appakaṃ adhikaṃ ūnaṃ vā gaṇanūpagaṃ nāma na hotīti ‘‘ tikkhattuṃ dasannan ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Tettiṃsānan ’’ ti hi vattabbe ayaṃ ruḷhī . Parivārasaṅkhātena , na kittisaṅkhātenāti adhippāyo . Sīlācārādiguṇanemittikā hi kitti . ‘‘ Tāvatiṃsā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā ’’ ti evamādivacanena yase icchite avisesetvāva ‘‘ yasena sampannānan ’’ ti sakkā vattuṃ .

Ariyasāvikāti sotāpannā . ‘‘ Sakadāgāminī ’’ ti keci . Adhippāyaṃ vivaṭṭetvāti yathā tvaṃ andhabāle maññasi , dhammasabhāvo evaṃ na hotīti tassā devatāya adhippāyaṃ viparivattetvā . Ekantato sukhaṃ nāma nibbānameva . Kāmā hi dukkhā vipariṇāmadhammāti imināV1.67 adhippāyena tassā adhippāyaṃ paṭikkhipitvā .

Kāmaṃ catutthabhūmakāpi saṅkhārā aniccā eva , te pana sammasanūpagā na hontīti tebhūmaka ggahaṇaṃ sammasanayoggena . Hutvāti pubbe avijjamānā paccayasamavāyena bhavitvā uppajjitvā . Etena nesaṃ bhāvabhāgo dassito . Abhāvatthenāti sarasanirodhabhūtena viddhaṃsanabhāvena . Aniccā addhuvā , tato eva ‘‘ mayhaṃ ime sukhā ’’ ti vā na iccāti aniccā . Uppādavayasabhāvāti khaṇe khaṇe uppajjananirujjhanasabhāvā . Tenāha ‘‘ uppa … pe … vevacanan ’’ ti . Purimassa vā pacchimaṃ kāraṇavevacananti āha ‘‘ yasmā vā ’’ tiādi . Tadanantarāti tesaṃ uppādavayānaṃ antare . Vemajjhaṭṭhānan ti ṭhitikkhaṇaṃ vadati . Ye pana ‘‘ saṅkhārānaṃ ṭhiti natthī ’’ ti vadanti , tesaṃ taṃ micchā . Yathā hi tasseva dhammassa uppādāvatthāya bhinnā bhaṅgāvatthā icchitā , aññathā aññaṃ uppajjati , aññaṃ nirujjhatīti āpajjati , evaṃ uppannassa bhaṅgābhimukhāvatthā icchitabbā , sāva ṭhitikkhaṇo . Na hi uppajjamāno bhijjatīti sakkā viññātunti .

Vūpasamasaṅkhātan ti accantaṃ vūpasamasaṅkhātaṃ nibbānameva sukhaṃ , na tayā adhippetā kāmāti adhippāyo .

Nandanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Nandatisuttavaṇṇanā