2. Dutiyavaggo
1. Vatapadasuttavaṇṇanā
257. Samādātabbato
V1.295 vatāni , aññamaññaṃ asaṅkarasabhāvena pabbajitabbato padāni , tato eva asaṃkiṇṇabhāgāti katvā ‘‘ vatakoṭṭhāsānī ’’ ti vuttaṃ .Samattānīti puññavisesatāya pujjabhavaphalanibbattanena kittisaññānena ca samaṃ attāni samattāni .
Paripuṇṇānīti akhaṇḍādibhāvena sabbaso puṇṇāni .
Samādinnānīti tattha sakkaccakāritāya sammā ādinnāni .
Mātulānīti pitubhaginī , na yā kāci mātulassa bhariyā kulajeṭṭhakānaṃ adhippetattā , bhariyāpi vā mātulasambandhato gahetabbā , tathā sati mahāpitubhariyādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo .
Ādi -saddena
M1.337 jeṭṭhabhaginīnaṃ saṅgaho .
Apacitikārakoti tesaṃ paccuṭṭhānakaro .Yo koci dadantopi sāpekkho deti , so muttacāgo na hoti , ayaṃ pana na evanti ‘‘ muttacāgo hotī ’’ ti vuttaṃ .
Vissaṭṭhacāgoti nirapekkhapariccāgoti attho .
Yathā pāṇātipātabahulo ‘‘ lohitapāṇī ’’ ti vuccati , tathā dānabahulo ‘‘ payatapāṇī ’’ ti vuttoti āha ‘‘ deyyadhammadānatthāya sadā dhotahattho ’’ ti .
Vossaggaratoti deyyadhammassa pariccajane abhirato .
Parehi yācitabbārahoti parehi yācituṃ yutto icchitassa atthassa tāvadeva vissajjanato .
Dāneneva yuttoti sabbakālaṃ dāneneva yutto abhiṇhaṃ pavattamahādānattā .
Dāne ca saṃvibhāge cāti parassa sampuṇṇaṃ katvā pariccajanasaṅkhāte dāne ca attanā paribhuñjitabbato saṃvibhajanasaṅkhāte saṃvibhāge ca rato abhirato .
Vatapadasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Sakkanāmasuttavaṇṇanā
258. Manussabhūtoti manussesu bhūto , manussattaṃ vā patto .
Āvasathan ti nivāsaṭṭhānaṃ kāretvā adāsi , tasmā vāsaṃ adāsīti vāsavo .
Attha-saddo idha kāraṇapariyāyoti āha ‘‘ sahassampi kāraṇānan ’’ ti .
Svāyamattho heṭṭhā vibhāvitova .
Vinicchinati , tasmā sahassaṃ paññāakkhīni etassāti sahassakkho .
Maghaṃ vuccati dhanaṃ , taṃ pana saddhāsaṅkhātaṃ maghaṃ assa atthīti
V1.296 maghavā .
Pure dānaṃ dadātīti purindado anunāsikalopaṃ akatvā .
Puññāni kātuṃ sakkotīti sakko .Sakkanāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Mahālisuttavaṇṇanā
259. Soti sakko devarājā .
Bahuvacane vattabbe ekavacanaṃ vuttaṃ .
Vuccatīti vacanaṃ , attho .
Tasmā bahuvacaneti bahumhi attheti attho
M1.338 .Yathā paṭipajjanto anukkamena te dhamme samādiyitvā sakko sakkattaṃ ajjhagā , taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘ sakko kirā ’’ tiādi vuttaṃ .
Anantareti sakkabhāvassa atītānantare attabhāve .
Taṃ sabban ti sakkassa maghamāṇavakāle sammāpaṭipattiṃ , tāya sakkabhāvūpagamanañcāti taṃ sabbaṃ .
Vutto , tasmā tattha vuttanayeneva veditabboti adhippāyo .
Mahālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Daliddasuttavaṇṇanā
260. Manussadaliddoti manussesu duggato .
Manussakāruññatan ti manussesu paramanihīnataṃ .
Manussakapaṇoti manussesu vā paramanihīno .
Tasmiṃ ṭhāneti tassa devaputtassa tasmiṃ uppajjanaṭṭhāne .
Lāmakato cintentīti tassa purimavatthuṃ nissāya hīnato cintenti .
Kathentīti tameva paresaṃ kathenti .
Vitthārentīti vuttamatthaṃ vitthārikaṃ karonti .
Sabbadā paricchijja parivārasampanno hutvā aḍḍhaṭṭharatane hatthikkhandhe mahaccarājānubhāvena nisinnattā janakāyena samullokiyamāno .
Avalambantīti olambanti .
Vandanamattaṃ vā nāhosi , aññadatthu paccekabuddhato attano samānādarakiriyaṃ paccāsīsati .
Tena vuttaṃ ‘‘ so ’’ tiādi .
Kvāyan ti ko ayanti byāpannavasena vadati .
Kāḷarattehi suttehi sibbitattā vaṇṇavikāraṃ disvā ‘‘ kuṭṭhicīvarāni pāruto ’’ ti āha .
Mahāniraye nibbattitvā mahādukkhaṃ paccanubhoti .
Tadanurūpapāpakammassa vipākāvasesena laddhokāsena rājagahe … pe … paṭisandhiṃ gaṇhi .
Kāmañca ettha paṭisandhiggahaṇaṃ kusalakammeneva , tassa pana akusalakammassa vipākino balavabhāvato vuttaṃ ‘‘ vipākāvasesenā ’’ ti .
Tenāha ‘‘ gahitakālato … pe … nikkhanto ’’ ti .
Bhikkhāya carituṃ samatthakālato paṭṭhāya rogassa balavatāya maṃsāni … pe … patanti .
Ñāṇaṃ pesetvāti vipassanāpaṭipāṭiyā bhāvanāñāṇaṃ nibbānaṃ paṭipesetvā pavattetvā .
Indriyānaṃ paripakkattā
V1.297 satthu desanāvilāsena sotāpattiphale patiṭṭhito .Cumbaṭan ti pādacumbaṭaṃ .
Kuṭṭhino hi sakalapādatalaṃ mā rujīti cumbaṭaṃ
M1.339 katvā taṃ pādatale bandhitvā gacchanti , mattikapātiṃ bhinditvā viya tathā nihīnamanussattabhāvato cavitvā suvaṇṇapātiṃ paṭilabhanto viya devattabhāvaṃ gaṇhanto cuticittato dutiyacittavāre ādānacittakkhaṇe devaloke nibbatto .Maggenāgatāti maggādhigamanena āgatā uppannā .
Ariyakantasīlan ti ariyānaṃ kantaṃ manāpaṃ manoramaṃ sīladhammaṃ .
Ariyānaṃ adhicittaadhipaññāsikkhā viya adhisīlasikkhāpi sabbā ativiya kantā evāti āha ‘‘ kiñcāpī ’’ tiādi .
Imasmiṃ panattheti imasmiṃ sotāpannassa bhavasaṅkhāte atthe niddhāretvā vuccamāne .
Pañcasīla mpi yasmā diṭṭhi viya bhavantarepi appahīnaṃ .
Daliddasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā
261. Āramanti ettha sattāti ārāmā , manoramā upavanādayo .
Te eva cetenti ettha saddhāya attano pītisomanassaṃ sandhahantīti cetiyāti ca vuccanti .
Manussaramaṇīyabhāvassāti manussānaṃ āramaṇīyabhāvassa .
Tassa pana sīlādiguṇavasena acinteyyāparimeyyānubhāvatāpi hotīti bhagavā ‘‘ nāgghanti soḷasin ’’ ti avoca .
Acetanāya bhūmiyā ramaṇīyatā nāma guṇavisiṭṭhānaṃ ariyānaṃ sevanavasena veditabbāti vuttaṃ ‘‘ idāni … pe … gāme vātiādimāhā ’’ ti .
Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Yajamānasuttavaṇṇanā
262. Yajantānan ti dakkhiṇeyyaṃ uddissa dentānaṃ .
Aṭṭhuppattiko suttanikkhepoti dassetvā atthavaṇṇanaṃ kātuṃ ‘‘ tadā kirā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aggan ti seṭṭhaṃ .
Tehi tehi vā yathāladdhasappiādayo mā nassantu , aggabhāvena gahitāni sappiādīni kevalaṃ aggimhi jhāpanena , devā
M1.340 manussā micchāgāhena mā nassantu .Takkenāti takkamattena .
‘‘ Kathemā ’’ ti amhe maññatha , idāni passatha , paccakkhato ayaṃ vo … pe … āgacchatīti āhaṃsūti yojanā .
Upadhivipākan ti
V1.298 upadhīsu vā vipaccati , upadhayo vā vipākā etassāti upadhivipākaṃ .Vipphāravantaṃ hoti vipulapakkhatāya .
Bhikkhusaṅghassa adaṃsu ‘‘ sammāsambuddhena mahābrahmunā ca evaṃ ovādo dinno ’’ ti .
Yajamānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Buddhavandanāsuttavaṇṇanā
263. Uṭṭhahāti uṭṭhānaṃ kāyikavīriyaṃ karohi .
Tenāha ‘‘ vicara , loke ’’ ti .
Cetasikavīriyaṃ pana bhagavatā matthakaṃ pāpitameva .
Tenāha ‘‘ vijitasaṅgāmā ’’ ti .
Dvādasayojanikassa uccabhāvena .
Vitthārato pana āyāmato ca anekayojanasatasahassaparimāṇacakkavāḷaṃ atibyāpetvā ṭhitassa .
Pannabhārāti pātitabhāra .
Nikkhepitabbato bhārāti āha ‘‘ oropitakhandhā ’’ tiādi .
Te hi taṃsamaṅgino puggalassa sampātanaṭṭhena bhārā nāma .
Vuttañhetaṃ ‘‘ bhārā have pañcakkhandhā ’’ ti ( saṃ . ni .3.22).
Tadekadesā ca kilesābhisaṅkhārā .
Pannarasāya puṇṇamāya rattin ti yathā pannarasapuṇṇamāya rattiyaṃ paripuṇṇakāle upakkilesavimutto cando sobhati , evaṃ tava cittaṃ sabbaso upakkilesavimuttaṃ sobhatīti adhippāyo .
Buddhavandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā
264. Puthuddisāti bahudisā .
Kā pana tāti āha ‘‘ catasso disā catasso anudisā cā ’’ ti .
Anudisāgahaṇena cettha uddhaṃ adhopi gayhatīti ca dasseti .
Bhūmivāsinoti bhūmipaṭibaddhavuttino .
Etena rukkhapabbatanivāsinopi gahitā honti .
Cirarattasamāhitacitteti upacārappanājhānāni
M1.341 uppādetvā aparihīnajjhānatāya cirakālaṃ samāhitacitte .Āpāṇakoṭikan ti jīvitapariyantaṃ yāvajīvaṃ .
Evamādīti ādi -saddena avasesapuññakiriyavatthūni saṅgaṇhāti .
Niccasīlavasena pañcahi , niyamasīlavasena dasahi .
Pi -saddena tato katipayehi uposathasīlavasena aṭṭhahipīti dasseti .
Dhammikehīti dhammato anapetehi .
Pamukhoti pamokkho .
Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Satthāravandanāsuttavaṇṇanā
265. Brahmajāṇukoti
V1.299 dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā vandamāno brahmajāṇuko nāma tathābhūto hutvā .Yajitabbato yakkho , pūjanīyo .
Evaṃ pūjāvisesayogato sakkoti āha ‘‘ so yakkhoti so sakko ’’ ti .
Sakkassa namakkārabhājanabhūtañhi pucchanto mātali ‘‘ ko nāma so yakkho ’’ ti āha .
Guṇanemittakehīti guṇahetukehi anantāni hi buddhānaṃ nāmāni , tāni ca kho sabbānipi guṇanemittakāneva .
Anantaguṇattā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Asaṅkhyeyyāni nāmāni , saguṇena mahesino ;
Guṇena nāmamuddheyyaṃ , api nāmasahassato ’’ ti .
–
Tasmā anomanāman ti paripuṇṇaguṇanāmanti attho .
Samatikkamenāti sammā samucchindanavasena atikkamanena .
Kilesārīnaṃ apetacayoti apacayo , so āramitabbaṭṭhena ārāmo etesanti apacayārāmā .
Tenāha ‘‘ vaṭṭaviddhaṃsane ratā ’’ ti .
Satthāravandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Saṅghavandanāsuttavaṇṇanā
266. Pūtimhi dehe mātu sarīre sayanato , attano eva vā pūtidehaṃ sarīraṃ tasmiṃ ṭhitatāya avattharitvā sayanato pūtidehasayāti
M1.342 yojanā .Kuṇapamheteti ete manussā asuciduggandhajegucchapaṭikkūle mātukucchisaṅkhāte kuṇapasmiṃ dasa māse nimuggā .
Tesaṃ kinnāma tvaṃ pihayasīti yojanā .
Etesaṃ etaṃ vihayāmīti etesaṃ isīnaṃ etaṃ sammāpaṭipattiṃ vihayāmi .
Idāni taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘ na te saṃ koṭṭhe opentī ’’ ti vuttaṃ .
Dhaññaṃ koṭṭhe na pakkhipanti pakkhipitabbassa ca abhāvato .
Tenāha ‘‘ na hi etesaṃ dhaññan ’’ ti .
Paresaṃ niṭṭhitan ti paresaṃ gahitaṃ santakaṃ tesaṃ pākāya niṭṭhitaṃ .
Bhikkhācāravattenāti piṇḍācariyāya .
Esamānā pariyesantā .
Evaṃ pariyiṭṭhena .
Yāpenti , na esanti anesanaṃ .
Susamādinnasundaravatāti suṭṭhu samādinnasobhanavatā .
Evaṃ subhāsitabhāsinoti ganthadhuravipassanādhurānaṃ vasena guṇaparimāṇasubhāsitasseva bhāsanasīlā
V1.300 .Ariyena tuṇhībhūtena tuṇhībhūtā .
Tato eva manassa sātisayaṃ samañcarā .
Gahitadaṇḍesu parāmāsādipayuttesu daṇḍādānādihetu uppajjanakakilesapariḷāhābhāvato nibbutā .
Tenāha ‘‘ vissaṭṭhadaṇḍā ’’ ti .
Sādānesūti sabhavādānesu .
Anādānāti tabbirahitā .
Tenāha ‘‘ bhavayonī ’’ tiādi .