Issues
Select Version
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

8. Kalyāṇamittasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

129. SīlādiguṇasamannāgatoM1.188 kalyāṇo bhaddako mitto etassāti kalyāṇamitto , tassa dhammo kalyāṇamittasseva svākhāto nāma hoti sutvā kattabbakiccassa sādhanato . Tenāha ‘‘ atthaṃ pūretī ’’ ti . Itarassāti pāpamittassa . Tenāti atthapūraṇena . Etan ti ‘‘ so ca kho kalyāṇamittassā ’’ ti etaṃ vacanaṃ .
Desanādhammoti pariyattidhammo . So hi kalyāṇamittato paccakkhato laddhabbo , itare tadupanissayā paccattapurisakārehi , tena laddhabbo kalyāṇamittoti evamattho gahetabbo . Sāvakabodhisattavasena hesā desanā āgatā . Na hi sesabodhisattānaṃ paropadesena payojanaṃ atthi .
Upaḍḍhaṃ kalyāṇamittatoti brahmacariyaṃ carantassa upaḍḍhaguṇo kalyāṇamittato laddhabbo . Upaḍḍhaṃ paccattapurisakāratoti itaraṃ upaḍḍhaṃ ñāṇaṃ paṭipajjantassa attano purisakārato . Lokepi pākaṭoyamattho ‘‘ ācariyato upaḍḍhaṃ , paccattapurisakārato upaḍḍhaṃ laddhabbā tevijjatā ’’ ti , tasmā thero tathā cintesi .
Nippadesan ti anavasesato . Tatoti kalyāṇamittato . Upaḍḍhaṃ āgacchatīti upaḍḍhaguṇo paṭipajjantaṃ upagacchati .
Bahūhi purisehi . Vinibbhogo vivecanaṃ natthi ekajjhaṃ atthassa vivecetuṃ asakkuṇeyyattā . Esāti paratoghosapaccattapurisakārato ca sijjhamāno attho . Ettakan ti ettako bhāgo . Yadi na sakkā laddhuṃ , atha kasmā upaḍḍhanti vuttanti āha ‘‘ kalyāṇamittatāyā ’’ tiādi . Sammādiṭṭhiādīsu na sakkā laddhuṃ . AsakkuṇeyyeV1.165 sakalampi na sambhavati paratoghosamattena tesaṃ asijjhanato , padhānahetubhāvadīpanatthaṃ pana ‘‘ sakalamevā ’’ ti vuttaṃ .
Pubbabhāgapaṭilābhaṅgan ti pubbabhāge paṭiladdhabbakāraṇaṃ kalyāṇamittassa upadesena vinā tena uttari visesato aladdhabbato . Atthatoti paramatthato . ‘‘ Kalyāṇamittaṃ … pe … cattāro khandhā ’’ ti vatvā sutvāti attho . Te pana sīlādayo saṅkhārakkhandhapariyāpannāti āha ‘‘ saṅkhārakkhandhotipi vadantiyevā ’’ ti .
Māhevan ti mā aha evanti chedo , ahāti nipātamattaṃ , māti paṭisedhe nipāto . Tenāha ‘‘ mā evaṃ abhaṇī ’’ ti . ‘‘ Māhevaṃ ānandā ’’ tiM1.189 vadato bhagavato imasmiṃ ṭhāne tādisassa nāma te , ānanda , kalyāṇamittaguṇe sevato vattuṃ yuttaṃ ayāthāvatoti dhammabhaṇḍāgārikassa yathābhūtaguṇakittanamukhena paṭikkhepo yuttoti dassento ‘‘ bahussuto ’’ tiādimāha .
Idan ti idaṃ vacanaṃ bhagavā āhāti sambandho . Sakalameva hīti ettha hi -saddo hetuattho . Tena ‘‘ māhevan ’’ ti tassa paṭikkhepassa kāraṇaṃ jotitaṃ , na sarūpato vuttaṃ . ‘‘ Kalyāṇamittassetan ’’ tiādinā pana taṃ sarūpato dassitanti āha ‘‘ idāni … pe … ādimāhā ’’ ti .
Pāṭikaṅkhitabban ti icchanaṭṭhena pāṭikaṅkhitabbaṃ , na paṭikaṅkhānimittenāti āha ‘‘ avassaṃbhāvīti attho ’’ ti .
Idhāti antogadhāvadhāraṇapadaṃ , idhevāti attho . Imasmiṃyeva hi sāsane ariyamaggabhāvanā , na aññattha .
Ādipadānaṃyevāti tasmiṃ tasmiṃ vākye ādito eva vuttasammādiṭṭhiādipadānaṃyeva . Sammādassanalakkhaṇāti catunnaṃ ariyasaccānaṃ pariññābhisamayādivasena sammadeva dassanasabhāvā . Sammāabhiropanalakkhaṇoti nibbānasaṅkhāte ārammaṇe sampayuttadhamme sammadeva āropanasabhāvo . Sammāpariggahaṇalakkhaṇāti musāvādādīnaṃ visaṃvādanādikiccatāya lūkhānaṃ apariggāhakānaṃ paṭipakkhabhāvato pariggāhakasabhāvā sammāvācā siniddhabhāvena sampayuttadhamme sammāvācāpaccayaṃ subhāsitasotārañca puggalaṃ pariggaṇhātīti sammāpariggahaṇalakkhaṇā . Yathā kāyikakiriyā kiñci kattabbaṃ samuṭṭhāpeti , sayañca samuṭṭhahanaṃ ghaṭanaṃ hoti , tathā sammākammanta saṅkhātā viratipīti samuṭṭhāpanalakkhaṇā daṭṭhabbā , sampayuttadhammānaṃ vā ukkhipanaṃ samuṭṭhāpanaṃ kāyikakiriyāya bhārukkhipanaṃ viya . Jīvamānassa sattassa , sampayuttadhammānaṃ vā , jīvitappavattiyā ājīvasseva vā suddhi vodānaṃ . Yathā uppannuppannānaṃ vajjānaṃ dhammena pahānānuppādaatthalābhādiparivuḍḍhi hoti , evaṃ sampayuttānaṃ paggahaṇasabhāvoti sammāpaggahalakkhaṇo sammāvāyāmo . Kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattagāhānañca vidhamanavasena sammāpatiṭṭhānasabhāvāti sammāupaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati . Sampayuttadhammānaṃ sammā samādahanaṃV1.166 ekaggatākaraṇaṃ sabhāvo etassāti sammāsamādhānalakkhaṇo sammāsamādhi .
Tīṇi kiccāni honti paṭipakkhadhammesuM1.190 , ārammaṇadhammesu , sampayuttadhammesu ca ekasmiṃyeva khaṇe pavattivisesabhūtāni . Idāni tāni sarūpato dassetuṃ ‘‘ seyyathidan ’’ tiādi vuttaṃ . Saddhin ti iminā ‘‘ aññehī ’’ ti vuttakilesā micchādiṭṭhiyā saha ekaṭṭhā vā anekaṭṭhā vāti dasseti . Pajahati pahāya naṃ paṭivijjhati . Nirodhan ti nibbānaṃ ārammaṇaṃ karoti sacchikiriyāpaṭivedhena paṭivijjhati .
Na kevalaṃ maggadhammā vuttanayeneva , atha kho aparenapi nayena veditabbāti dassento ‘‘ apicā ’’ tiādimāha . Nānākhaṇā punappunaṃ uppajjanato . Nānārammaṇā aniccānupassanādibhāvato . Ekakkhaṇā sakideva uppajjanato . Ekārammaṇā nibbānavisayattā .
Cattāri nāmāni labhati pariññābhisamayādivasena pavattiyā . Tīṇi nāmāni labhati kāmasaṅkappādīnaṃ pahānavasena pavattiyā . Paṭipakkhapahānavasena hissa nāmattayalābho . Esa nayo sesesupi .
Viratiyopi honti cetanāyopi pubbabhāgepi vikkhambhanavasena pavattanato . Maggakkhaṇe pana viratiyova paṭipakkhasamucchindanassa maggakiccattā . Na hi cetanā maggasabhāvā .
Sammappadhānasatipaṭṭhānavasenāti catubbidhasammappadhānacatubbidhasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhati anuppannākusalānuppādanādīnaṃ kusalānañca vaḍḍhanato . Pubbabhāgepi maggakkhaṇepīti yathā pubbabhāge paṭhamajjhānādivasena nānā . Evaṃ maggakkhaṇepi . Na hi ekopi ca maggasamādhi paṭhamajjhānasamādhiādināmāni labhati sammādiṭṭhiādīnaṃ viya kiccavasena bhedābhāvato . Tenāha ‘‘ maggakkhaṇepi sammāsamādhiyevā ’’ ti .
Ñatvā ñātabbāti sambandho . Vuddhi nāma vepullaṃ bhiyyobhāvo punappunaṃ uppādo evāti āha ‘‘ punappunaṃ janetī ’’ ti . Abhinibbattetīti abhivaḍḍhaṃ pāpento nibbatteti .
Vivittatāti vivittabhāvo . So hi vivecanīyato viviccati , yaṃ viviccitvā ṭhitaṃ , tadubhayampi idha vivittabhāvasāmaññena ‘‘ vivittatā ’’ ti vuttaṃ . Tesu purimo vivecanīyato viviccamānatāya viviccanakiriyāya samaṅgī dhammasamūho tāya eva viviccanakiriyāya vasena vivekoti gahito . Itaro sabbaso tato vivittasabhāvatāya . Tattha yasmiṃ dhammapuñje sammādiṭṭhi pavattati , taṃ yathāvuttāya viviccamānatāya vivekasaṅkhātaṃ nissāyeva pavattati , itaraṃ pana taṃninnatātaṃārammaṇatāhīti vuttaṃ ‘‘ vivekaṃ nissitaṃ , viveke vā nissitan ’’ ti . YathāM1.191 vā vivekavasena pavattaṃ jhānaṃ ‘‘ vivekajan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ vivekavasena pavattā sammādiṭṭhiV1.167 ‘‘ vivekanissitā ’’ ti daṭṭhabbā . Nissayo ca vipassanāmaggānaṃ vasena maggaphalānaṃ veditabbo . Asatipi tāsaṃ pubbāparabhāve ‘‘ paṭiccasamuppādo ’’ ti ettha paccayānaṃ samuppādanaṃ viya abhinnadhammādhārā nissayabhāvanā sambhavanti .
Tassa tadaṅga-samucchedanissaraṇavivekanissitataṃ vatvā paṭippassaddhivivekanissitatāya avacanaṃ ariyamaggabhāvanāya vuccamānattā . Bhāvitamaggassa hi ye sacchikātabbā dhammā . Tesaṃ kiccaṃ paṭippassaddhiviveko . Ajjhāsayatoti ‘‘ nibbānaṃ sacchikarissāmī ’’ ti mahantaajjhāsayato . Yadipi hi vipassanākkhaṇe saṅkhārārammaṇaṃ cittaṃ , saṅkhāresu pana ādīnavaṃ suṭṭhu , disvā tappaṭipakkhe nibbāne ninnatāya ajjhāsayato nissaraṇavivekanissito hoti , uṇhābhibhūtassa puggalassa sītaninnacittatā viya . Keci pana ‘‘ yathā sabhāvato , yathā ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitatā , evaṃ paṭippassaddhivivekanissitatāpi siyā ’’ ti vadanti . Yadaggena hi nibbānaninnatā siyā , tadaggena phalaninnatāpi siyā ‘‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja vihareyyan ’’ ti ajjhāsayasampattiyā bhāvato .
Yasmā pahānavinayo viya rāganirodhopi idhādhippetavivekena atthato nibbisiṭṭho , tasmā vuttaṃ esa nayo virāganissitādīsūti . Tenāha ‘‘ vivekatthā eva hi virāgādayo ’’ ti .
Vossaggasaddo pariccāgattho pakkhandanattho cāti vossaggassa duvidhatā vuttā . Vossajjanañhi pahānaṃ , vissaṭṭhabhāvena nirāsaṅkapavatti ca , tasmā vipassanākkhaṇe tadaṅgavasena , maggakkhaṇe samucchedavasena paṭipakkhassa pahānaṃ vossaggo , tathā vipassanākkhaṇe taṃninnabhāvena , maggakkhaṇe ārammaṇakaraṇena vissaṭṭhasabhāvatā vossaggoti veditabbaṃ . Tenevāha ‘‘ tattha pariccāgavossaggo ’’ tiādi .
Ayaṃ sammādiṭṭhīti ayaṃ missakavasena vuttā sammādiṭṭhi . Yathāvuttena pakārenāti tadaṅgappahānasamucchedappahānapakārena taṃninnatadārammaṇakaraṇappakārena ca .
Pubbe vossaggavacanasseva atthassa vuttattā āha ‘‘ sakalena vacanenā ’’ ti . Pariṇamantaṃ vipassanākkhaṇe , pariṇataṃ maggakkhaṇe . Pariṇāmo nāma idha paripākoti āha ‘‘ paripaccantaṃ paripakkañcā ’’ ti . Paripāko ca āsevanalābhena laddhasāmatthiyassa kilese pariccajituṃM1.192 nibbānaṃ pakkhandituṃ tikkhavisadabhāvo . Tenāha ‘‘ ayan ’’ tiādi .
Esa nayoti yvāyaṃ nayo ‘‘ vivekanissitan ’’ tiādinā sammādiṭṭhiyaṃ vutto , sesesu sammāsaṅkappādīsupi eseva nayo , evaṃ tattha netabbanti attho .
Paṭiccāti nissāya .
Jātisabhāvāti jāyanasabhāvā . Sakaloti anavaseso , sabboti attho . Na koci maggo sāvaseso hutvā sambhavati . Heṭṭhime magge uppanneV1.168 uparimo uppanno eva nāma anantarāyena uppajjanato .
Vavassaggattheti vacasāyatthe . Vaṇṇayantīti guṇavaṇṇanavasena vitthārenti .
Kalyāṇamittasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 9. Paṭhamaaputtakasuttavaṇṇanā