Issues
Select Version
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā
(SN) Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Candimasasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Candimasasuttavaṇṇanā

92. PabbatataṭāV1.132M1.150 sandamāno tathārūpo nadīnivattanapadesopi sambādhaṭṭhānatāya kaccho viyāti āha ‘‘ pabbatakacchepī ’’ ti .
Paṭipakkhadūrībhāvena seṭṭhaṭṭhena ca eko udetīti ekodi , ekaggatā . Tasmiṃ yogato ekaggacittā idha ekodī . Paṭipakkhato attānaṃ nipayanti visodhentīti nipakā , paññavanto . Tenāha ‘‘ ekaggacittā cevā ’’ tiādi .
Kāyādibhedaṃ ārammaṇaṃ sātisayāya satiyā sarantīti satā . Tenāha ‘‘ satimanto ’’ ti .
Sotthiṃ gamissantīti yathāvuttapadese magā sotthimanupaddavena vattissanti , evaṃ jhānalābhino sotthiṃ kilesehi anupaddutā vattissanti . Ayaṃ kira devaputto brahmaloke nibbānasaññī , tasmā evamāha . Bhagavā ‘‘ ayaṃ devaputto anibbānagāmī samāno nibbānagāmisaññī , handassa nibbānagāmino dassemī ’’ ti dutiyaṃ gāthamāha .
Catunnaṃ oghānaṃ , saṃsāramahoghasseva vā paratīrabhāvato paratīranti nibbānaṃ .
Ambuni jāto ambujo , maccho .
Suttajālaṃ chinditvā macchā viya kilesajālaṃ bhinditvā gamissantīti .
Candimasasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Veṇḍusuttavaṇṇanā

93. Payirupāsiyāti payirupāsahetu .
Sikkhantīti tissopi sikkhā sikkhanti .
Siṭṭhipadeti kilesānaṃ sāsanato vaṭṭadukkhaparittāsanato ca siṭṭhisaññite yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitabbato pade , saddhammeti attho . Tenāha ‘‘ anusiṭṭhipade ’’ ti . Tattha anusiṭṭhīti saddhammo .
Kāleti yuttapattakāle . Appamādo nāma samathavipassanābhāvanā .
Veṇḍusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Dīghalaṭṭhisuttavaṇṇanā

94. TathevaM1.151 paññāyīti dīghalaṭṭhitveva paññāyi , tathāsamaññā eva ahosi .
Dīghalaṭṭhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Nandanasuttavaṇṇanā

95. NatthiV1.133 etassa āvaṭṭaṃ āvaraṇanti anāvaṭaṃ . Rukkho vā pabbato vāti sattānaṃ pakaticakkhussa āvaraṇabhūto rukkho viya pabbato viya ca abhibhavituṃ samattho ñeyyāvaraṇo natthi .
Kathaṃvidhan ti kathaṃsaṇṭhitaṃ , kathaṃpakāraṃ vā .
Dukkhan ti vaṭṭadukkhaṃ .
Nandanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Candanasuttavaṇṇanā

96. Heṭṭhāti kāmabhave . Tattha hi paribbhamantassa patiṭṭhā dullabhā yebhuyyena tattha sattā nimuggā eva honti , tasmā heṭṭhā appatiṭṭho saṃsāro . Uparīti mahaggatabhave . Tattha hi nibbattassa nibbānaṃ āruhituṃ ālambanā dullabhā , jhānābhiratiyā tattheva nikanti tesaṃ balavatī hoti , tasmā upari anālambano saṃsāro .
Pesitattoti nibbānaṃ pati pesitacitto .
Tayo kammābhisaṅkhārāti puññābhisaṅkhārādayo tayo abhisaṅkhārā . Tena ‘‘ nandīpubbako kammabhavo ’’ ti vatvā ‘‘ nandiṃ janetvā ’’ ti vutto .
Kāmasaññāsīsena kāmacchandassa gahaṇaṃ , kāmacchandapamukhāni ca orambhāgiyasaṃyojanāni gahitānīti āha ‘‘ kāmasaññāgahaṇena pañcorambhāgiyasaṃyojanānī ’’ ti . Rūpabhavo rūpaṃ bhavapadalopena . Rūpabhavaggahaṇena cettha sesabhavassapi gahaṇaṃ . Tassa saṃyojanaggahaṇena pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni gahitāni .
MahoghetiM1.152 saṃsāramahoghe .
Tesan ti kāmabhavādīnaṃ gahaṇena bhavabhāvena tadekalakkhaṇatāya . Arūpabhavo gahito lakkhaṇahāranayena . Sesaṃ suviññeyyameva . Candanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 6. Vāsudattasuttavaṇṇanā
97. Chaṭṭhaṃ heṭṭhā devatāsaṃyuttavaṇṇanāyaṃ vuttatthameva . Vāsudattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Subrahmasuttavaṇṇanā

98. Subrahmāti tassa devaputtassa nāmaṃ . Tassa satthu santikūpasaṅkamanassa kāraṇaṃ dassentoV1.134 ‘‘ so kirā ’’ tiādimāha . Tadeva sokaṃ tassa devaputtassa aṭṭhuppatti . Accharāsaṅghaparivutoti sahassamattena accharāsaṅghena parivuto . Nandanakīḷikan ti nandanavanakīḷikaṃ .
Hatthaṃ āgacchatīti hatthagayhupago hoti . Ganthentīti ettha mālāveṭhanampi khiḍḍāpasutatāyāti daṭṭhabbaṃ . Aññathā pupphāniyeva tāya tāya cittassa vasena mālābhāvena hatthaṃ upagacchantīti .
Upacchedakakammavasenāti tasmiṃ devaloke āyusese sati eva tassa pana upaghātakassa laddhokāsassa pāpakammassa vasena . ‘‘ Pahāro ’’ ti divasassa tatiyo bhāgo vuccati , tasmā ekappahārenevāti ekavelāyamevāti attho .
Piyavatthukasokenāti piyavatthunimittakena sokena . Ruppamānoti pīḷiyamāno .
Sattame divaseti manussagaṇanāya sattame divase . Tatthevāti tasmiṃyeva niraye nibbattitabbaṃ iminā tāhi ca saheva pubbe tassa pāpakammassa katattā .
Ruppīti cittasantāsaṃ āpajji .
Niddhamitun ti nīharituṃ apanetuṃ . Satthu santikaṃ gantvāti tāhi pañcasatāhi accharāhi saddhiṃ bhagavato santikaṃ gantvā .
IdantiM1.153 attano cittaṃ dasseti āsannapaccakkhabhāvato .
Niccan ti sadā . Svāyaṃ niccattho adhippāyavasena gahetabboti tattha pahātabbaṃ gahetabbañca dassento ‘‘ devaloke ’’ tiādimāha . Na gahetabbo hetupavattito pubbe tassa utrāsassa abhāvato .
Tesūti dukkhesu . Tāni hi hetupaccayehi kattabbato gāthāyaṃ ‘‘ kicchesū ’’ ti vuttāni . Kicchesūti vā kicchanimittaṃ . Yāsañhi payogavipattīnaṃ vasenassa tāni dukkhāni uppajjeyyuṃ , taṃnimittanti attho . Tā hi assa payogavipattiyo gativipattiyo satthu santikaṃ upagamanena hāyeyyuṃ .
Nibbattānaṃ diṭṭhānīti nibbattānaṃ vasena diṭṭhāni dukkhāni . Tesu ca dukkhesu . Sabbattha nimittatthe bhummaṃ . Ḍayhamāno viya cittasantāpena .
Cattāripi saccāni bujjhati paṭivijjhatīti bodhi , satiādidhammasāmaggī , tasmā bojjhā bodhito . Sā pana bodhi bhāvanākāreneva pavattati , aññatrasaddayogena ca ‘‘ bojjhā ’’ ti nissakkavacananti tadatthaṃ dassento muñcitvāpadaṃ apekkhitvā ‘‘ bojjhaṅgabhāvanan ’’ ti āha . Tapoguṇan ti dhutadhammamāha . So hi taṇhāloluppassa tapanato tapo , sayaṃ guṇasabhāvattā guṇasannissayato ca guṇan ti . Tenāha ‘‘ dhutaṅgasaṅkhātaṃ tapoguṇan ’’ ti .
Sabbe saṅkhāragatā nissajjīyanti etthāti sabbanissaggo , asaṅkhatadhātūti āha ‘‘ sabbanissaggāti nibbānato ’’ ti .
IndriyasaṃvarovaV1.135 paṭhamaṃ veditabbo paṭipattikkamavasena tasseva paṭhamattā . Taṃ pana paṭipattikkamaṃ dassetuṃ ‘‘ indriyasaṃvare hī ’’ tiādimāha .
Nippariyāyato maggapariyāpannā eva bojjhaṅgāti āha ‘‘ sahavipassanāya bojjhaṅge ’’ ti .
Tassāti tathābhāvena tassa yogino . Yasmā devaputtassa satthā taṃ gāthaṃ vatvā upari ca saccāni pakāsesi , tasmā vuttaṃ ‘‘ bhagavā catusaccavasena desanaṃ vinivattesī ’’ ti .
Devaputto sotāpattiphale patiṭṭhahīti kāmaṃ tasseva visesādhigamo idhāgato , pañcasatamattāhi pana accharāhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhahīti veditabbaṃ . Tenāha mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .2.373; ma . ni . aṭṭha .1.106)‘‘ so desanāpariyosāne pañcahi accharāsatehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāya taṃ sampattiṃ thāvaraṃ katvā devalokameva agamāsī ’’ ti .
Subrahmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Kakudhasuttavaṇṇanā

99.‘‘ Nandāmī ’’ tiM1.154 vutte nandī nāma pabbajitassa malanti codetukāmo devaputto ‘‘ nandasī ’’ ti pucchi . Athassa bhagavā taṃ paṭikkhipanto ‘‘ kiṃ laddhā ’’ ti ? Āha . Tena ‘‘ tayā mama adhippetanandiyā idha paccayo eva natthi , kuto sā nandī ’’ ti dasseti . Tenāha ‘‘ tuṭṭhi nāmā ’’ tiādi . Atha devaputto nandiyā asati sokena bhavitabbaṃ , soko ca pabbajitassa malanti codento āha ‘‘ tena hi , samaṇa , socasī ’’ ti . Bhagavā tampi paṭikkhipanto ‘‘ kiṃ jīyitthā ’’ tiādimāha . Kiṃ maṃ jinātīti attho ? Yadi te nandisokā na santi hāsavatthuno lābhassa jāniyā ca abhāvato , ekavihārino pana aratiyā bhavitabbanti āha – ‘‘ kacci taṃ ekamāsīnaṃ , aratī nābhikīratī ’’ ti . Tasmimpi bhagavatā paṭikkhitte atha nesampi nandisokāratīnaṃ abhāve kāraṇaṃ pucchanto ‘‘ kathaṃ tvan ’’ ti gāthamāha ? Athassa bhagavā taṃ kāraṇaṃ pavedento ‘‘ aghajātassā ’’ ti gāthamāha . Tattha aghajātassāti aghe jātassa . Tenāha ‘‘ vaṭṭadukkhe ṭhitassā ’’ ti . Jātataṇhassa appahīnataṇhassa vaṭṭadukkhaṃ āgatameva kāraṇassa appahīnattā . Tasseva hi kāraṇassa appahīnataṃ dassento ‘‘ dukkhī sukhaṃ patthayatīti hi vuttan ’’ ti āha . Dukkhappavattiyā sāpi taṇhāppavatti tena dassitā . Itītiādinā vuttamevatthaṃ nigamanavasena dasseti . Kakudhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 9. Uttarasuttavaṇṇanā
100. Navaman tiV1.136 uttarasuttaṃ heṭṭhā devatāsaṃyuttavaṇṇanāyaṃ vuttatthameva . Uttarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Anāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā
101. DasameM1.155 kāmaṃ devatāsaṃyuttepi ‘‘ idaṃ hi taṃ jetavanan ’’ tiādinā imā eva gāthā āgatā . Tattha ‘‘ aññatarā devatā ’’ ti nidānaṃ āropitaṃ . Heṭṭhā āgatanayattā eva hi potthakesu na likhitaṃ , idha pana devaputtasaṃyutte ‘‘ anāthapiṇḍiko devaputto ’’ ti nidāne nigame ca āgataṃ , tattha devaputtena satthu vuttappakāraguṇapavedanavasena vuttaṃ . Satthā pana bhikkhūnaṃ tamatthaṃ pavedento ‘‘ aññataro devaputto ’’ ti āha . Tathā pavedane pana kāraṇaṃ dassento ‘‘ ānandattherassā ’’ tiādimāha . Anumānabuddhiyāti anumānañāṇassa . Ānubhāvappakāsanatthan ti baladīpanatthaṃ .
Anāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .