5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161. Cintesīti sokavasiko hutvā cintayi .
Gaṇikārahatthiniyoti dīpakakareṇuyo .
Ekasataṃ ekasatan ti ekasataṃ ekasataṃ paccekaṃ sataṃ satanti attho .
Tenāha ‘‘ ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā ’’ ti .
Kumārivaṇṇasatan ti kumāritthīnaṃ attabhāvānaṃ sataṃ .
Tā kira paṭhamaṃ kaññārūpena attānaṃ dassesuṃ .
Anupagatapupphānañhi samaññā kaññāti .
Puna yathāvuttakumārirūpena upagatapupphā hi kumārī .
Puna vadhukārūpena .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ avijātavaṇṇasatan ’’ ti
V1.193 .
Tatiyavāre yuvatirūpena .
Vijātā hi itthī anatikkantamajjhimavayā yuvatī .
Ettāvatā bālā taruṇī porīti tividhāsu itthīsu purimā dve dassitā , pariyosānavāresu manussajātikānaṃ manussitthiyova ruccantīti tena manussarūpena tā attānaṃ dassesuṃ .Atthassa pattin ti ekantato hitānuppattiṃ .
Hadayassa santin ti paramacittupasamaṃ .
Kilesasenan ti kāmaguṇasaṅkhātaṃ paṭhamaṃ kilesasenaṃ .
Sā hi kilesasenā accharāsaṅghātasabhāvāpi paṭipatthayamānā piyāyitabbaicchitabbarūpabhāvato piyarūpasātarūpā nāma attano kiccavasena .
Eko ahaṃ jhāyantoti gaṇasaṅgaṇikāya kilesasaṅgaṇikāya ca abhāvato eko asahāyo ahaṃ lakkhaṇūpanijjhānena nijjhāyanto .
Anubujjhin ti anukkamena maggapaṭipāṭiyā bujjhiṃ paṭibujjhiṃ .
Tasmāti yathāvuttavivekasukhasamadhigamanimittaṃ .
Akaraṇenāti mittasanthavassa akaraṇena .
Sakkhīti sakkhibhāvo .
Katamena
M1.221 vihārenāti jhānasamāpattīnaṃ katamena vihārena .
Idha dutiyapadassa attho vissajjanagāthāvaṇṇanāyameva āvi bhavissati .
Anāmantena ‘‘ taṃ puggalan ’’ ti sammukhā ṭhitampi bhagavantaṃ asammukhā viya katvā vadati , kathaṃ tvanti attho .‘‘ Avitakkajhāyī ’’ ti vakkhamānattā ayamevettha kāyapassaddhi veditabbāti āha ‘‘ catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo ’’ ti .
Puññābhisaṅkhārādike kammābhisaṅkhāre .
Kāmālayādīnaṃ abhāvato anālayo .
Na saratīti na savati .
Rāgavasena hi sattā saṃsāramanusavanti .
Na thinoti na thinamiddhacitto .
Mohavasena hi sattā thinamiddhaṃ āpajjantīti .
Diyaḍḍhakilesasahassan ti khuddakavatthuvibhaṅge ( vibha .842,976) āgatesu aṭṭhasu kilesasatesu aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni apanetvā sesā paññāsādhikaṃ sataṃ kilesā , te brahmajāle ( dī . ni .1.31) āgatāhi dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīhi saha pañcapaññāsādhikaṃ sattasataṃ hoti ;
tā ca uppannānuppannabhāvena diguṇitā diyaḍḍhakilesasahassaṃ dasādhikaṃ hoti ;
taṃ appakaṃ pana ūnamadhikaṃ vā gaṇanupagaṃ na hotīti ‘‘ diyaḍḍhakilesasahassan ’’ ti vuttaṃ .
Itaresaṃ atītādibhāvāmasanato aggahaṇaṃ pahānassa adhippetattā .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana abhidhammaṭīkāyaṃ ( dha . sa . anuṭī . nidānakathāvaṇṇanā ) vuttanayena veditabbo .
Paṭhamapadenāti ‘‘ na kuppatī ’’ ti iminā padena .
Dutiyenāti ‘‘ na saratī ’’ ti padena .
Tatiyenāti
V1.194 ‘‘ na thino ’’ ti padena .Nīvaraṇappahānena khīṇāsavataṃ dasseti , anavasesato nīvaraṇānaṃ accantappahānaṃ adhippetaṃ .
Pañcadvārikakilesoghaṃ tiṇṇoti channaṃ dvārānaṃ vasena pavattanakilesoghaṃ taritvā ṭhito .
Kāmoghadiṭṭhoghabhavoghaṭṭhakilesabhāvato ‘‘ pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni veditabbānī ’’ ti āha .
Rūparāgādayo visesato na pañcadvārikāti vuttaṃ ‘‘ chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbānī ’’ ti .
Maccurājassāti sambandhe sāmivacananti dassento ‘‘ maccurājassa hatthato ’’ ti āha .
Nayamānānan ti anādare sāmivacananti katvā vuttaṃ ‘‘ nayamānesū ’’ ti .
Ūhaccāti
M1.222 buddhaṃ nissāya .‘‘ Idamavocā ’’ ti desanaṃ niṭṭhāpetvāti etena saṃyuttesu ayaṃ nigamanapāḷi , heṭṭhā anāgatanayattā pana kesuci potthakesu na likhīyatīti dasseti .
Daddallamānāti jajjakārassa hi daddakāraṃ katvā niddeso .
Tenāha ‘‘ ativiya jalamānā ’’ ti .
Nīharīti tāsaṃ kāyavacīvikāraṃ na manasikaronto tiṇāyapi amaññamānova anapekkheneva nīhari .
Phalato bhaṭṭhan ti phalasipāṭikato bhaṭṭhaṃ .
Kuṇḍatiṇādigacchatūlaṃ poṭakitūlaṃ .
Māradhītusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Mārasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .