9. Samayaṃ avilomentoti siddhantaṃ avirodhento . Etena atthadosābhāvamāha . Aviruddhattā eva hi theravādāpi idha pakāsīyissanti . Theravaṃsadīpānan ti thirehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā therā , mahākassapādayo . Tehi āgatā ācariyaparamparā theravaṃso , tappariyāpannā hutvā āgamādhigamasampannattā paññāpajjotena tassa samujjalanato theravaṃsadīpā , mahāvihāravāsino , tesaṃ . Vividhehi ākārehi nicchīyatīti vinicchayo , gaṇṭhiṭṭhānesu khilamaddanākārena pavattā vimaticchedanī kathā . Suṭṭhunipuṇo saṇho vinicchayo etesanti sunipuṇavinicchayā . Atha vā vinicchinotīti vinicchayo vuttappakāravisayaṃ ñāṇaṃ . Suṭṭhu nipuṇo cheko vinicchayo etesanti yojetabbaṃ . Etena mahākassapāditheraparamparāgato , tato eva ca aviparīto saṇho sukhumo mahāvihāravāsīnaṃ vinicchayo , tassa pamāṇabhūtataṃ dasseti . 9. Seyyādibhedaṃ mānaṃ appahāya taṃ paggayha vicaranto kāmento nāma hotīti āha ‘‘ mānaṃ kāmentassa icchantassā ’’ ti .

Damati cittaṃ etenāti damo , satisambojjhaṅgādiko samādhipakkhiko damo . Manacchaṭṭhāni indriyāni dametīti damo , indriyasaṃvaro . Kilese dameti pajahatīti damo , paññā . Upavasanavasena kāyakammādiṃ dametīti damo , uposathakammaṃ . KodhūpanāhamakkhamānādikeV1.63 dameti vinetīti damo , adhivāsanakhanti . Tenevāti ‘‘ damo ’’ ti samādhipakkhikadhammānaṃ eva adhippetattāM1.71 .

‘‘ Na monaṃ atthī ’’ ti ca pāṭho . Asamāhitassāti samādhipaṭikkhepo jotito .

Maccudheyyassa pārataraṇassa vuccamānattā ‘‘ monanti catumaggañāṇan ’’ ti vuttaṃ . Na hi tato aññena taṃ sambhavati . Jānāti asammohapaṭivedhavasena paṭivijjhatīti attho .

Maccu dhīyati etthāti maccudheyyaṃ , khandhapañcakaṃ maraṇadhammattā . Tassevāti maccudheyyasseva . Pāraṃ paratīrabhūtaṃ nibbānaṃ .

Tareyyāti ettha taraṇaṃ nāma ariyamaggabyāpāroti āha ‘‘ paṭivijjheyya pāpuṇeyyā ’’ ti . Tathā hi vakkhati ‘‘ paṭivedhataraṇaṃ nāma vuttan ’’ ti . ‘‘ Na tareyya na paṭivijjheyya na pāpuṇeyya vā ’’ ti ayamettha pāṭho yutto . Aññathā ‘‘ idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādivacanaṃ virujjheyya .

Eko araññe viharantoti ekākī hutvā araññe viharantoti attho .

Kāmaṃ heṭṭhimamaggehipi ekaccassa mānassa pahānaṃ labbhati . Aggamaggeneva pana tassa anavasesato pahānanti āha – ‘‘ arahattamaggena navavidhamānaṃ pajahitvā ’’ ti .

Upacārasamādhipubbako appanāsamādhīti vuttaṃ ‘‘ upacārappanāsamādhīhī ’’ ti , na upacārasamādhimattena samādhimattaṃ sandhāya paccekaṃ vākyaparisamāpanassa ayujjanato . Na hi appanaṃ appattaṃ lokuttarajjhānaṃ atthi .

‘‘ Sucetaso ’’ ti cittassa ñāṇasahitatāya lakkhaṇavacananti āha ‘‘ ñāṇasampayuttatāyā ’’ tiādi . Tathā hi vakkhati ‘‘ sucetasoti ettha cittena paññā dassitā ’’ ti . ‘‘ Sabbadhi vippamutto ’’ ti sabbesu bhavādīsu visaṃsaṭṭhacitto sabbaso khandhādīhi visaṃyutto hotīti vuttaṃ ‘‘ sabbesu khandhāyatanādīsu vippamutto hutvā ’’ ti .

Pariññāpaṭivedho sacchikiriyapaṭivedhena vinā natthīti āha ‘‘ tebhūmaka … pe … vuttan ’’ ti . Mānaṃ nissāya duccaritacaraṇato māno nāmāyaṃ sīlabhedano . Tasmāti mānassa sīlapaṭipakkhabhāvato . Iminā paṭipakkhappahānakittanena .

Adhicittasikkhā kathitā sarūpato evāti adhippāyo . Ettha cittenāti su-saddena visesitacittena . Tasmāti paññāya dassitattā . Imināti ‘‘ sucetaso ’’ ti iminā padena .

Adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhāti sīlādīnipi visesetvā vuttāni . Sambhave byabhicāre ca visesanavisesitabbatāti taṃ dassento ‘‘ adhisīlañca nāma sīle sati hotī ’’ tiādiṃ vatvā tadubhayaṃM1.72 vibhāgena dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādi vuttaṃ . Paṭhamanayo saṅkaravasena pavattoti asaṅkaravasena dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādināV1.64 dutiyanayo vutto . ‘‘ Samāpannā ’’ ti etthāpi ‘‘ nibbānaṃ patthayantenā ’’ ti ānetvā sambandho . Vipassanāya pādakabhāvaṃ anupagatāpi tadatthaṃ nibbattanādivasena samāpannāti ayamattho purimanayato viseso . Adhipaññāya panettha purimanayato viseso natthīti sā anuddhaṭā .

Samodhānetvāti pariyāyato sarūpato ca saṅgahetvā . Sakalasāsanan ti tissannaṃ kathitattā eva sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ kathitaṃ hotīti .

Mānakāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 10. Araññasuttavaṇṇanā