4. Accentisuttavaṇṇanā
4. Evaṃ gāthāttayena saṅkhepato sakalaguṇasaṃkittanamukhena ratanattayassa paṇāmaṃ katvā idāni taṃ nipaccakāraṃ yathādhippete payojane pariṇāmento
M1.14 ‘‘ iti me ’’ tiādimāha .
Tattha ratijananaṭṭhena ratanaṃ , buddhadhammasaṅghā .
Tesañhi ‘‘ itipi so bhagavā ’’ tiādinā yathābhūtaguṇe āvajjentassa amatādhigamahetubhūtaṃ anappakaṃ pītipāmojjaṃ uppajjati .
Yathāha –
‘‘ Yasmiṃ , mahānāma , samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati , nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti , na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti , na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti , ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti tathāgataṃ ārabbha .
Ujugatacitto kho pana , mahānāma , ariyasāvako labhati atthavedaṃ , labhati dhammavedaṃ , labhati dhammūpasaṃhitaṃ pāmojjaṃ , pamuditassa pīti jāyatī ’’ tiādi ( a . ni .6.10;11.11).
CittīkatādibhāvoV1.13 vā ratanaṭṭho .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Cittīkataṃ mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ;
Anomasattaparibhogaṃ , ratanaṃ tena vuccatī ’’ ti .( dī . ni . aṭṭha .2.33; khu . pā . aṭṭha .6.3; su . ni . aṭṭha .226; mahāni . aṭṭha .50)–
Cittīkatabhāvādayo ca anaññasādhāraṇā buddhādīsu eva labbhantīti .
Vandanāva vandanāmayaṃ yathā ‘‘ dānamayaṃ sīlamayan ’’ ti .
Vandanā cettha kāyavācācittehi tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaninnatā , thomanā vā .
Pujjabhavaphalanibbattanato puññaṃ , attano santānaṃ punātīti vā .
Suvihatantarāyoti .
Suṭṭhu vihatantarāyo .
Etena attano pasādasampattiyā , ratanattayassa ca khettabhāvasampattiyā taṃ puññaṃ atthappakāsanassa upaghātakaupaddavānaṃ vihanane samatthanti dasseti .
Hutvāti pubbakālakiriyā .
Tassa ‘‘ atthaṃ pakāsayissāmī ’’ ti etena sambandho .
Tassāti yaṃ ratanattayavandanāmayaṃ puññaṃ , tassa .
Ānubhāvenāti balena . 4. Kālayanti
V1.59 khepentīti kālā .
Purebhattādayo hi kālā dhammappavattimattatāya paramatthato avijjamānāpi lokasaṅketamattasiddhā tassāyeva dhammappavattiyā gatagatāya anivattanato taṃ taṃ dhammappavattiṃ khepentā vināsayantā viya sayañca tāhi saddhiṃ accentā viya honti .
Tenāha –
‘‘ kālo ghasati bhūtāni , sabbāneva sahattanā ’’ ti ( jā .1.2.190).‘‘ Tarayanti rattiyo ’’ ti etthāpi vuttanayeneva attho veditabbo .
‘‘ Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno ’’ ti vuccamānattā puggalaṃ maraṇūpagamanāya tarayantīti attho vutto .
Vayoguṇāti ettha koṭṭhāsā guṇā .
Titthiyānaṃ hi carimacittena sakalacitte vayasamūhe vayasamaññāti āha –
‘‘ paṭhamamajjhimapacchimavayānaṃ guṇā , rāsayoti attho ’’ ti .
Ānisaṃsaṭṭho guṇaṭṭho ‘‘ vākaciraṃ nivāsesiṃ , dvādasaguṇamupāgatan ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .2.30) viya .
‘‘ Tandiguṇāhaṃ karissāmi , diguṇaṃ diguṇaṃ vaddheyyā ’’ ti ca evamādīsu pana tabbhāvavuttiattho guṇaṭṭho .
‘‘ Asaṅkhyeyyāni nāmāni , saguṇena mahesino ;
Guṇena nāmamuddheyyaṃ , api nāma sahassato ’’ ti .( dha . sa . aṭṭha .1313; udā .53; paṭi . ma . aṭṭha .1.1.76)–
Ādīsu pasaṃsaṭṭho guṇaṭṭho daṭṭhabbo .
‘‘ Vayoguṇā anupubbaṃ jahantī ’’ ti ettha attho ‘‘ accenti kālā ’’ ti ettha vuttanayo eva .
Paṭhamamajjhimavayāti paṭhamaggahaṇañcettha vayassa gatassa apunarāvattidassanatthaṃ kataṃ .
Tenevāha –
‘‘ maraṇakkhaṇe pana tayopi vayā jahantevā ’’ ti .
Ettha
M1.67 ca pāḷiyaṃ ‘‘ accenti kālā ’’ ti sāmaññato kālassa apagamanaṃ dassitaṃ , puna taṃ visesatopi dassetuṃ itaradvayaṃ vuttaṃ .Aṭṭhakathāyaṃ pana mudindriyassa vasena ‘‘ vayoguṇā anupubbaṃ jahantī ’’ ti vuttaṃ , majjhimindriyassa vasena ‘‘ tarayanti rattiyo ’’ ti vuttanti adhippāyena ‘‘ kālāti purebhattādayo kālā ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā tattha ādi -saddena pacchābhattapaṭhamayāma-muhuttakālādi-kālakoṭṭhāso eva aṇupabhedo kālavibhāgo gahitoti veditabbo .
Sesan ti idha dvīsu gāthāsu pacchimaddho .
So hi idha atthato adhigatattā anantarasutte ca vuttattā atidisito .
Accentisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Katichindasuttavaṇṇanā