8. Sudattasuttavaṇṇanā
242. Karaṇīyenāti ettha karaṇīyan ti vāṇijjakammaṃ adhippetanti taṃ vivaranto ‘‘ anāthapiṇḍiko cā ’’ tiādimāha .
Vikkīyatīti vikkayaṃ gacchati .
Tatheva karotīti yathā rājagahaseṭṭhinā sāvatthiṃ gantvā kataṃ , tatheva rājagahaṃ gantvā karoti .
Svāyan ti anāthapiṇḍiko .
Taṃ divasan ti yaṃ divasaṃ anāthapiṇḍiko , gahapati , rājagahasamīpaṃ upagato , taṃ divasaṃ .
Paṇṇan ti sāsanaṃ .
Na suṇīti asuṇanto ‘‘ paṇṇaṃ na suṇī ’’ ti vutto .
Dhammagāravena hi so seṭṭhi aññaṃ kiccaṃ tiṇāyapi na maññi .
Tenāha ‘‘ dhammassavanatthāyā ’’ tiādi .
Dārakarūpānan ti dārakānaṃ .
Anatthantarakaro hi rūpa -saddo yathā ‘‘ gorūpānan ’’ ti .
Pañcavaṇṇan ti khuddikādibhedaṃ pañcappakāraṃ pītiṃ paṭilabhi .
Anukkamena hi tā etassa sambhavanti .
‘‘ Sīsena uṭṭhāya … pe … gacchatī ’’ ti padaṃ pītisamuṭṭhānarūpavasena lakkhetvā vuttaṃ .
Sivathikāya vasatīti sivathikāya samīpe vasati .
Susānassāsannaṭṭhāne hi so vihāro .
Athassāti athassa anāthapiṇḍikassa ‘‘ akālo … pe … upasaṅkamissāmī ’’ ti etaṃ ahosi .
Buddhagatāya satiyāti
M1.316 aññaṃ kiñci acintetvā buddhagatāya eva satiyā sayanavaragato nipajji .
Tena vuttaṃ ‘‘ taṃ divasan ’’ tiādi .Balavappasādoti buddhārammaṇā balavatī saddhā .
Pītiālokoti purimabuddhesu cirakālaṃ paricayaṃ gatassa balavato pasādassa vasena ‘‘ buddho ’’ ti nāmaṃ savanamattena uppannāya uḷārāya pītiyā samuṭṭhāpito vipassanobhāsasadiso sātisayo āloko hoti cittapaccayautusamuṭṭhāno .
Tenāha ‘‘ sabbatamaṃ vigacchī ’’ tiādi .
‘‘ Devatā hi katā ’’ tipi vadanti , purimo evettha yutto .
Amanussāti
V1.277 adhigatavisesā devatā .
Tā hi seṭṭhissa sampattiṃ paccakkhato passiṃsu .
Tenāha ‘‘ ayaṃ mahāseṭṭhī ’’ tiādi .Allasarīran ti tāvadeva chaḍḍitaṃ acchinnaṃ vā kaḷevaraṃ .
Aparampīti mataṃ kuthitakuṇapaṃ .
Parikiriṃsūti samantato osaritā ahesuṃ .
Āloko antaradhāyi pītivegassa mandabhāvena taṃsamuṭṭhānarūpānaṃ dubbalabhāvato .
Imināvāti adhikārena sahassapadena eva sambandhitabbāni .
Padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro , padavītihāraṭṭhānaṃ .
Samagamaneti dutavilambitaṃ akatvā samagamane .
Tatoti tesu soḷasabhāgesu .
Eko koṭṭhāsoti yathāvuttaṃ padavītihārapadesaṃ soḷasadhā bhinnassa eko bhāgo .
Pavattacetanāti yathāvuttakalāsaṅkhātassa padesassa laṅghanadhāvanapavattacetanā .
Padaṃ vā vītiharati etenāti padavītihāro , tathāpavattā kusalacetanā .
‘‘ Tassā phalaṃ soḷasadhā katvā ’’ ti vadanti .
Patiṭṭhahantassa vasena gahitanti yojanā .
Vivaṭṭanissitāya eva ratanattayapūjāya dhammassavanassa sikkhāpadasamādānassa saraṇagamanassa ca atthāya gacchatopi vasena vaṭṭati .
Paṭhamaṃ vuttagamanaṃ lokuttaravisesādhigamassa ekantikaṃ , dutiyaṃ anekantikanti ‘‘ vaṭṭatiyevā ’’ ti sāsaṅkavacanaṃ .
Soti anāthapiṇḍiko seṭṭhi .
Anuyuttāti anugāmino sahāyā .
Teva sandhāya vadati .
‘‘ Sivako amanusso ’’ ti apare .
Na kevalaṃ ‘‘ anuyuttāpi me atthi , kasmā bhāyāmī ’’ ti evaṃ sūro ahosi ?
Atha kho buddhagatāya tikkhavisadasabhāvena sabbaṃ parissayaṃ madditvāpi
M1.317 agamāsīti dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pakkhandanalakkhaṇā hi saddhā , tāya yuttako sappurisopi saddhammaguṇavasena sabbaṃ parissayaṃ madditvā pakkhandatīti daṭṭhabbaṃ .Sabbakāmasamiddhatā pariccāgasīlatā uḷārajjhāsayatā paradukkhāpanayakāmatā paresaṃ hitesitā parasampattipamodanāti evamādīnaṃ mahāguṇānaṃ vasena niccakālaṃ anāthānaṃ piṇḍadāyakattā ‘‘ anāthapiṇḍiko ’’ ti evaṃ uppannaṃ nāmaṃ .
Evamāhāti ‘‘ ehi sudattā ’’ ti evaṃ āha .
Kilesaparinibbānenāti sabbaso rāgādikilesavūpasamena .
Kilesavūpasaman ti sabbaso sabbesaṃ kilesānaṃ vūpasamaṃ aggamaggena patvā .
Anupubbikathan ti dānādikathaṃ .
Sā hi anupubbena kathetabbattā ‘‘ anupubbikathā ’’ ti vuccati .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ atha kho bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi .
Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesī ’’ ti ( cūḷava .305).
Matthaketi anupubbikathāya upari parato .
Cattāri saccāni pakāsesīti yathā mahāseṭṭhi sahassanayapaṭimaṇḍite sotāpattiphale
V1.278 patiṭṭhāti , evaṃ pavattinivattiyo saha hetunā vibhajanto cattāri ariyasaccāni pakāsesīti .Sudattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Paṭhamasukkāsuttavaṇṇanā