Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Ñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

22. Ñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā

Paṭhamamaggañāṇakathāvaṇṇanā

806. IdāniM2.483V2.454 ñāṇadassanavisuddhiyā niddese anuppatte sā yassa ñāṇassa anantaraṃ uppajjati , taṃ tāva dassento ‘‘ ito paraṃ gotrabhuñāṇaṃ hotī ’’ ti āha . Ito paran ti ito anulomañāṇato upari . Tan ti gotrabhuñāṇaṃ . Neva paṭipadāñāṇadassanavisuddhiṃ bhajati aniccādivasena saṅkhārānaṃ aggahaṇato . Na ñāṇadassanavisuddhiṃ bhajati satipi nibbānārammaṇatte kilesānaṃ akhepanato . Tato evetaṃ viññāṇadhātūnaṃ visayaṃ uddesantaṃ dassanakiccaṃ karontaṃ kiriyamanodhātu viya maggassa āvajjanaṭṭhāniyaṃ vuccati . Antarāti chaṭṭhasattamavisuddhīnaṃ vemajjhe . Abbohārikameva hoti ubhayavisuddhilakkhaṇatābhāvato . Tathāpi vuṭṭhānagāminiyā pariyosānatāya vipassanāpakkhikaṃ . Tenevassa taṃsotapatitatā . Tenāha ‘‘ vipassanāsote … pe … saṅkhaṃ gacchatī ’’ ti . Etenassa paṭipadāñāṇadassanavisuddhibhajanaṃ dasseti .
Sotassa ariyassaādito pajjanaṃ sotāpatti , so eva maggo , sotaṃ vā ariyaṃ ādito pajjati adhigacchatīti sotāpatti , paṭhamako . Tassa maggo sotāpattimaggo . Paṭisandhivasena sakideva imaṃ manussalokaṃ āgacchatīti sakadāgāmī , tassa maggo sakadāgāmimaggo . Paṭisandhivasena kāmabhavaṃ na āgacchatīti anāgāmī , tassa maggo anāgāmimaggo . Kilesādīnaṃ hananādinā arahaṃ , aggamaggaṭṭho . Tassa bhāvo arahattaṃ , so eva maggoti arahattamaggo . Catūsu maggesu ñāṇaṃ ekajjhaṃ gahetvā ñāṇadassanavisuddhi nāma .
Tehi tīhipīti heṭṭhā tiṇṇaṃ anulomañāṇānaṃ vuttattā vuttaṃ , tīsu vā dvinnaṃ antogadhattā . Tīhipīti vā vikappantarasampiṇḍanattho pi -saddo , tena tīhipi dvīhipīti vuttaṃ hoti . Attano balānurūpenāti attano attano ānubhāvānukūlaṃ . Paṭhamañhi anulomañāṇaṃ sabboḷārikaṃ , dutiyaṃ tato nātioḷārikaṃ , tatiyaṃ tato nātioḷārikaṃ tamaṃ antaradhāpeti . Atha vā balānurūpenāti heṭṭhāV2.455 saṅkhārupekkhāya āhitabalānurūpenaM2.484 . Pubbābhisaṅkhāravasena hi anulomañāṇassāpi maggañāṇassa viya saddhāvimuttadiṭṭhippattānaṃ pavattiākārasiddho attheva mudutikkhatāviseso .
Palibodhato upaṭṭhāti palibodhabhāvapaṭicchādakassa tamassa antaradhāpitattā .
‘‘ Āsevanante ’’ ti iminā dutiyassa vā tatiyassa vā anulomañāṇassa anantaraṃ gotrabhuñāṇuppatti , na paṭhamassāti dasseti tassa anāsevanattā . Na hi aladdhāsevanaṃ gotrabhuñāṇaṃ uppādetuṃ sakkoti . Nimittādivirahato , tabbidhurato ca ‘‘ animittan ’’ tiādinā nibbānaṃ visesitaṃ . Puthujjanagottan ti ariyehi asammissaṃ puthujjanasamaññaṃ . Gottan ti hi ekavaṃsajānaṃ samānā samaññā , evaṃ idhāpīti . Puthujjanasaṅkhan ti tasseva vevacanaṃ , puthujjanabhūmin ti puthujjanavatthuṃ . Ekantikatāya ekavārameva ca uppajjanato apunarāvaṭṭakaṃ .
Bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭaneti asaṅkhatadhātuyā bahibhāvato bahiddhāsaññitā saṅkhāragatā vuṭṭhānabhūte vivaṭṭane nipphajjamāne paññā .
Abhibhuyyatīti abhibhavati . Pakkhandatīti anupavisati . Ettha ca ‘‘ uppādaṃ abhibhuyyatī ’’ tiādinā puthujjanagottābhibhavanaṃ tadatikkamanamāha .
‘‘ Anuppādaṃ pakkhandatī ’’ tiādinā ariyagottabhāvanaṃ tadubhayabhāvato .
807. Ekāvajjanānaṃ nānāvīthitā natthīti na taṃnisedhanāya ekavīthiggahaṇaṃ , atha kho nānārammaṇānampi ekāvajjanānaṃ nānāvīthitā natthīti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ . Mahāmātikan ti mahantaṃ udakavāhakaṃ . Laṅghitvāti anotaranto eva atikkamitvā . Ullaṅghitvāti uparibhāgeneva laṅghitvā . Ninnapoṇapabbhāratā uttaruttaravisiṭṭhā ninnatāva . Aṭṭhahi ñāṇehi anukkamena āhitavisesaṃ anulomañāṇaṃ nibbānārammaṇassa ñāṇassa paccayo bhavituṃ samatthaṃ jātanti āha ‘‘ udayabbayānupassanādinā vegena dhāvitvā ’’ ti . Rūpaṃ anekasantatisambandhatāya anekavaṭṭaracitā rajju viya hotīti vuttaṃ ‘‘ rūparajjuṃ vā ’’ ti . Attabhāvassa rukkhaṭṭhāniyatāya vuttattā taṃsambandhadaṇḍaṭṭhāniyatā vedanādīsu ekasseva yuttā , na vedanādisamudāyassāti vuttaṃ ‘‘ vedanādīsu aññataradaṇḍaṃ vā ’’ ti . Anulomāvajjanenāti anulomassa āvajjanena . Yena āvajjanena anulomañāṇaṃ uppajjati , tena taṃ ārammaṇaṃ . ‘‘ Paṭhamena anulomacittena ullaṅghitvā ’’ ti idaṃ sakkāyatīrassa tassa atikkamanārambhatāyaM2.485 vuttaṃ . ‘‘ Dutiyena nibbānaninnapoṇapabbhāramānaso ’’ ti idaṃ tassa sabbasaṅkhārato sātisayaṃ alaggaṃ hutvāV2.456 visaṅkhāre allīnabhāvato vuttaṃ . Nibbāne ārammaṇakaraṇavasena patati yogāvacaro .
Ekārammaṇeti ekavāraṃyeva ālambite ārammaṇe . Tenāha ‘‘ aladdhāsevanatāyā ’’ ti . Tena ekārammaṇe āsevanā upakāravatī , na tathā nānārammaṇeti dasseti .
808. Tatrāti anulomagotrabhūnaṃ itarītarakiccākaraṇe .
Nakkhattayogan ti nakkhattena candassa yogaṃ , nakkhattayogavibhāvaniyaṃ vā kālaṃ , divasanti attho .
Tatthātiādi upamāsaṃsandanaṃ .
Evaṃ nibbattāhīti anulomañāṇāni viya saṅkhāre anālambitvā ahaṃ viya nibbānārammaṇe vattāhīti maggassa gotrabhunā dinnasaññāmuñcanaṃ , anubandhanañca nibbānārammaṇakaraṇameva sandhāya vuttaṃ .
809. Tatrāti tasmiṃ gotrabhunā dinnasaññaṃ amuñcitvā viya tena gahitārammaṇeyeva vattitvā maggassa lobhakkhandhādinibbijjhane . Usuṃ asati khippatīti issāso , dhanuggaho . Saragocaraṭṭhānaṃ nāma aṭṭhausabhamattaṃ . Tañca kho dūre pātino majjhimapurisassa vasena catuhatthāya yaṭṭhiyā vīsatiyaṭṭhi usabhaṃ , tena aṭṭhausabhamatte padese hatthavasena cattārīsādhikachasatahatthe padese . Phalakasatan ti asanasāramayaṃ phalakasataṃ . Kumbhakāracakkasadise cakkayante .
Āvijjhitvāti bhametvā .
Daṇḍakaghaṭṭanāya uppādetabbasaddo daṇḍakasaññā .
Phalakasatavinivijjhanassa paccayabhūtā daṇḍakasaññā viya gotrabhuñāṇaṃ lobhakkhandhādinibbijjhanassa maggañāṇassa paccayabhāvato .
Issāso viya maggañāṇaṃ nibbijjhitabbanivijjhanato .
810. Aṭṭhamabhavato paṭṭhāya nibbattanakaṃ anamataggasaṃsāravaṭṭadukkhasamuddaṃ soseti . Saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhananti imesaṃ sattannaṃ ariyadhanānaṃ . Sammukhībhāvan ti paccakkhasiddhiṃ . PāṇātipātādipañcaverāniM2.486 ceva pañcavīsatimahābhayāni cāti sabbaverabhayāni . Aññesañca ratanattaye niviṭṭhasaddhādīnaṃ . Samudāye pavatto sotāpattimaggasaddo tadekadesepi pavattatīti āha ‘‘ sotāpattimaggena sampayuttaṃ ñāṇan ’’ ti .
Paṭhamamaggañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .