Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Bodhipakkhiyakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Bodhipakkhiyakathāvaṇṇanā

817. Catunnaṃ maggañāṇānaṃ vasena catuñāṇāya . Ānubhāvavijānanatthan ti satipaṭṭhānapāripūriādikassa ānubhāvassa bodhanatthaṃ .
Paripuṇṇā bodhipakkhiyā etassāti paripuṇṇabodhipakkhiyo , maggo . Tassa bhāvo paripuṇṇabodhipakkhiyabhāvo .
Vuṭṭhānabalehi sampayuttatāva vuṭṭhānabalasamāyogo , ye saṃyojanādayo yena paṭhamamaggādinā pahātabbā .
818. BujjhanaṭṭhenaM2.490 vā bodho , maggacittuppādo . Tassa bujjhanakiriyāya anuguṇabhāvato pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā .
819. Tesu bodhipakkhiyesu . Ārammaṇesūti kāyādiārammaṇesu . Okkhanditvāti anupavisitvā . Pakkhanditvāti tasseva vevacanaṃ . Upaṭṭhānatoti asubhākārādiggahaṇavasena upagantvā avaṭṭhānato . Kāyādīsu asubhākārādiggahaṇaṃ pubbabhāgasatipaṭṭhānavasena subhasaññādipahānakiccasādhanaṃ maggasatipaṭṭhānavasena veditabbaṃ . Tattha hi ekāva sati catukiccasādhanavasena pavattati .
820. PadahantītiV2.461 vāyamanti , kāyacittāni paggaṇhanti vā .
Asobhāhetūnaṃ saṃkilesadhammānaṃ pajahanena , sobhāhetūnañca vodānadhammānaṃ bhāvanena sobhanaṃ , sundaranti attho .
Seṭṭhabhāvāvahanatoti pāsaṃsatamabhāvasādhanato .
Padhānabhāvakāraṇatoti uttamabhāvahetuto .
821. Pubbe vuttenāti iddhividhañāṇaniddese ( visuddhi .2.369) vuttena . Ijjhanaṭṭho nipphajjanaṭṭho , paṭilābhasampadā vā , yena vā ijjhanti iddhā vuddhā ukkaṃsagatā honti , taṃ ijjhanaṃ . Samādhipadhānasaṅkhārapamukhā maggadhammā idha ‘‘ iddhī ’’ ti adhippetā .
Pubbaṅgamaṭṭho adhipatipaccayabhāvo . Tasmā sotāpattimaggo ijjhatīti iddhi , tasmā sampayuttā chandādayo pubbaṅgamaṭṭhena pādo . Tassā eva phalabhūtāya vuṭṭhānagāminiyā chandādayo pubbabhāgakāraṇaṭṭhena pādo . Soti iddhipādo .
Ime lokuttarāvāti ime yathāvuttā chandādayo uttaracūḷabhājanīye āgatanayena lokuttarā veditabbā .
Chandādiadhipativasena paṭiladdhadhammāpi phassādayo iddhipādā hontīti attho .
Kāmañcettha iddhipādo no adhipati , adhipati vā no iddhipādo nāma natthi , yathā pana ekasmiṃ rajje rajjārahesu catūsu rājakumāresu ekasmiṃ kāle ekova rajjamanusāsati , na sabbe , evaṃ ekamekasmiṃ cittuppāde ekova adhipati , iddhipādo ca hotīti veditabbo .
822. AssaddhiyaṃM2.491 saddhāpaṭipakkhā akusalā dhammā , avatthugato pasādapatirūpako micchādhimokkho vā . Kosajjaṃ thinamiddhapadhāno akusalacittuppādo . Pamādo satisammoso tathāpavattā akusalā khandhā . Abhibhavanasaṅkhātena adhipatiyaṭṭhenāti assaddhiyādīnaṃ abhibhavanato abhibhavananti vattabbena adhimokkhapaggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanassa ekalakkhaṇena sampayuttadhammesu adhipatiyaṭṭhena .
Assaddhiyādīhi cāti ca -saddo samuccayattho aṭṭhānappayutto , tasmā akampiyaṭṭhena ca sampayuttadhammesu thirabhāvena ca balan ti evamettha adhippāyo veditabbo .
823. Bujjhanakasattassāti catunnaṃ ariyasaccānaṃ paṭivijjhanakasattassa . Yo heso lokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya satiādidhammasāmaggiyā karaṇabhūtāya bujjhati kilesasantānaniddāya uṭṭhahati , cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati , nibbānameva vā sacchikarotītiV2.462 bodhīti vuccati ariyasāvako , tassa bodhissa bujjhanakasattassa aṅgāti bojjhaṅgā .
Niyyānikaṭṭhenāti vaṭṭato nissaraṇaṭṭhena .
824. Pubbabhāge nānācittesu labbhantīti sambandho . Cuddasavidhenāti ānāpānairiyāpathacatusampajaññapaṭikkūlamanasikāradhātumanasikārapabbāni , nava sivathikapabbāni cāti evaṃ cuddasavidhena . Kāyaṃ pariggaṇhato ca kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ labbhati , na vedanādayo pariggaṇhato . Esa nayo sesesupi . ‘‘ Sukhaṃ vedanan ’’ tiādināti vā ‘‘ sāmisan ’’ tiādināti vā ‘‘ nirāmisan ’’ tiādināti vā evaṃ navavidhena . Sarāgadosamohasaṃkhittamahaggatasamāhitasauttaravimuttapadānaṃ sapaṭipakkhānaṃ vasena soḷasavidhena . Nīvaraṇupādānakkhandhāyatanabojjhaṅgasaccapabbānaṃ vasena pañcavidhena .
Imasmiṃ attabhāveti paccuppanne attabhāve . Anuppannapubban ti attano abhūtapubbaṃ . Parassa uppannaṃ akusalaṃ disvā tannimittañca vadhabandhārahādīnīti adhippāyo . Tassāti tādisassa . Bhavati hi taṃsadisepi tabbohāro yathā ‘‘ tāniyeva osadhānī ’’ ti . Tassa pahānāyāti etthāpi eseva nayo .
Tassa pahānāyāti etthāpi eseva nayo .
Jhānavipassanā ito aññasmiṃ attabhāve uppannapubbāpi siyunti vuttaṃ ‘‘ imasmiṃ attabhāve anuppannapubban ’’ ti , chandiddhipādasammāvācānaṃyeva gahaṇaṃ . Tesu vuttesu sesiddhipādasesaviratiyo atthatoM2.492 vuttāva hontīti lakkhaṇahāravasena ayamattho veditabbo .
Tesu vuttesu sesiddhipādasesaviratiyo atthatoM2.492 vuttāva hontīti lakkhaṇahāravasena ayamattho veditabbo .
Tesu vuttesu sesiddhipādasesaviratiyo atthatoM2.492 vuttāva hontīti lakkhaṇahāravasena ayamattho veditabbo .
Evaṃ nānācittesu labbhanti pubbabhāge ete satipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādā .
Catunnaṃ ñāṇānan ti catunnaṃ ariyamaggañāṇānaṃ .
Kāmaṃ sabbepi bodhipakkhiyadhammā maggacittuppādapariyāpannāva , tathāpi sātisayo sammappadhānabyāpāro maggakkhaṇeti vuttaṃ ‘‘ phalakkhaṇe ṭhapetvā cattāro sammappadhāne ’’ ti . Avasesā tettiṃsa labbhanti , te ca kho pariyāyato , na nippariyāyatoti adhippāyo .
825. Sesesu panāti iddhipādādīsu pañcasu koṭṭhāsesu . Yathā sativīriyesu ‘‘ satipaṭṭhānaṃ sammappadhānan ’’ ti saṅkhipanavasena hāpanaṃ ,‘‘ kāyānupassanā ’’ tiādivibhāgadassanavasena vaḍḍhanaṃ atthi , īdisaṃ hāpanavaḍḍhanaṃ natthīti attho .
826. Idāni sabbesu eva yathārahaṃ labbhamānavibhāgadassanatthaṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ . Tattha tesūti sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammesu . Chaddhāti ekadhā dvedhā catudhā pañcadhā aṭṭhadhā navadhāti evaṃ chappakārena te bhavanti .
ChandiddhipādādivasenātiV2.463 chando chandiddhipādavaseneva , cittaṃ cittiddhipādavaseneva , pītipassaddhiupekkhā bojjhaṅgavaseneva , saṅkappādayo maggavasenevāti evaṃ nava ekavidhāva honti .
Cuddaseva asambhinnāti sati vīriyaṃ chando cittaṃ paññā saddhā samādhi pīti passaddhi upekkhā sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvoti ime asambhinnā padantarasambhedena vinā aggahitaggahaṇena gayhamānā cuddaseva ca sabhāvadhammā . Cuddasāti ca ukkaṃsaparicchedena vuttaṃ . Tañca kho paṭhamajjhānikamaggacittuppādavasena , dutiyajjhānike pana sammāsaṅkappābhāvato terasa , tatiyacatutthapañcamajjhānikesu pītisambojjhaṅgābhāvato dvādasa honti . ‘‘ Sattatiṃsappabhedato ’’ ti idampi ukkaṃsavaseneva vuttaṃ , avakaṃsato pana vuttanayena ekasmiṃ khaṇe chattiṃsa , pañcatiṃsa honti , catunnaṃ adhipatīnaṃ ekajjhaṃ anuppajjanato ekasmiṃ khaṇe ekasseva iddhipādassa sambhavoti dvattiṃsa ca hontīti veditabbaṃ . SattatiṃsapabhedatoM2.493 kathanti āha ‘‘ sakiccanipphādanato ’’ tiādi , ekaccassa sabhāvato ekassāpi attano ānubhāvānurūpakāyānupassanāditaṃtaṃkiccasādhanatoti attho . Sarūpena ca vuttitoti abhedassa cittiddhipādādikassa sarūpeneva pavattanato ca .
Etthāti ñāṇadassanavisuddhiyaṃ . Kasmā pana bodhipakkhiyesu jhānakoṭṭhāso na gahito , nanu jhānarahito ariyamaggo natthīti ? Saccaṃ natthi , tato eva na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ bodhipakkhiyesu jhānaṃ na gahitan ’’ ti lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇassa jhānassa maggaggahaṇeneva gahitattā . Tañhi sandhāya ‘‘ yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāvetī ’’ tiādi ( dha . sa .277,343 ādayo ) vuttaṃ . Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇassa panettha sambhavo eva natthi . Aparo nayo – kasmā pana bodhipakkhiyesu jhānakoṭṭhāso na gahito , nanu jhānarahito ariyamaggo natthi , na ca taṃ paṭipadā viya ekantapubbabhāgiyaṃ , nāpi ekaccapaṭisambhidā viya magganissando , atha kho maggacittuppādapariyāpanno , yato ‘‘ lokuttaraṃ jhānaṃ bhāvetī ’’ ti ( dha . sa .277,343 ādayo ) vuttaṃ , maggamaggaparivāradhammā ca bodhipakkhiyadhammāti ? Vuccate – yaṃ tāva vuttaṃ jhānarahito ariyamaggo natthī ’’ ti , tattha na ariyamaggasampayogamattena jhānassa bodhipakkhiyatāV2.464 labbhati atippasaṅgato . Āhārādīnampi hi bodhipakkhiyatā āpajjeyyāti . Etena maggacittuppādapariyāpannatā bodhipakkhiyabhāvassa akāraṇanti dassitaṃ hoti . Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ maggamaggaparivāradhammā ca bodhipakkhiyā ’’ ti , tattha parivāraṭṭho kiṃ sahapavattiattho , udāhu parikkhāraṭṭhoti ? Yadi purimo pakkho , so pageva nillocito . Atha dutiyo , idaṃ vicāretabbaṃ . Kathaṃ pavattamānaṃ jhānaṃ maggassa parikkhāro ? Yadi sahajātādipaccayabhāvena , evaṃ sati phassādīnampi maggaparikkhāratā āpajjati . Atha paṭipakkhavidhaṃsanena , na sabbe jhānadhammā paṭipakkhavidhaṃsanasamatthā . Na hi vicāro , vedanā ca kassaci saṃkilesadhammassa ujupaṭipakkhabhāvena pavattanti . Yaṃ pana peṭake ‘‘ sukhaṃ uddhaccakukkuccassa , vicāro vicikicchāya paṭipakkho ’’ ti vuttaṃ , taṃ pariyāyena vuttaṃ . Na hi sukhaṃ sayaṃ uddhaccakukkuccassa paṭipakkho , paṭipakkhassa pana samādhissa paccayatāya paṭipakkho . Na ca vicāro paññā viya , adhimokkho viya vā vicikicchāya paṭipakkho , paṭipakkhassa paṭirūpatāya pana paṭipakkhoM2.494 vutto . Tathā pītipi na byāpādassa adoso viya ujupaṭipakkho , adosasampayogato pana paṭipakkho vutto . Tena vuttaṃ ‘‘ taṃ pariyāyena vuttan ’’ ti . Vitakkasamādhayo eva pana jhānadhammesu ujukaṃ paṭipakkhavidhaṃsanasamatthāti paṭipakkhaviddhaṃsanasamatthassa paripuṇṇassa jhānakoṭṭhāsassa abhāvato na cassa bodhipakkhiyesu saṅgaho kato . Yasmā pana sammāsaṅkappo , sammāsamādhi ca maggapariyāpannā jhānadhammā , tasmā te sandhāya taṃsampayuttatāya vā itarepi gahetvā pariyāyena vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikan ’’ tiādi ( dha . sa .277).