Paññābhūmi-mūla-sarīravavatthānavaṇṇanā
430. Imāya paññāyāti vipassanāpaññāya .
Bhūmi sallakkhaṇādiggahaṇavasena pavattiṭṭhānabhāvato .
Ādi -saddena āhārādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Kasmā panete evaṃ bahudhammā bhūmibhāvena gayhanti , nanu khandhādīsu ekenāpi
M2.85 atthasiddhi hotīti ?
Na , tividhasattānuggahatthaṃ khandhādittayaggahaṇaṃ kattabbaṃ , aññathā sabbasādhāraṇo anuggaho na kato siyā .
Tividhā hi sattā rūpasammūḷhā arūpasammūḷhā ubhayasammūḷhāti .
Tesu ye arūpasammūḷhā , tadatthaṃ khandhānaṃ gahaṇaṃ arūpadhammānaṃ catudhā vibhattattā .
Ye rūpasammūḷhā , tadatthaṃ āyatanānaṃ rūpadhammānaṃ addhekādasadhā vibhattattā .
Ye pana ubhayasammūḷhā , tadatthaṃ dhātūnaṃ ubhayesampi vibhattattā .
Tathā indriyabhedena tikkhindriyā majjhimindriyā mudindriyā , saṃkhittarucī majjhimarucī vitthārarucīti ca tividhā sattā , tesampi atthāya yathākkamaṃ khandhādiggahaṇaṃ katanti yojetabbaṃ .
Indriyaggahaṇaṃ pana kāmaṃ ete dhammā issarā viya sahajātadhammesu issariyaṃ ādhipaccaṃ pavattenti , taṃ pana nesaṃ dhammasabhāvasiddhaṃ , na ettha kassaci vasībhāvo ‘‘ suññā ete avasavattino ’’ ti anattalakkhaṇassa sukhaggahaṇatthaṃ .
Taṃ panetaṃ catubbidhampi pavattinivattitadubhayahetuvasena diṭṭhameva upakārāvahaṃ , na aññathāti saccādidvayaṃ gahitaṃ .
Ādi -saddena gahitadhammesupi ayaṃ nayo netabbo .Mūlaṃ patiṭṭhābhāvato .
Sati hi sīlavisuddhiyaṃ , cittavisuddhiyañca ayaṃ paññā mūlajātā hoti , nāsatīti .
Sarīraṃ paribrūhetabbato .
Imissā hi paññāya santānavasena pavattamānāya pādapāṇisīsaṭṭhāniyā diṭṭhivisuddhiādikā imā pañca visuddhiyo avayavena samudāyūpalakkhaṇanayena ‘‘ sarīran ’’ ti veditabbā .
431. Pañca khandhāti ettha pañcāti gaṇanaparicchedo , tena na tato heṭṭhā , na uddhanti dasseti .
Khandhāti paricchinnadhammanidassanaṃ .
Yasmā cettha khandha-saddo rāsaṭṭho ‘‘ mahāudakakkhandho ’’ tiādīsu ( a . ni .4.51;6.37) viya , tasmā atītādivibhāgabhinnaṃ
V2.81 sabbaṃ rūpaṃ rāsivasena buddhiyā ekajjhaṃ gahetvā ‘‘ rūpameva khandho rūpakkhandho ’’ ti samānādhikaraṇasamāso daṭṭhabbo .
‘‘ Tīhi khandhehi iṇaṃ dassāmā ’’ tiādīsu viya koṭṭhāsaṭṭhe pana khandha-sadde nibbānassāpi khandhantarabhāvo āpajjatīti ?
Nāpajjati atītādivibhāgābhāvato .
Na hi ekassa niccassa sato nibbānassa atītādivibhāgo atthīti .
Paṭhamenatthena rūparāsīti attho , dutiyena rūpakoṭṭhāsoti .
Vedanākkhandhotiādīsupi eseva nayo .
Kasmā panete khandhā pañceva vuttā iminā eva ca kamenāti ?
BhājanabhojanabyañjanabhattakārakabhuñjakavikappadassanatoM2.86 , yathoḷārikayathāsaṃkilesūpadesato cāti veditabbaṃ .
Vivādamūlahetubhāvaṃ saṃsārahetutaṃ , kammahetutañca cintetvā vedanāsaññā saṅkhārakkhandhato nīharitvā visuṃ khandhabhāvena desitā .