Ekavidhādivinicchayakathāvaṇṇanā
568. Pavattibhāvatoti saṃsārassa pavattibhāvato .
Catuāhārabhedatoti catuāhārappaccayavisesato .
Etena cattāro kabaḷīkārādiāhāravisese , ajjhoharaṇīyavatthu , saḷāyatana , avijjā , abhisaṅkhārasaṅkhāte tappaccayabhūtadhammavisese ca saṅgaṇhāti
M2.223 , ojaṭṭhamakarūpa , vedanā , paṭisandhiviññāṇa , nāmarūpasaṅkhāte tannibbattadhammavisese ca .Pavattakabhāvato pavattidukkhassa .
Rūpābhinandanādibhedo rūpakkhandhādiabhinandanabhedo , rūpārammaṇādivasenāpīti vadanti .
Rūpataṇhādīnaṃ paccekaṃ anekabhedattā cha taṇhākāyā , tesaṃ bhedato .
Upādānehi upādīyatīti upādi , upādānakkhandhapañcakaṃ .
Tannissaraṇabhūtaṃ nibbānaṃ , tassa vūpasamo taṃsantīti katvā tassa yāva pacchimaṃ cittaṃ , tāva sesataṃ , tato paraṃ anavasesatañca
V2.210 upādāya saupādisesanibbānadhātu , nirupādisesanibbānadhātūti dvidhā voharīyati .Yathā cāyaṃ bhedo vohārato , evamitarepīti te katipaye dassetuṃ ‘‘ tividho ’’ tiādi vuttaṃ .
Aññathā ekassa sato nibbānassa kuto bhedoti .
Samathavipassanābhedatoti ettha sammādiṭṭhisammāsaṅkappā vipassanā , itare samathāti vadanti .
Sīlampi hi samathassa upakārakattā samathaggahaṇena gayhatīti tesaṃ adhippāyo .
Atha vā yānadvayassa vasena laddho maggo samatho vipassanāti āgamanavasena vuttoti daṭṭhabbo .
Ayan ti ariyamaggo .
Sappadesattāti sīlakkhandhādīnaṃ ekadesattāti attho .
Ekadeso hi padissati avayavabhāvena apadisīyatīti padeso , attano samudāyaṃ pati saha padesenāti sappadesoti vuccati yathā ‘‘ sanidassanā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 9), sīlakkhandhādayo ca sabbalokiyalokuttarasīlādisaṅgāhakā , ariyamaggo lokuttaro evāti tadekadeso hoti .
Sajātitoti samānajātito , vacīduccaritaviratiādibhedesu samānāya sīlajātiyāti attho .
Onatasahāyo viya vāyāmo paggahakiccasāmaññato .
Aṃsakūṭaṃ datvā ṭhitasahāyo viya sati apilāpanavasena niccalabhāvakaraṇasāmaññato .
Sajātitoti savitakkasavicārādibhedesu samānāya samādhijātiyāti attho .
Kiriyatoti samādhianurūpakiriyato .
Tato eva hi ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā samādhinimittā , cattāro sammappadhānā
M2.224 samādhiparikkhārā ’’ ti ( ma . ni .1.46) sativāyāmānaṃ samādhissa nimittaparikkhārabhāvo vutto .Ākoṭentena viyāti ‘‘ aniccaṃ aniccan ’’ tiādinā paññākiccasadisena kiccena samantato koṭentena viya ,‘‘ aniccaṃ khayaṭṭhena , dukkhaṃ bhayaṭṭhenā ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.48) parivattentena viya ca ādāya ūhitvā dinnameva paññā paṭivijjhati .
Dvinnaṃ samānakālattepi paccayabhāvena sammāsaṅkappassa purimakālassa viya niddeso kato .
Sajātitoti ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.8) samānāya paññājātiyā .
Kiriyatoti ettha paññāsadisaṃ kiccaṃ ‘‘ kiriyā ’’ ti vuttaṃ , pubbe pana samādhiupakārakaṃ tadanurūpakiccanti ayamettha viseso .
‘‘ Sabbaṃ
V2.211 , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46) vacanato cattāripi abhimukhaṃ paccakkhato ñātabbāni , abhivisiṭṭhena vā ñāṇena ñātabbānīti abhiññeyyāni . 569. Aññamaññaṃ sabhāgānīti aññamaññasamānabhāgāni , sadisarūpānīti attho .
Durabhisambhavataran ti abhisambhavituṃ sādhetuṃ asakkuṇeyyataraṃ , sattivighātena duradhigamanti attho .
Asanan ti kaṇḍaṃ .
Atipāteyyāti khipeyya .
Koṭiyāti kaṇḍassa koṭiyā vālaggena .
Koṭin ti vālasseva koṭiṃ .
Paṭivijjheyyāti paṭimukhabhāvena vijjheyya .
Bādhakapabhavasantiniyyānalakkhaṇehi vavatthānaṃ salakkhaṇavavatthānaṃ .
Duravagāhatthena gambhīrattāti oḷārikā dukkhasamudayā .
Tiracchānagatānampi hi dukkhaṃ , āhārādīsu ca abhilāso pākaṭo .
Pīḷanādiāyūhanādivasena pana ‘‘ idaṃ dukkhaṃ , idamassa kāraṇan ’’ ti yāthāvato ogāhituṃ asakkuṇeyyattā gambhīrā .
Saṇhasukhumadhammattā nirodhamaggā sabhāvato eva gambhīraṭṭhena duravagāhā .
Teneva uppanne magge natthi nirodhamaggānaṃ anavagāhoti .
Nibbānampi maggena adhigantabbattā tassa phalanti apadisīyatīti āha ‘‘ phalāpadesato ’’ ti .
Vuttañhetaṃ ‘‘ dukkhanirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti ( vibha .719).
Maggopi nirodhassa sampāpakabhāvato ‘‘ hetū ’’ ti
M2.225 apadisīyatīti āha ‘‘ hetuapadesato ’’ ti .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ ti ( vibha .719).Iti evaṃ pakārehīti iti vijaññāti sambandho .
Tattha itisaddena vijānanakkamaṃ dasseti .
Evaṃ pakārehīti evaṃ-saddena vijānanakāraṇabhūtena eva .
Sabhāgavisabhāgatovinicchayavaṇṇanā niṭṭhitā .
Indriyasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti soḷasamaparicchedavaṇṇanā .