Nāmarūpapaccayāsaḷāyatanapadavitthārakathāvaṇṇanā
641. Tan ti
V2.301 nāmarūpaṃ .
Tassāti saḷāyatanassa .
Tādisassevāti katekasesasseva .
Idhāpi nāman ti khandhattayasseva gahaṇe kāraṇaṃ vuttanayameva .
Niyamatoti idañca catunnaṃ bhūtānaṃ , channaṃ vatthūnaṃ , jīvitassa ca yathāsambhavaṃ sahajātanissayapurejātaindriyādinā saḷāyatanassa pavattamānassa ekantena paccayabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Rūpāyatanādīnaṃ pana sahajātanissayānupālanabhāvo natthīti aggahaṇaṃ veditabbaṃ .
Ārammaṇārammaṇapurejātādibhāvo ca tesaṃ na sasantatipariyāpannānameva , na ca cakkhādīnaṃ viya ekappahārenevāti aniyamato paccayabhāvo .
Niyamato … pe … jīvitindriyanti evan ti ettha evaṃ -saddena vā rūpāyatanādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo .
Chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatanan ti ettha yadipi chaṭṭhāyatanasaḷāyatanasaddānaṃ saddato sarūpatā natthi , atthato pana saḷāyatanekadesova chaṭṭhāyatananti ekadesasarūpatā atthīti ekadesasarūpekaseso katoti veditabbo .
Atthatopi hi sarūpānaṃ ekadesasarūpekasesaṃ icchanti ‘‘ vaṅko ca kuṭilo ca kuṭilā ’’ ti .
Tasmā atthato ekadesasarūpānañca ekasesena bhavitabbanti .
Atha vā chaṭṭhāyatanañca manāyatanañca chaṭṭhāyatananti vā manāyatananti vā chaṭṭhāyatanañca chaṭṭhāyatanañca chaṭṭhāyatananti vā manāyatanañca manāyatanañca manāyatananti vā ekasesaṃ katvā cakkhādīhi saddhiṃ ‘‘ saḷāyatanan ’’ ti vuttanti tameva ekasesaṃ nāmamattapaccayassa , nāmarūpapaccayassa ca manāyatanassa vasena kataṃ atthato dassento āha ‘‘ chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatananti evaṃ katekasesassā ’’ ti .
Yathāvuttopi hi ekaseso atthato chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañcāti evaṃ kato nāmaM2.322 hotīti .
Sabbattha ca ekasese kate ekavacananiddeso katekasesānaṃ saḷāyatanādisaddavacanīyatāsāmaññavasena katoti daṭṭhabbo .
‘‘ Na aññathā ’’ ti etena tassa tassa nāmassa , rūpassa ca abhāve taṃ taṃ āyatanaṃ na hotīti byatirekaṃ vibhāveti .Yan ti
V2.302 yaṃ yaṃ nāmaṃ , rūpañca .
Yassāti yassa yassa āyatanassa .
Yathāti sahajātādinā yena yena pakārena .
Neyyan ti ñeyyaṃ .Tassa vasenāti tassa hetuādipaccayassa vasena .
Ukkaṃsāvakaṃsoti ettha sattadhā paccayabhāvato ukkaṃso aṭṭhadhā paccayabhāvo , tato navadhā , tato dasadhāti ayaṃ ukkaṃso .
Avakaṃso pana dasadhā paccayabhāvato navadhā paccayabhāvo , tato aṭṭhadhā , tato sattadhāti evaṃ veditabbo , na pana sattadhā paccayabhāvato eva dvepi ukkaṃsāvakaṃsā yojetabbā , tato avakaṃsābhāvatoti .
Vipākaṃ nāmanti sambandho .
Vuttanayenevāti sahajātādivasena , sattadhā , hetuādivasena ca .
Itaran ti avipākaṃ nāmaṃ .
‘‘ Hadayavatthuno sahāyaṃ hutvā ’’ ti etena arūpe viya asahāyaṃ nāmaṃ na hoti , hadayavatthu ca nāmena saha chaṭṭhāyatanassa paccayo hotīti ettakameva dasseti , na pana yathā hadayavatthu paccayo hoti , tathā nāmampīti ayamattho adhippeto .
Vatthu hi nāmassa vippayuttapaccayo hoti , na nāmaṃ .
Nāmañca vipākahetādipaccayo hoti , na vatthūti .
Pavatte arūpadhammā kammajarūpassa ṭhitippattasseva paccayā honti , na uppajjamānassāti vippayuttaatthiavigatā ca pacchājātavippayuttādayo eva cakkhādīnaṃ yojetabbā .
‘‘ Tatthevā ’’ ti iminā ‘‘ pavatte ’’ ti idaṃ paccāmaṭṭhanti āha ‘‘ tattheva hi pavatte ’’ ti .
‘‘ Pañcavokārabhave ’’ ti pana idaṃ ‘‘ pañcannan ’’ ti iminā dīpitamevāti .
Pavattiyaṃ cakkhāyatanādikassa nāmaṃ vipākapaccayo na hoti , attanā janitarūpasseva hoti .
Paṭisandhiyaṃ pana kammasamuṭṭhānaṃ cittasamuṭṭhānasadisaṃ , tasmā vatthunopi vipākapaccayo hotiyeva .
Rūpatoti
M2.323 rūpesu .
Yaṃ yaṃ āyatanaṃ uppajjatīti paṭisandhiyaṃ aṇḍajajalābujānaṃ pañcasu āyatanesu kāyāyatanameva uppajjati .
Itaresaṃ yathārahaṃ itarānipi .Avasesamanāyatanassāti ettha ‘‘ pañcakkhandhabhave panā ’’ ti etassa anuvattamānattā pañcavokārabhave
V2.303 eva pavattamānaṃ pañcaviññāṇehi avasesaṃ manāyatanaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .Nāmarūpassa sahajātādisādhāraṇapaccayabhāvo , sampayuttādiasādhāraṇapaccayabhāvo ca yathāsambhavaṃ yojetabbo .
‘‘ Rūpapaccayā pañcāyatanānī ’’ ti ayampi nayo labbhati nirodhasamāpannānaṃ vasena , so pana apacurabhāvato yebhuyyena ca paṭisandhiyaṃ paccayabhūtasseva nāmarūpassa pavattiyaṃ paccayabhāvo vibhāvitoti na dassitoti veditabbaṃ .