Udayabbayañāṇakathāvaṇṇanā
723. Parato
M2.419 paṭipadāñāṇadassanakathāyaṃ abbhādivigamena ākāsassa viya , paṅkamalavigamena udakassa viya , kāḷakāpagamena suvaṇṇassa viya saṃkilesavigamena ñāṇassa parisuddhīti āha ‘‘ niccasaññādīnaṃ pahānena visuddhañāṇo ’’ ti .
Anekākāravokārasaṅkhāresu lakkhaṇattayasallakkhaṇasammasanassa katattā vuttaṃ ‘‘ sammasanañāṇassa pāraṃ gantvā ’’ ti .
Tattha sammasanañāṇassāti nayavipassanāsaṅkhātassa kalāpasammasanañāṇassa .
Tasseva hi thirabhāvāya itare sammasanavisesāti vadanti .
Sammasanañāṇassāti vā kalāpasammasanādisammasanañāṇassa .
Anupadadhammavipassanāya sadisā hi sā .
Tāya hi diṭṭhiugghāṭanādi sambhavatīti .Vitthārato bhāvanāvidhānaṃ parato vattukāmo ‘‘ saṅkhepato tāva ārabhatī ’’ ti āha .
Saṅkhepato hi ārambho ādikammikassa sukaro .
Tatrāti saṅkhepena ārambhe .
Kathan ti kathetukamyatāpucchā .
Yaṃ ‘‘ paccuppannānaṃ … pe … udayabbayānupassane ñāṇan ’’ ti vuttaṃ , taṃ kathaṃ ñātabbanti ceti attho .
Santatipaccuppanne , khaṇapaccuppanne vā dhamme udayabbayadassanābhiniveso kātabbo , na atītānāgateti vuttaṃ ‘‘ paccuppannānaṃ dhammānan ’’ ti .
Udayadassanañcettha yāvadeva vayadassanatthanti vayadassanassa padhānataṃ dassetuṃ ‘‘ vipariṇāmānupassane paññā ’’ ti vatvā taṃ pana vayadassanaṃ udayadassanapubbakanti āha ‘‘ udayabbayānupassane ñāṇan ’’ ti .
Jātan ti nibbattaṃ paṭiladdhattabhāvaṃ .
Ayaṃ hi jātasaddo khaṇattayasamaṅgitaṃ sandhāya vutto ‘‘ ye dhammā jātā bhūtā ’’ tiādīsu ( dha . sa .1046) viya , na atītaṃ
‘‘ Ye
V2.394 te jātā na te santi , ye na jātā tattheva te ;
Laddhattabhāvā no bhaggā , teva santi sabhāvato ’’ ti .
–
Ādīsu viya , nāpi jātatāmattaṃ ‘‘ yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhatan ’’ tiādīsu viya .
Tenāha ‘‘ jātaṃ rūpaṃ paccuppannan ’’ ti ( dī . ni .2.207; saṃ . ni .5.379), paccuppannarūpaṃ nāma jātaṃ khaṇattayapariyāpannanti attho .
Taṃ pana ādito duppariggahanti santatipaccuppannavasena vipassanābhiniveso kātabbo .
Tassāti rūpassa .
PaccayalakkhaṇapapañcaṃM2.420 anāmasitvā nibbattilakkhaṇaṃ udayoti nibbattanasaññitaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ udayo uppādo .
Vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayoti vipariṇāmasaññitaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ vayo vināso .
Anupassanāñāṇan ti yā udayassa , vayassa ca anupekkhanā , taṃ ñāṇaṃ .
Kiñcāpi kalāpasammasanādīsu jātijarāmaraṇasīsena jātijarāmaraṇavanto dhammā vuttā , idha pana udayabbayañāṇaniddese ‘‘ jāti paccuppannā , tassā nibbattilakkhaṇaṃ udayo , vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayo ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.49) vuccamāne jātijarāmaraṇānaṃ jātijarāmaraṇavantatā , nipphannatā ca anuññātā viya hotīti taṃ pariharituṃ paṭiccasamuppādaṅgesu bhavapariyosānāva desanā katā .Soti yogī .
Iminā pāḷinayenāti imāya ‘‘ jātaṃ rūpaṃ paccuppannan ’’ tiādinā dassitāya pāḷigatiyā .
Jātin ti na pasūtiṃ , na ca paṭhamābhinibbattimattaṃ , atha kho uppādaṃ nibbattivikāraṃ .
Svāyaṃ vikāro yasmā saṅkhārānaṃ abhinavāvaṭṭhānajarā viya navabhāvāpagamoti āha ‘‘ abhinavākāran ’’ ti .
Samanupassatīti sambandho .
Anuppannassa rāsi vā nicayo vā natthi yato āgaccheyya uppajjamānaṃ aladdhattabhāvassa sabbena sabbaṃ avijjamānattā .
Tenāha ‘‘ uppajjamāna … pe … natthī ’’ ti .
Yathā anāgate addhani ime dhammā sabbena sabbaṃ natthi , evaṃ atītepi addhanīti dassento ‘‘ nirujjhamānassāpī ’’ tiādiṃ vatvā avijjamānānaṃyeva rūpārūpadhammānaṃ hetupaccayasamavāye uppādo , uppajjitvā ca sabbaso abhāvūpagamoti imamatthaṃ samudāyagataṃ tadekadesabhūtāya upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathā panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rāsitoti rāsibhāvena samussito puñjo rāsi .
Yathā tathā piṇḍibhūto nicayo .
Bhūmiyaṃ nidahitvā ṭhapitaṃ nidhānaṃ .
Upavīṇeti etenāti upavīṇaṃ , vīṇāvādanaṃ .
724. Evaṃ
V2.395 saṅkhepato udayabbayamanasikāravidhiṃ dassetvā idāni vitthārato dassetuṃ ‘‘ puna yānī ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha avijjāsamudayāti avijjāya uppādā , atthibhāvāti attho .
Nirodhavirodhīhi uppādo atthibhāvavācakopi hotīti vuttovāyamattho .
Tasmā purimabhavasiddhāya avijjāya sati imasmiṃ bhave rūpassa uppādo hotīti
M2.421 attho .
Paccayasamudayaṭṭhenāti paccayassa uppannabhāvena , atthibhāvatoti attho .
Avijjādīhi ca tīhi atītakālikāni tesaṃ sahakārīkāraṇabhūtāni upādānādīnipi gahitānevāti daṭṭhabbaṃ .Pavattipaccayesu kabaḷīkārāhārassa balavatāya so eva gahito ‘‘ āhārasamudayā ’’ ti .
Tasmiṃ pana gahite pavattipaccayatāsāmaññena utucittānipi gahitāneva hontīti catusamuṭṭhānikarūpassa paccayato udayadassanaṃ vibhāvitamevāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Nibbattilakkhaṇan ’’ tiādinā kālavasena udayadassanamāha .
Tattha addhānavasena pageva udayaṃ passitvā ṭhito idha santativasena disvā anukkamena khaṇavasena passati .
Pañca lakkhaṇānīti
V2.396 avijjā taṇhā kammaṃ āhāroti imesaṃ paccayānaṃ atthitāsaṅkhātalakkhaṇāni ceva rūpassa nibbattilakkhaṇañcāti imāni pañca lakkhaṇāni .
Tesaṃ atthitā hi rūpassa udayo lakkhīyati etehīti lakkhaṇānīti vuccanti .
Nibbatti pana saṅkhatalakkhaṇamevāti .Avijjānirodhā rūpanirodhoti aggamaggañāṇena avijjāya anuppādanirodhato anāgatassa rūpassa anuppādanirodho hoti paccayābhāve abhāvato .
Paccayanirodhaṭṭhenāti avijjāsaṅkhātassa anāgate uppajjanakarūpapaccayassa niruddhabhāvena .
Taṇhānirodhā kammanirodhāti etthāpi eseva nayo .
Āhāranirodhāti pavattipaccayassa kabaḷīkārāhārassa abhāve .
Rūpanirodhoti taṃsamuṭṭhānarūpassa abhāvo hoti .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Vipariṇāmalakkhaṇan ti bhaṅgakālavasena tesaṃ vayadassanaṃ .
Tasmā taṃ addhāvasena pageva passitvā ṭhito idha santativasena disvā anukkamena khaṇavasena passati .
Pañca lakkhaṇānīti idha avijjādīnaṃ catunnaṃ paccayānaṃ anuppādanirodho , rūpassa khaṇanirodho cāti imāni pañca lakkhaṇāni .
Tesañhi anuppādanirodho , rūpassa accantanirodho lakkhīyati etehīti lakkhaṇānīti vuccanti .
Vipariṇāmo
M2.422 saṅkhatalakkhaṇameva .Esa nayo vedanākkhandhādīsu .
Ayaṃ pana viseso –
‘‘ phuṭṭho vedeti , phuṭṭho sañjānāti , phuṭṭho cetetī ’’ ti ( saṃ . ni .4.93),‘‘ phassapaccayā vedanā , cakkhusamphassajā vedanā , saññā , cetanā ’’ ti , ca vacanato phasso vedanā ( vibha .231) saññā saṅkhārakkhandhānaṃ pavattipaccayo , taṃnirodhā ca tesaṃ nirodho , mahāpadāna ( dī . ni .2.60) mahānidāna suttesu , abhidhamme ca aññamaññapaccayavāre ‘‘ nāmarūpapaccayā viññāṇan ’’ ti ( kathā .719) vacanato nāmarūpaṃ viññāṇassa pavattipaccayo , taṃnirodhā tassa nirodhoti vuttaṃ ‘‘ phassasamudayā vedanāsamudayo ’’ tiādi .
Ettha ca keci tāva āhu ‘‘ arūpakkhandhānaṃ udayabbayadassanaṃ addhāsantativaseneva , na khaṇavasenā ’’ ti .
Tesaṃ matena khaṇato udayabbayadassanameva na siyā .
Apare panāhu ‘‘ paccayato udayabbayadassane atītādivibhāgaṃ anāmasitvā sabbasādhāraṇato avijjādipaccayā vedanāsambhavaṃ labbhamānataṃ passati , na uppādaṃ .
Avijjādiabhāve ca tassā asambhavaṃ alabbhamānataṃ passati , na bhaṅgaṃ .
Khaṇato udayabbayadassane paccuppannānaṃ uppādaṃ , bhaṅgañca passatī ’’ ti , taṃ yuttaṃ .
Santativasena hi rūpārūpadhamme udayato , vayato ca manasi karontassa anukkamena bhāvanāya balappattakāle ñāṇassa tikkhavisadabhāvappattiyā khaṇato udayabbayā upaṭṭhahantīti .
Ayañhi paṭhamaṃ paccayato udayabbayaṃ manasi karonto avijjādike paccayadhamme vissajjetvā udayabbayavante khandhe gahetvā tesaṃ paccayato udayabbayadassanamukhena khaṇatopi udayabbayaṃ manasi karoti .
Tassa yadā ñāṇaṃ tikkhaṃ visadaṃ hutvā pavattati , tadā rūpārūpadhammā khaṇe khaṇe uppajjantā , bhijjantā ca hutvā upaṭṭhahanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ evampi rūpassa udayo ’’ tiādi .
Tattha evampi rūpassa udayoti evaṃ vuttanayena avijjāsamudayāpi .
Taṇhā … pe … kamma … pe … āhārasamudayāpi rūpassa sambhavo .
Evampi rūpassa vayoti evaṃ vuttanayeneva avijjānirodhāpi taṇhā … pe … āhāranirodhāpi rūpassa vayo anuppādoti paccayato vitthārena manasikāraṃ karoti
V2.397 .Evampi rūpaṃ udetīti evaṃ vuttanayena nibbattilakkhaṇaṃ passantopi kammasamuṭṭhānarūpampi āhārautucittasamuṭṭhānarūpampi udeti uppajjati nippajjatīti .
Evaṃ vuttanayeneva vipariṇāmalakkhaṇaṃ passanto kammasamuṭṭhānarūpampi āhārautucittasamuṭṭhānarūpampi
M2.423 veti nirujjhatīti khaṇato vitthārena manasikāraṃ karotīti yojanā . 725. Evaṃ manasi karoto na yāva udayabbayañāṇaṃ uppajjati , tāva udayabbayā suṭṭhu pākaṭā na hontīti katvā vuttaṃ ‘‘ iti kirime dhammā … pe … paṭiventī ’’ ti , nayadassanavasena vā evaṃ vuttaṃ .
Paṭhamañhi paccuppannadhammānaṃ udayabbayaṃ disvā atha atītānāgate nayaṃ neti .
Dukkhādisaccappabhedā , anulomādipaṭiccasamuppādappabhedā , ekattādinayappabhedā , aniccatādilakkhaṇappabhedā ca saccapaṭiccasamuppādanayalakkhaṇappabhedā .
Paṭiccasamuppādaggahaṇeneva cettha paṭiccasamuppannadhammānampi gahaṇaṃ , tesampi attano phalaṃ pati paṭicca samuppādabhāvato .
726. Yan ti karaṇe paccattavacanaṃ , yena ñāṇenāti atthaṃ vadanti .
Yan ti vā kiriyāparāmasanaṃ .
Khandhānaṃ samudayaṃ passati , khandhānaṃ nirodhaṃ passatīti ettha yadetaṃ dassananti attho .
Yaṃ panāti etthāpi eseva nayo .
Ettha ca yathā avijjādisamudayanirodhato khandhānaṃ samudayanirodhassa aññattā ‘‘ avijjāsamudayā rūpasamudayo ’’ tiādivacanabhedo ( paṭi . ma .1.50) kato , na evaṃ nibbattivipariṇāmalakkhaṇehi khandhānaṃ udayabbayassa bhedo atthi abhinnādhikaraṇattāti ‘‘ nibbattilakkhaṇavipariṇāmalakkhaṇāni passanto khandhānaṃ udayabbayaṃ passatī ’’ ti vacanabhedaṃ akatvā vuttaṃ .
Uppattikkhaṇeyeva hīti hi -saddo hetuattho .
Yasmā uppādakkhaṇeyeva nibbattilakkhaṇaṃ , bhaṅgakkhaṇeyeva ca vipariṇāmalakkhaṇaṃ , tasmā tāni passanto khaṇato khandhānaṃ udayabbaye passati nāmāti ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti .
727. Iccassevan ti ettha iti -saddo hetuattho .
Yasmā ‘‘ avijjā samudayā ’’ tiādi paccayato khandhānaṃ udayabbayadassanaṃ ,‘‘ nibbattilakkhaṇan ’’ tiādi khaṇato , tasmāti attho .
Assāti yogino .
Evan ti vuttappakāraparāmasanaṃ .
Ye pana ‘‘ iccassa paccayato ’’ ti paṭhanti , tesaṃ itīti vuttappakāraparāmasanaṃ .
Janakāvabodhatoti khandhānaṃ janakassa avijjādipaccayassa avabujjhanato
V2.398 .Jātidukkhāvabodhatoti jātisaṅkhātassa dukkhassa avabujjhanato .
Dukkhasaccaṃ pākaṭaṃ hoti ekadesadassanena pabbatasamuddādidassanakānaṃ
M2.424 viya .Maraṇadukkhāvabodhatoti etthāpi eseva nayo .
‘‘ Paccayānuppādenā ’’ ti etena paccayānaṃ anuppādanirodho idha paccayanirodhoti dasseti .
Paccayavatan ti paccayato uppajjanakānaṃ .
Yañcassa udayabbayadassanan ti yaṃ assa yogino paccayato , khaṇato ca udayabbayānaṃ dassanaṃ .
Tattha asammoho , tappadhāno vā vitakkādidhammapuñjo maggo vāyaṃ lokikoti niyyānānulomato lokiko maggo evāyaṃ .
Iti tasmā maggasaccaṃ pākaṭaṃ hoti sabhāvāvabodhato .
Tenāha ‘‘ tatra sammohavighātato ’’ ti , tadaṅgavasenāti attho .
Atha vā yathāvutto sammādiṭṭhisaṅkhāto maggo ariyamaggassa upāyabhūto asammohasabhāvo attānampi pakāseti padīpo viyāti maggasaccaṃ pākaṭaṃ hoti .
Svāyaṃ pākaṭabhāvo mohandhakāravidhamanenāti āha ‘‘ tatra sammohavighātato ’’ ti .
728.‘‘ Avijjāpaccayā ’’ tiādiko anulomo paṭiccasamuppādo pavattiyā anulomanato .
‘‘ Avijjāsamudayā ’’ tiādinā avijjādīsu santesūti ayamattho vuttoti āha ‘‘ imasmiṃ sati idaṃ hotīti avabodhato ’’ ti .
Pavattiyā vilomanato ‘‘ avijjāyatveva asesavirāganirodhā ’’ tiādiko paṭilomo paṭiccasamuppādo .
Te ca saṅkhatā paṭiccasamuppannā ‘‘ jarāmaraṇaṃ , bhikkhave , aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannan ’’ tiādivacanato ( saṃ . ni .2.20).
Paṭiccasamuppannassa ca pākaṭatā paccayākārapākaṭatāya eva ‘‘ imassetaṃ phalan ’’ ti avabodhato .
729. Purimapurimānaṃ nirodho uttaruttarānaṃ uppādānubandhoti ayamattho paccayato udayadassanena sijjhamāno ekattanayādhigamāya hoti .
Yato ‘‘ añño karoti , añño paṭisaṃvedayatī ’’ tiādi ( saṃ . ni .2.17) vohārasiddhiyā ucchedadiṭṭhiyā anokāsatā .
Tenāha ‘‘ hetuphalasambandhenā ’’ tiādi .
Saṅkhārā khaṇe khaṇe uppajjantīti ayamattho khaṇato udayadassanena sijjhamāno nānattanayādhigamāya hoti .
Yato paccayapaccayuppannānaṃ sabhāvabhedāvabodhato ‘‘ so karoti , so paṭisaṃvedayatī ’’ tiādinayappavattāya sassatadiṭṭhiyā anokāsatā .
Tenāha ‘‘ khaṇato udayadassanenā ’’ tiādi .
Paccayato
M2.425 udayabbayadassanena paccaye sati phalassa bhāvo , asati abhāvoti imassa atthassa siddhiyā atthitāmatteneva te dhammā kāraṇanti abyāpāranayo pākaṭo hoti .
Yato attadiṭṭhiyā anokāsatā vasavattitāya alabbhaneyyatoV2.399 .
Tena vuttaṃ ‘‘ dhammānan ’’ tiādi .
Avasavattibhāvo parāyattatā , sā ca sappaccayatāya veditabbā .Paccayato udayadassanena tehi tehi paccayehi ime dhammā uppajjanti , uppajjamānā ca paccayānurūpameva uppajjantīti hetuphalassa hetuanurūpato siddhiyā akiriyadiṭṭhiyā anokāsatāvāti āha ‘‘ paccayato panā ’’ tiādi .
Sati kāraṇe kuto akiriyavādo .
Karotīti hi kāraṇaṃ .
730. Paccayato udayaṃ passato paccaye sati sabhāve sati phalassa sambhavoti atthitāmattena upakārakatāti saṅkhatānaṃ nirīhatā , asati ca abhāvoti paccayādhīnavuttitā ca viññāyamānā attasuññataṃ vibhāvetīti āha ‘‘ paccayato cassa … pe … tāvabodhato ’’ ti .
Aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hoti khaṇato udayabbayadassanena saṅkhārānaṃ udayabbayato paricchinnatāya viññāyamānattā .
Tenāha ‘‘ hutvā abhāvāvabodhato ’’ ti .
Uppajjitvā nirujjhanañhi hutvā abhāvo .
Pubbantāparantaviveko atītānāgatabhāvasuññatā .
Na hi saṅkhārā khaṇattayato pubbe , pacchā ca vijjanti , tasmā pubbantāparantavivekāvabodhatoti ādiantavantatāpaṭivedhatoti attho .
Dukkhalakkhaṇampi pākaṭaṃ hoti udayabbayadassanenāti sambandho .
Uppajjitvā bhijjantā saṅkhārā uppādato uddhaṃ jarābhaṅgāvatthantaruppattiyā nirantaraṃ vibādhīyanteva .
Sā ca nesaṃ vibādhiyamānatā sammā udayabbayadassanena vibhūtā hotīti āha ‘‘ dukkha … pe … bodhato ’’ ti .
Sabhāvalakkhaṇampīti udayabbayadassanena na kevalaṃ aniccadukkhalakkhaṇameva , atha kho pathavīphassādīnaṃ kakkhaḷaphusanādisaññitaṃ sabhāvasaṅkhātaṃ lakkhaṇampi pākabhāvaviddhaṃ sabhāvāvacchinnaṃ pākaṭaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ udayabbayaparicchinnāvabodhato ’’ ti .
Sabhāvalakkhaṇeti sabhāvasaññite lakkhaṇe , taṃtaṃdhammānaṃ salakkhaṇe .
Saṅkhatalakkhaṇassa tāvakālikattampīti uppādādisaṅkhatalakkhaṇassa uppādakkhaṇādiparittakālikatāpi khaṇantarānavaṭṭhānato
M2.426 tassa .
Tenāha ‘‘ udayakkhaṇe ’’ tiādi .
Udayavaya mattaggahaṇañcettha udayabbayadassanavaseneva imassa ñāṇassa pavattanato , na ṭhitikkhaṇassa abhāvā . 731. Na kevalañca niccanavā , atha kho parittakālaṭṭhāyino .
Kathanti āha ‘‘ sūriyuggamane ’’ tiādi .
Tattha udake daṇḍena katalekhā udake daṇḍarāji .
Ussāvabindu ādayo pañca kiccāpi uttaruttari atiparittaṭṭhāyibhāvadassanatthaṃ nidassitā , tathāpi te dandhanirodhā eva
V2.400 nidassitā , tatopi lahutaranirodhattā saṅkhārānaṃ .
Tathā hi gamanassādānaṃ devaputtānaṃ heṭṭhupariyāyena paṭimukhaṃ dhāvantānaṃ sirasi pāde ca bandhakhuradhārā sannipātatopi sīghataro rūpadhammānaṃ nirodho vutto , pageva arūpadhammānaṃ .Na kevalaṃ niccanavā , nāpi parittakālaṭṭhāyinova , atha kho asārā .
Kathanti āha ‘‘ māyā ’’ tiādi .
Māyādayo hi maṇiādivasena dissamānā ataṃsabhāvatāya asārā .
Tattha mantosadhabhāvitā indajālādikā māyā .
Migataṇhikā marīci .
Supinameva supinantaṃ .
Maṇḍalākārena āvijjhiyamānaṃ alātameva alātacakkaṃ .
Gandhabbadevaputtānaṃ kīḷanicchāvasena nagaraṃ viya ākāse upaṭṭhānamattaṃ gandhabbanagaraṃ .
Ettāvatāti yvāyaṃ ‘‘ jātaṃ rūpaṃ paccuppannan ’’ tiādipāḷinayānusārena ( paṭi . ma .1.49),‘‘ yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannan ’’ tiādipāḷinayānusārena ( ma . ni .1.347,361;2.113;3.86,89; paṭi . ma .1.48) vā yāva udayabbayapaṭivedhā bhāvanāvidhi āraddho , ettāvatā .
Kalāpasammasanādikopi hi sabbo bhāvanāvidhi udayabbayañāṇuppādanasseva , na parisaparisarīrakarabandhoti .
Vayadhammamevāti bhijjanasabhāvameva .
Vayaṃ upeti attano dhammatāya .
Yañhi upakkamena vinassatīti vuccati , tampi attano dhammatāya eva vinassati ahetukattā vināsassa .
Upakkamahetu pana visadisuppādo hoti .
Iminā ākārenāti ‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .16; paṭi . ma .2.30) hi vuttaṃ , tasmā vayaṃ anālambitvāpi ‘‘ vayadhammameva uppajjatī ’’ ti udayassa ,‘‘ uppannañca idaṃ vayaṃ upetī ’’ ti vayassa ca iminā yathāvuttena paccakkhakaraṇākārena .
Adhunā uppannaṃ , na tāva balappattanti āha ‘‘ taruṇavipassanāñāṇan ’’ ti .
Kalāpasammasanādivasena pavattaṃ
M2.427 sammasanaṃ na nippariyāyena vipassanāsamaññaṃ labhati , udayabbayānupassanādivasena pavattameva labhatīti āha ‘‘ yassādhigamā āraddhavipassakoti saṅkhaṃ gacchatī ’’ ti .