Nirodhaniddesakathāvaṇṇanā
554. Tassāyevāti yadaggena taṇhā samudayasaccanti vuttā , tadaggena tassāyevāti avadhāraṇaṃ .
Sati hi padhānahetunirodhe tadaññahetū niruddhāyeva hontīti byādhinimittavūpasamanena byādhivūpasamo viya hetunirodhena phalanirodhoti āha ‘‘ samudayanirodhena dukkhanirodho ’’ ti .
Na aññathāti yathāvuttassa atthassa ekantikataṃ dasseti .
Anupaddaveti pāṇakavijjhanasatthappahārādiupaddavarahite .
Tato eva daḷhe thire .
Sākhādichedanena chinnopi .
Taṇhānusayeti kāmarāgabhavarāgānusaye .
Anūhateti asamupaghāṭite .
Yathā sīho yenattani saro khitto , tattheva attano balaṃ dasseti , na sare , tathā buddhānaṃ kāraṇe
V2.193 paṭipatti , na phale .Yathā pana sārameyyā kenaci leḍḍuppahāre dinne bhussantā leḍḍuṃ khādanti , na
M2.205 pahāradāyake uṭṭhahanti , evaṃ aññatitthiyā dukkhaṃ nirodhetukāmā kāyacchedamanuyuñjanti , na kilesanirodhananti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ sīhasamānavuttino ’’ tiādi vuttaṃ . 555. Virajjati palujjati chijjati samudayo etenāti virāgo vuccati maggo .
Virajjanaṃ palujjanaṃ samucchindanaṃ virāgoti pahānaṃ vuccati .
Tasmāti yasmā pahānapariyāyo virāgasaddo , nirodhasaddo ca , tasmā .
Anusayasamugghātato aseso virāgo aseso nirodhoti sambandhanīyaṃ .
Cāgādipadānipi gahetvā vadati sabbāneva etānīti .
Yasmā nibbānaṃ vuccati , na dukkhassa nirujjhanamattaṃ , tasmā taṇhāya asesavirāganirodhādipadānipi nibbānavevacanānīti .
Vuttamevatthaṃ samattheti ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Yathā virāgādipadāni nibbāne yujjanti , taṃdassanaṃ .
Tattha taṃ āgammāti taṃ nibbānaṃ ārammaṇakaraṇavasena patvā .
Taṇhā virajjatīti ariyamaggena accantavirāgavasena taṇhā virajjīyati .
Nirujjhatīti nirodhīyati , tena virāganirodhasaddānaṃ adhikaraṇasādhanatamāha .
Tadevāti nibbānameva .
Cāgādayo hontīti cāgādihetuṃ phalavohārena vadati .
‘‘ Kāmaguṇālayesū ’’ ti potthakesu likhanti ,‘‘ kāmaguṇālayādīsū ’’ ti pana pāṭho .
556. Tayidan tiādi na porāṇapāṭho , saccatthadīpane pana vuttaniyāmena tato ānetvā pacchā ṭhapitaṃ .
Tathā hi pubbe vuttānipi lakkhaṇādīni punapi vuttāni .
Saṃsāradukkhato nibbinnamānasassa assāsaṃ karonto viya hotīti assāsakaraṇarasaṃ .
Rāgādisabbapapañcavūpasamanimittatāya nippapañcataṃ paccupaṭṭhapetīti nippapañcapaccupaṭṭhānaṃ .