Avijjāpaccayāsaṅkhārapadakathāvaṇṇanā
592. Puññādayoti puññābhisaṅkhārādayo .
Tattha punāti attano santānaṃ apuññaphalato , dukkhasaṃkilesato ca sodhetīti puññaṃ .
Hitasukhajjhāsayena puññaṃ karotīti tannipphādanena kārakassa ajjhāsayaṃ pūreti , pujjabhavaṃ nibbattetīti vā puññaṃ .
Iti pūrako , pujjanibbattako ca niruttinayena puññanti veditabbo .
Puññañca so attano phalassa abhisaṅkharaṇaṭṭhena abhisaṅkhāro cāti puññābhisaṅkhāro .
Puññapaṭipakkhato apuññanti vuttavipariyāyena apuññābhisaṅkhāro veditabbo .
Samādhipaccanīkānaṃ atidūratāya na iñjati , aniñjañca
V2.243 bhavaṃ abhisaṅkharotīti āneñjābhisaṅkhāro .Kāyena pavattito , kāyato vā pavatto , kāyassa vā saṅkhāroti kāyasaṅkhāro .
Vacīcittasaṅkhāresupi eseva nayo .
Tattha paṭhamattiko parivīmaṃsanasuttā divasena gahito .
Tattha hi ‘‘ puññaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññūpagaṃ hoti viññāṇan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .2.51) āgataṃ .
Dutiyattiko vibhaṅgasutta vasena .
Tattha hi ‘‘ tayome , bhikkhave , saṅkhārā .
Katame tayo ?
Kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro ’’ ti ( saṃ . ni .2.28) vuttaṃ .
Vitthārato panātiādi puññābhisaṅkhārādīnaṃ sarūpato , pabhedato ca vibhāvanaṃ .
Bhāvanāvaseneva pavattā , na dānasīlavasenāti tattha labbhamānaṃ puññakiriyavatthuṃ dasseti .
Evañca katvā arūpāvacaracetanāpi ‘‘ bhāvanāvaseneva
M2.259 pavattā ’’ ti vuttā .
Ye pana ‘‘ bhāvanāvasenevā ’’ ti avadhāraṇena abhiññācetanaṃ nivattetīti vadanti , tadayuttaṃ tāsampi avijjāpaccayatāya viya puññābhisaṅkhārabhāvassa ca icchitattā .
Aññathā abhiññācittuppādassa puññakiriyavatthūsu asaṅgaho eva siyā , na ca yuttaṃ ‘‘ kusalañca puññakiriyavatthuñca na hotī ’’ ti .
Pāṇātipātādīti ādi -saddena na tadavasiṭṭhaakusalakammapathānaṃyeva gahaṇaṃ , atha kho anavasesaakusalakammassāpi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .Itaresu panāti kāyasaṅkhārādīsu .
Puññābhisaṅkhārādayo pavattamānā imehi dvārehi pavattantīti dvārato pavattidassanatthaṃ .
‘‘ Samavīsati cetanā ’’ ti kasmā vuttaṃ , yadi kāyavacīviññattiyo samuṭṭhāpentiyo kusalākusalacetanā kāyasaṅkhāro , vacīsaṅkhāroti ca vuccanti , evaṃ sante abhiññācetanāyapi kusalāya tathā pavattāya vacīsaṅkhārabhāvo vattabboti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ abhiññācetanā ’’ tiādi .
Etthāti kāyavacīsaṅkhāraggahaṇe , kāyavacīsañcetanāggahaṇe vā .
Na gahitāti aṭṭhakathāyaṃ na gahitā ‘‘ abhiññācetanā viññāṇassa paccayo na hotī ’’ ti .
Kasmā pana na hoti , nanu sāpi kusalā , vipākadhammā cāti ?
Saccametaṃ , anupacchinnataṇhāvijjamāne pana santāne sabyāpārappavattiyā tassā kusalatā , vipākadhammatā ca vuttā , na vipākuppādanena .
Sā pana vipākaṃ uppādentī rūpāvacarameva uppādeyya .
Na hi aññabhūmikaṃ kammaṃ aññabhūmikaṃ vipākaṃ uppādetīti .
Attanā sadisārammaṇaṃ tiṭṭhānikameva ca uppādeyya cittuppādakaṇḍe rūpāvacaravipākassa kammasadisārammaṇasseva vuttattā .
Na ca rūpāvacaravipāko parittādiārammaṇo atthi , abhiññācetanā
V2.244 ca parittādiārammaṇāva hoti .
Tasmā vipākaṃ na uppādetīti viññāyati .
Kasiṇesu ca uppāditassa catutthajjhānasamādhissa ānisaṃsabhūtā abhiññā .
Yathāha ‘‘ so evaṃ samāhite citte ’’ tiādi ( dī . ni .1.244-245; ma . ni .1.384-386,431-433; pārā .12).
Tasmā samādhiphalasadisā sā , na ca phalaṃ deti .
Dānasīlānisaṃsabhūto tasmiṃ bhave paccayalābho viyāti sāpi vipākaṃ na uppādetīti .‘‘ Yathā ca abhiññācetanā , evaṃ uddhaccacetanāpi na hotī ’’ ti idaṃ uddhaccasahagatadhamme visuṃ uddharitvā ‘‘ tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti ( vibha .725) vuttattā
M2.260 vicāretabbaṃ .
Sā pana vicāraṇā heṭṭhā khandhaniddesavaṇṇanāyaṃ akusalakathāyaṃ vicāritā evāti tattha vicāritanayeneva veditabbā .
Apicettha yadeke vibhajja vadanti , dassanabhāvanānaṃ abhāvepi yesaṃ puthujjanānaṃ , sekkhānañca dassanabhāvanāhi bhavitabbaṃ , tesaṃ taduppattikāle tehi pahātuṃ sakkuṇeyyā akusalā dassanena pahātabbā , bhāvanāya pahātabbāti ca vuccanti .
Puthujjanānaṃ pana bhāvanāya abhāvā bhāvanāya pahātabbacintā natthi .
Tena tesaṃ pavattamānā dassanena pahātuṃ asakkuṇeyyāpi bhāvanāya pahātabbāti na vuccanti .
Yadi vucceyyuṃ , dassanenapahātabbā bhāvanāyapahātabbānaṃ kesañci kenaci kadāci ārammaṇaārammaṇādhipatiupanissayapaccayehi paccayo bhaveyyuṃ ?
Na ca paṭṭhāne dassanenapahātabbā bhāvanāyapahātabbānaṃ kenaci paccayena paccayoti vuttā .
Sekkhānaṃ pana vijjamānā bhāvanāya pahātuṃ sakkuṇeyyāti bhāvanāya pahātabbā .
Teneva sekkhānaṃ dassanena pahātabbā , cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā ukkheṭitattā samukkheṭitattā assāditabbā , abhinanditabbā ca na honti .
Pahīnatāya eva somanassahetubhūtā , avikkhepahetubhūtā ca na domanassaṃ , uddhaccañca uppādentīti na te tesaṃ ārammaṇaārammaṇādhipatibhāvaṃ , pakatūpanissayabhāvañca gacchanti .
Na hi pahīne upanissāya ariyo rāgādikilese uppādeti .
Vuttañhetaṃ ‘‘ sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā , te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati … pe … arahattamaggena … pe … paccāgacchatī ’’ ti ( mahāni .80; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddesa 27).
Na ca puthujjanānaṃ dassanena pahātuṃ sakkuṇeyyā , itaresaṃ na kenaci paccayena paccayo hontīti na sakkā vattuṃ ‘‘ diṭṭhiṃ assādeti abhinandati , taṃ ārabbha rāgo uppajjati , diṭṭhi , vicikicchā , uddhaccaṃ uppajjati .
Vicikicchaṃ ārabbha vicikicchāV2.245 , diṭṭhi , uddhaccaṃ uppajjatī ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.407) diṭṭhivicikicchānaṃ uddhaccārammaṇapaccayabhāvassa vuttattā .
Ettha hi uddhaccan ti uddhaccasahagatacittuppādaṃ sandhāya vuttaṃ .
Evañca katvā adhipatipaccayaniddese ‘‘ diṭṭhiṃ garuṃ katvā assādeti abhinandati , taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati , diṭṭhi uppajjatī ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.415) ettakamevaM2.261 vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ uddhaccaṃ uppajjatī ’’ ti .
Tasmā dassanabhāvanāhi pahātabbānaṃ atītādibhāvena na vattabbattepi yādisānaṃ tāhi anuppattidhammatā āpādetabbā , tesu puthujjanesu vattamānā dassanaṃ apekkhitvā tena pahātuṃ sakkuṇeyyā dassanena pahātabbā , sekkhesu vattamānā bhāvanaṃ apekkhitvā tāya pahātuṃ sakkuṇeyyā bhāvanāya pahātabbā .
Tesu bhāvanāya pahātabbā sahāyavirahā vipākaṃ na janayantīti bhāvanāya pahātabbacetanāya nānākkhaṇikakammapaccayabhāvo na vutto , apekkhitabbadassanabhāvanārahitānaṃ pana puthujjanesu uppajjamānānaṃ sakabhaṇḍe chandarāgādīnaṃ , uddhaccasahagatacittuppādassa ca saṃyojanattayatadekaṭṭhakilesānaṃ anupacchinnatāya aparikkhīṇasahāyānaṃ vipākuppādanaṃ na sakkā paṭisedhitunti uddhaccasahagatadhammānaṃ vipāko vibhaṅge vutto .
Yadi evaṃ , apekkhitabbadassanabhāvanārahitānaṃ akusalānaṃ nevadassanena-nabhāvanāyapahātabbatāya navattabbatā āpajjatīti ?
Nāpajjati , appahātabbānaṃ ‘‘ nevadassanena-nabhāvanāya pahātabbā ’’ ti ( dha . sa . tikamātikā 9) vuttattā , appahātabbaviruddhasabhāvattā ca akusalānaṃ .
Evampi te imasmiṃ tike ‘‘ navattabbā ’’ ti vattabbā āpajjantīti ?
Nāpajjanti , cittuppādakaṇḍe dassitānaṃ dvādasaakusalacittuppādānaṃ dvīhi padehi saṅgahitattā .
Yathā hi dhammavasena sabbe saṅkhatadhammā saṅgahitāti uppannattike kālavasena asaṅgahitāpi atītā ‘‘ navattabbā ’’ ti na vuttā cittuppādarūpabhāvena gahitesu navattabbassa abhāvā , evamidhāpi cittuppādabhāvena gahitesu navattabbassa asaṅgahitassa abhāvā navattabbatā navuttāti veditabbā .
Yattha hi cittuppādo koci niyogato navattabbo atthi , tattha tesaṃ catuttho koṭṭhāso atthīti yathāvuttapadesu viya tatthāpi bhinditvā bhajāpetabbacittuppāde bhinditvā bhajāpeti ‘‘ siyā navattabbā parittārammaṇā ’’ tiādinā ( dha . sa .1422).
Tadabhāvā uppannattike , idha ca tathā na vuttā .
AthaV2.246 vā yathā sappaṭighehi samānasabhāvattā rūpadhātuyaṃ tayo mahābhūtā sappaṭighāti vuttā .
Yathāha ‘‘ asaññasattānaṃ anidassanasappaṭighaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca dve mahābhūtā , dve mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtan ’’ tiM2.262 , evaṃ puthujjanānaṃ pavattamānā bhāvanāya pahātabbasamānasabhāvā bhāvanāya pahātabbāti vucceyyunti ?
Natthi navattabbatāpasaṅgo .
Evañca sati puthujjanānaṃ pavattamānāpi bhāvanāya pahātabbā sakabhaṇḍe chandarāgādayo parabhaṇḍe chandarāgādīnaṃ upanissayapaccayo , rāgo ca rāgadiṭṭhīnaṃ adhipatipaccayoti ayamattho laddho hoti .
Yathā pana aphoṭṭhabbattā rūpadhātuyaṃ tayo mahābhūtā na paramatthato sappaṭighā , evaṃ apekkhitabbabhāvanārahitā puthujjanesu vattamānā sakabhaṇḍe chandarāgādayo na paramatthato bhāvanāya pahātabbāti bhāvanāya pahātabbānaṃ nānākkhaṇikakammapaccayatā na vuttā .
Na ca dassanenapahātabbā bhāvanāyapahātabbānaṃ kenaci paccayena paccayoti vuttā .
Ye hi dassanena pahātabbapaccayā kilesā , na te dassanato uddhaṃ pavattanti .
Dassanena pahātabbapaccayassapi pana uddhaccasahagatassa sahāyavekallamattameva dassanena kataṃ , na tassa koci bhāvo dassanena anuppattidhammataṃ āpāditoti tassa ekantabhāvanāyapahātabbatā vuttā .
Tasmā tassa tādisasseva sati sahāye vipākuppādanavacanaṃ , asati ca vipākānuppādanavacanaṃ na virujjhatīti .
Tayidaṃ sabbaṃ tesaṃ ācariyānaṃ ahopurisikāmattanti apare .
Kasmā ?
Uddhaccasahagatassa ekantena bhāvanāya pahātabbattā .
Evañhi vuttaṃ bhagavatā ‘‘ katame dhammā bhāvanāya pahātabbā ?
Uddhaccasahagato cittuppādo ’’ ti ( dha . sa .1406).
Yadi hi taṃ icchitaṃ siyā , yathā atītārammaṇattike ‘‘ niyogā anāgatārammaṇā natthī ’’ ti ( dha . sa .1433) vatvā vibhajja vuttaṃ , evamidhāpi ‘‘ niyogā bhāvanāya pahātabbā natthī ’’ ti vatvā ‘‘ uddhaccasahagato siyā bhāvanāya pahātabbo , siyā na vattabbo ’’ ti vadeyya .
Yā ca taṃ samatthentena ‘‘ yadi vucceyyun ’’ tiādinā yutti vuttā , sāpi ayutti .
Kasmā ?
Yasmā dassanena pahātabbārammaṇānaṃ rāgadiṭṭhivicikicchāuddhaccānaṃ dassanena pahātabbabhāvo eva icchitoti .
Yaṃ pana uddhaccaggahaṇena pāḷiyaṃ uddhaccasahagato cittuppādo vuttoti vatvā taṃ sādhetuṃ adhipatipaccayaniddese uddhaccassa anuddharaṇaṃ nibandhanaṃ vuttaṃ , tampi anibandhanaṃ paṭṭhāne sāvasesapāṭhadassanato .
Tathā hi ‘‘ atīto dhammo paccuppannassa dhammassa , anāgato dhammo paccuppannassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo ’’ tiM2.263 ( paṭṭhā .2.18.2) etesaṃ vibhaṅge cetopariyañāṇaggahaṇaṃV2.247 katvā ‘‘ paccuppanno dhammo paccuppannassa dhammassā ’’ ti etassa vibhaṅge labbhamānampi na uddhaṭaṃ .
Bhāvanāya pahātabbassa vipākadānaṃ pati dassanena pahātabbassa sahāyabhāvūpagamanaṃ vicāretabbaṃ .
Kiṃ avijjādi viya dānasīlādīnaṃ uppattiyāyeva vipākadānasāmatthiyā ṭhānavasena dassanenapahātabbaṃ bhāvanāyapahātabbassa sahāyabhāvaṃ upagacchati , udāhu kilesā viya kammassa paṭisandhidānaṃ patīti ?
Kiñcettha – yadi tāva purimo pakkho pahīnadassanappahātabbattā sekkhasantāne pavattino bhāvanāpahātabbassa kiriyabhāvo āpajjati pahīnāvijjātaṇhāmāne santāne pavattadānādi viya .
Atha dutiyo , tassāpi dassanenapahātabbatā āpajjati apāyagamanīyasabhāvānativattanato , tasmā heṭṭhā vicāritanayeneva uddhaccasahagatassa vipākadānaṃ pati pāḷiyā , aṭṭhakathāya ca avirujjhanavasenettha atthavinicchayo veditabbo .Sāpīti uddhaccacetanāpi .
Viññāṇassa paccayabhāveti sampuṇṇassa vipākaviññāṇassa paccayabhāve .
Yadi apanetabbā , kasmā ‘‘ samavīsati cetanā ’’ ti vuttanti tassa kāraṇaṃ dassento āha ‘‘ avijjāpaccayā pana sabbāpetā hontī ’’ ti .
Abhiññācetanāyapi paccayabhāvaṃ dasseti .
Yadi evaṃ abhiññācetanāya saha ekavīsatīti vattabbaṃ , na , tathā avacanassa vuttakāraṇattā .
Taṃ pana itarāvacanassāpi kāraṇanti samānarūpāya ekissā avacane yaṃ kāraṇaṃ apekkhitvā ekā na vuttā , tena kāraṇena vuttāyapi avattabbataṃ dasseti .
Ayaṃ tikoti kāyasaṅkhārattiko .
Purimattikan ti puññābhisaṅkhārattikaṃ .
Pavisatīti kathaṃ pavisati .
Puññābhisaṅkhāro hi aṭṭhakāmāvacaracetanāpabhedo kāyaduccaritato viramantassa siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritato viramantassa siyā vacīsaṅkhāro , manodvāre pana uppannā terasapi cetanā puññābhisaṅkhāro ca hoti cittasaṅkhāro ca .
Apuññābhisaṅkhāropi kāyaduccaritavasena pavattiyaṃ siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritavasena pavattiyaṃ siyā vacīsaṅkhāro , dve dvārāni muñcitvā manodvāre pavattiyaṃ siyā cittasaṅkhāro , āneñjābhisaṅkhāro cāti evaṃ dutiyattiko purimattikameva
M2.264 pavisati .
Tena vuttaṃ ‘‘ atthato puññābhisaṅkhārādīnaṃyeva vasena avijjāya paccayabhāvo veditabbo ’’ ti . 593. Avijjābhāve
V2.248 bhāvatoti avijjāya atthibhāve saṅkhārānaṃ bhāvato .
Na hi avijjāya asati kadāci saṅkhārā sambhavanti .
Idāni taṃ avijjāya bhāvaṃ dassento ‘‘ aññāṇaṃ appahīnaṃ hotī ’’ ti āha .
Tena maggena anirodho idha avijjāya atthibhāvo , na dharamānatā evāti dasseti .
Svāyamattho heṭṭhā vibhāvitoyeva .‘‘ Avijjāsaṅkhātan ’’ ti ca iminā ñāṇābhāvādiṃ nivatteti .
Ayañhi a -kāro ‘‘ ahetukā dhammā ( dha . sa . dukamātikā 2) abhikkhuko āvāso ’’ tiādīsu ( cūḷava .76) taṃyoganivattiyaṃ dissati .
Abhāvo hettha dīpito .
‘‘ Appaccayā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 7) taṃsambandhitānivattiyaṃ .
Paccayuppannañhi paccayasambandhīti appaccayuppannattāti taṃsambandhitā ettha jotīyati .
‘‘ Anidassanā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 9) taṃsabhāvanivattiyaṃ .
Nidassanañhi daṭṭhabbatā .
Atha cakkhuviññāṇaṃ nidassanaṃ na passatīti taggahetabbatānivattiyaṃ .
Tathā ‘‘ anāsavā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 15).
‘‘ Appaṭighā dhammā ( dha . sa . dukamātikā 10), anārammaṇā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 55) taṃkiccanivattiyaṃ .
‘‘ Arūpino dhammā ( dha . sa . tikamātikā 11), acetasikā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 57) tabbhāvanivattiyaṃ .
Tadaññathā hi ettha pakāsīyati .
‘‘ Amanusso ’’ ti ( dī . ni .2.321) tabbhāvamattanivattiyaṃ .
Manussattamattaṃ natthi , aññaṃ samānanti sadisatā hettha sūcīyati .
‘‘ Assamaṇo samaṇapaṭiñño ( a . ni .3.13,27; pu . pa .91,124), aputto ’’ ti tathā sambhāvanīyaguṇanivattiyaṃ .
Garahā hi ettha ñāyati .
‘‘ Kacci bhoto anāmayaṃ ( jā .1.15.146;2.20.129), anudarā kaññā ’’ ti tadanappabhāvanivattiyaṃ .
‘‘ Anuppannā dhammā ’’ ti ( dha . sa . tikamātikā 17) taṃsadisabhāvanivattiyaṃ .
Atītānañhi uppannapubbattā , uppādidhammānañca paccayekadesanibbattiyā āraddhuppādabhāvā , kālavinimuttassa ca vijjamānattā uppannānukūlatā , pageva paccuppannānanti tabbidhurabhāvo ettha viññāyati .
‘‘ Asekkhā dhammā ’’ ti ( dha . sa . tikamātikā 11) tadapariyosānanivattiyaṃ .
Tanniṭṭhānañhettha pakāsīyati .
Imesaṃ pana atthānaṃ asambhavato pārisesena yathā kusalapaṭipakkhā dhammā akusalā , evaṃ vijjāpaṭipakkhā avijjāti katvā ñāṇapaṭipakkho dhammo aññāṇanti veditabbaṃ .
Sukhasaññāya
M2.265 gahetvā dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhatāhi viññūhi dukkhantveva gahetabbaṃ saṃsāradukkhaṃ sukhanti saññāya abhinivisitvā , etena tattha taṇhāpavattiṃ dasseti .
ĀrabhatītiV2.249 nibbatteti .Taṇhāparikkhāreti taṇhāya ‘‘ sukhaṃ subhan ’’ tiādinā saṅkhate parikkhate , alaṅkateti attho .
Taṇhā hi dukkhassa samudayoti ajānanto bālo ‘‘ aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan ’’ tiādinā ( ma . ni .1.442) paritassanto kāyasaṅkhāre parikkharoti .
Taṇhāparikkhāreti vā taṇhāya parivārabhūte .
Taṇhāvatthuṃ hi cakkhādiṃ , rūpādiñca abhisaṅkharitvā taṃsamaṅgīnaṃ dentā saṅkharā taṇhāya upanentā tassā parivārā viya hontīti .
Gativisese brahmalokādike .
Anekasatapasubaddhabhiṃsano vājapeyyādiko yañño .
Amaraṇatthāti gahitā dukkarakiriyā amaratapo .
Amaro vā devo vā bhaveyyaṃ , devaññataro vāti pavattitā vatacariyā amaratapo .
Dukkhattā vā maro mārako tapo amaratapo .
Diṭṭhe adiṭṭhasaddo viya mare amarasaddo daṭṭhabbo .
Jātiādipapātadukkhajananato maruppapātasadisatā puññābhisaṅkhārassa vuttā .
‘‘ Mahāpariḷāhajanikan ’’ ti iminā anudahanaṭṭhena tiṇukkāsadisataṃ puññaphalassa dasseti .
Appassādatañcāti ca -saddena adhikuṭṭanavinivijjhanaaṅgapaccaṅgapalibhañjanādiṃ saṅgaṇhāti .
Tappaccayan ti tassa vipariṇāmadukkhasabhāvassa sugatiphalassa paccayabhūtaṃ .
Ramaṇīyabhāvena ca assādabhāvena ca gayhamānaṃ puññaphalaṃ dīpasikhāmadhulittasatthadhārāsadisaṃ .
Tadattho ca puññābhisaṅkhāro taṃnipātalehanasadiso vutto .
‘‘ Sukho imissā paribbājikāya taruṇāya mudukāya lomasāya bāhāya samphasso ’’ tiādinā ( ma . ni .1.469) sukhasaññāya asubhabhāvassa asallakkhaṇeneva ekaccakāmaparibhogoti bālo viya gūthakīḷanaṃ , kilesābhibhūtatāya kodhāratiabhibhūto asavaso maritukāmo viya visakhādanaṃ sampati kiriyākhaṇe , āyatiṃ phalakkhaṇe ca jigucchanīyaṃ , dukkhañca apuññābhisaṅkhāraṃ ārabhati .
Lobhasahagatassa vā gūthakīḷanasadisatā , dosasahagatassa visakhādanasadisatā yojetabbā .
Sabhayassāpi pisācanagarassa kāmaguṇasamiddhiyā sukhavipallāsahetubhāvo viya āruppavipākānaṃ
M2.266 nirantaratāya , anupalakkhiyamānauppādavayānaṃ dīghasantānatāya agayhamānavipariṇāmānaṃ saṅkhāravipariṇāmadukkhabhūtānampi niccādivipallāsahetubhāvoti , tesaṃ pisācanagarasadisatā , tadabhimukhagamanasadisatā ca āneñjābhisaṅkhārassa yojetabbā .Avijjābhāvatova saṅkhārabhāvo , na abhāvatoti saṅkhārānaṃ avijjāpaccayabhāve saṅkhepena anvayato , byatirekato ca vuttamatthaṃ suttena samatthetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādinā suttapadaṃ ābhataṃ
V2.250 .Tattha avidvāti aviddasu .
Avijjāgatoti avijjāya samannāgato , appahīnāvijjoti adhippāyo .