Dibbasotadhātukathāvaṇṇanā
400. Tatthāti
M2.37V2.35 dibbasotadhātuyā niddese .
Abhiññāpāḷiyā hi niddesamukhena abhiññānaṃ nibbattanavidhi vidhīyati .
Abhiññāsīsenettha abhiññāpāḷi vuttā .
Tenāha ‘‘ tato parāsu ca tīsu abhiññāsū ’’ ti .
Tato parāsūti ca satthuno desanākkamaṃ , attano ca uddesakkamaṃ sandhāya vuttaṃ , na paṭipattikkamaṃ .
Na hi paṭipajjantā imināva kamena paṭipajjanti .Sabbatthāti dibbasotadhātupāḷiyaṃ , sesābhiññāpāḷiyañcāti sabbattha .
Tatrāti vākyopaññāse nipātamattaṃ , tatra vā yathāvuttapāṭhe .
Dibbasadisattāti dibbe bhavāti dibbā , devānaṃ sotadhātu , tāya dibbāya sadisattā .
Idāni taṃ dibbasadisataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ devānaṃ hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha sucaritakammanibbattāti saddhābahulatāvisuddhadiṭṭhitānisaṃsadassāvitādisampattiyā suṭṭhu caritattā sucaritena devūpapattijanakena puññakammena nibbattā .
Pittasemharuhirādīhīti ādi -saddena vātarogādīnaṃ saṅgaho .
Apalibuddhāti anupaddutā .
Pittādīhi anupaddutattā , kammassa ca uḷāratāya upakkilesavimutti veditabbā .
Upakkilesadosarahitaṃ hi kammaṃ tiṇādidosarahitaṃ viya sassaṃ uḷāraphalaṃ anupakkiliṭṭhaṃ hoti .
Kāraṇūpacārena cassa phalaṃ tathā voharīyati , yathā ‘‘ sukkaṃ sukkavipākan ’’ ti ( dī . ni .3.312; ma . ni .2.81; a . ni .4.233).
Dūrepīti pi -saddena sukhumassāpi ārammaṇassa sampaṭicchanasamatthataṃ saṅgaṇhāti .
Pasādasotadhātūti catumahābhūtānaṃ pasādalakkhaṇā sotadhātu .
Vīriyārambhavaseneva ijjhanato sabbāpi kusalabhāvanā vīriyabhāvanā , padhānasaṅkhārasamannāgatā vā iddhipādabhāvanāpi visesato vīriyabhāvanā , tassā ānubhāvena nibbattā vīriyabhāvanābalanibbattā .
Ñāṇamayā sotadhātu ñāṇasotadhātu .
Tādisāyevāti upakkilesavimuttatāya , dūrepi sukhumassapi ārammaṇassa sampaṭicchanasamatthatāya ca taṃsadisā eva
V2.36 .Dibbavihāravasena paṭiladdhattāti dibbavihārasaṅkhātānaṃ catunnaṃ bhūmīnaṃ vasena paṭiladdhattā , iminā kāraṇavasenassā dibbabhāvamāha .
Yaṃ cettha vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .
Dibbavihārasannissitattāti
M2.38 aṭṭhaṅgasamannāgamena ukkaṃsagataṃ pādakajjhānasaṅkhātaṃ dibbavihāraṃ sannissāya pavattattā , dibbavihārapariyāpannaṃ vā attanā sampayuttaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ nissayapaccayabhūtaṃ sannissitattāti evampettha attho daṭṭhabbo .Savanaṭṭhenāti saddagahaṇaṭṭhena .
Yāthāvato hi saddūpaladdhi saddasabhāvāvabodho savanaṃ .
Santesupi aññesu sabhāvadhāraṇādīsu dhātuatthesu attasuññatāsandassanatthā satthu dhātudesanāti āha ‘‘ nijjīvaṭṭhena cā ’’ ti .
Sotadhātukiccaṃ saddasampaṭicchanaṃ , saddasanniṭṭhānapaccayatā ca .
Ñāṇassa parisuddhi upakkilesavigamenevāti āha ‘‘ nirupakkilesāyā ’’ ti .
Mānusikā manussa santakā , maṃsasotadhātu , dibbavidūrādivisayaggahaṇasaṅkhātena attano kiccavisesena atikkantaṃ mānusikaṃ etāyāti atikkantamānusikā .
Tenāha ‘‘ manussūpacāraṃ atikkamitvā saddasavanenā ’’ ti .
Tattha manussūpacāran ti manussehi upacaritabbaṭṭhānaṃ , pakatiyā sotadvārena gahetabbaṃ visayanti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ saddasavanenā ’’ ti .
Dibbeti devalokapariyāpanne .
Te pana visesato devānaṃ kathā saddā hontīti āha ‘‘ devānaṃ sadde ’’ ti .
Manussānaṃ eteti mānusā , te mānuse .
Evaṃ devamanussasaddānaṃyeva gahitattā vuttaṃ ‘‘ padesapariyādānan ’’ ti , ekadesaggahaṇanti attho .
Sadehasannissitā attano sarīre sannissitā .
Nippadesapariyādānaṃ ṭhānabhedaggahaṇamukhena saviññāṇakādibhedabhinnassa saddassa anavasesena saṅgaṇhanato .
Ayaṃ dibbasotadhātu .
Parikammasamādhicittenāti parikammabhūtāveṇikasamādhicittena , dibbasotañāṇassa parikammavasena pavattakkhaṇikasamādhinā samāhitacittenāti attho .
Parikammasamādhi nāma dibbasotadhātuyā upacārāvatthātipi vadanti .
Sā pana nānāvajjanavasena vuttāti daṭṭhabbā .
Sabboḷārikasaddadassanatthaṃ sīhādīnaṃ saddo paṭhamaṃ gahito .
Tiyojanamatthakepi kira kesarasīhassa sīhanādasaddo suyyati .
Ādi -saddena meghasaddabyagghasaddādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Ettha ca yathā oḷārikasaddāvajjanaṃ yāvadeva sukhumasaddāvajjanūpāyadassanatthaṃ , tathā saddaggahaṇabhāvanābalena sukhumatarasaddaggahaṇasaṃsiddhito .
Evaṃ
M2.39 āsannasaddaggahaṇānusārena dūradūratarasaddaggahaṇampi samijjhatīti dassetuṃ ‘‘ puratthimāyaV2.37 disāyā ’’ tiādinā disāsambandhavasena saddānaṃ manasikāravidhi āraddho .
Tattha saddanimittan ti ñāṇuppattihetubhāvato saddo eva saddanimittaṃ , yo vā yathāvutto upādāyupādāya labbhamāno saddānaṃ oḷārikasukhumākāro , taṃ saddanimittaṃ .
Tenevāha ‘‘ saddānaṃ saddanimittan ’’ ti .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ oḷārikānampi sukhumānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi kātabban ’’ ti , taṃ oḷārikasukhumasammatesupi oḷārikasukhumasabbhāvadassanatthaṃ .
Tañca sabbaṃ sukhume ñāṇaparicayadassanatthaṃ daṭṭhabbaṃ .
Saddanimittassa apaccuppannasabhāvattā ‘‘ saddova saddanimittan ’’ ti ayameva pakkho ñāyāgatoti keci , taṃ na oḷārikasukhumānaṃ saddānaṃ vaṇṇārammaṇena ñāṇena nīlapītādivaṇṇānaṃ viya tattheva gahetabbato .
Oḷārikasukhumabhāvo cettha saddanimittanti adhippetanti .Tassāti yathāvuttena vidhinā paṭipajjantassa yogino .
Te saddāti ye sabboḷārikato pabhuti āvajjantassa anukkamena sukhumasukhumā saddā āvajjitā , te .
Pākatikacittassāpīti pādakajjhānasamāpajjanato pubbe pavattacittassāpi .
Parikammasamādhicittassāti dibbasotadhātuyā uppādanatthaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhitassa saddaṃ ārabbha parikammakaraṇavasena pavattakkhaṇikasamādhicittassa .
Pubbepi ñāṇena parimadditattā ativiya pākaṭā hontīti sambandho .
Tesu saddesūti ye parikammassa visayadassanatthaṃ bahū saddā vuttā , tesu saddesu .
Aññataran ti yatthassa parikammakaraṇavasena abhiṇhaṃ manasikāro pavatto , taṃ ekaṃ saddaṃ .
Tato paran ti tato appanuppattito paraṃ .
Tasmiṃ soteti tasmiṃ ñāṇasote .
Patito hotīti dibbasotadhātu antogadhā hoti appanācittassa uppattito pabhuti dibbasotañāṇalābhī nāma hoti , na dānissa tadatthaṃ bhāvanābhiyogo icchitabboti attho .
Tan ti dibbasotadhātuṃ .
Thāmajātan ti jātathāmaṃ daḷhabhāvappattaṃ .
Vaḍḍhetabbaṃ pādakajjhānārammaṇaṃ .
Kinti kittakanti āha ‘‘ etthantare saddaṃ suṇāmīti ekaṅgulamattaṃ paricchinditvā ’’ ti .
Pādakajjhānassa hi ārammaṇabhūtaṃ kasiṇanimittaṃ ‘‘ ettakaṃ ṭhānaṃ pharatū ’’ ti manasi karitvā pādakajjhānaṃ samāpajjantassa kasiṇanimittaṃ tattakaṃ ṭhānaṃ pharitvā tiṭṭhati
M2.40 .
So samāpattito vuṭṭhāya tattha gate sadde āvajjati , subhāvitabhāvanattā tattha aññataraṃ saddaṃ ārabbha uppannāvajjanānantaraṃ cattāri , pañca vā javanāni uppajjanti .
Tesu pacchimaṃ iddhicittaṃ , itarassa punapi pādakajjhānaṃ samāpajjitabbameva .
Tato eva hi pādakajjhānārammaṇena phuṭṭhokāsabbhantaragatepi sadde suṇātiyevāti sāsaṅkaṃ vadati .
Ekaṅguladvaṅgulā diggahaṇañcettha sukhumasaddāpekkhāya kataṃ .Evaṃ
V2.38 suṇantovāti evaṃ paricchinditvā paricchinditvā savanena vasīkatābhiñño hutvā yathāvajjite sadde suṇanto eva .
Pāṭiyekkan ti ekajjhaṃ pavattamānepi te sadde paccekaṃ vatthubhedena vavatthapetukāmatāya sati .Dibbasotadhātukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .