Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Dibbasotadhātukathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Dibbasotadhātukathāvaṇṇanā

400. TatthātiM2.37V2.35 dibbasotadhātuyā niddese . Abhiññāpāḷiyā hi niddesamukhena abhiññānaṃ nibbattanavidhi vidhīyati . Abhiññāsīsenettha abhiññāpāḷi vuttā . Tenāha ‘‘ tato parāsu ca tīsu abhiññāsū ’’ ti . Tato parāsūti ca satthuno desanākkamaṃ , attano ca uddesakkamaṃ sandhāya vuttaṃ , na paṭipattikkamaṃ . Na hi paṭipajjantā imināva kamena paṭipajjanti .
Sabbatthāti dibbasotadhātupāḷiyaṃ , sesābhiññāpāḷiyañcāti sabbattha . Tatrāti vākyopaññāse nipātamattaṃ , tatra vā yathāvuttapāṭhe .
Dibbasadisattāti dibbe bhavāti dibbā , devānaṃ sotadhātu , tāya dibbāya sadisattā . Idāni taṃ dibbasadisataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ devānaṃ hī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha sucaritakammanibbattāti saddhābahulatāvisuddhadiṭṭhitānisaṃsadassāvitādisampattiyā suṭṭhu caritattā sucaritena devūpapattijanakena puññakammena nibbattā . Pittasemharuhirādīhīti ādi -saddena vātarogādīnaṃ saṅgaho . Apalibuddhāti anupaddutā . Pittādīhi anupaddutattā , kammassa ca uḷāratāya upakkilesavimutti veditabbā . Upakkilesadosarahitaṃ hi kammaṃ tiṇādidosarahitaṃ viya sassaṃ uḷāraphalaṃ anupakkiliṭṭhaṃ hoti . Kāraṇūpacārena cassa phalaṃ tathā voharīyati , yathā ‘‘ sukkaṃ sukkavipākan ’’ ti ( dī . ni .3.312; ma . ni .2.81; a . ni .4.233). Dūrepīti pi -saddena sukhumassāpi ārammaṇassa sampaṭicchanasamatthataṃ saṅgaṇhāti . Pasādasotadhātūti catumahābhūtānaṃ pasādalakkhaṇā sotadhātu .
Vīriyārambhavaseneva ijjhanato sabbāpi kusalabhāvanā vīriyabhāvanā , padhānasaṅkhārasamannāgatā vā iddhipādabhāvanāpi visesato vīriyabhāvanā , tassā ānubhāvena nibbattā vīriyabhāvanābalanibbattā . Ñāṇamayā sotadhātu ñāṇasotadhātu . Tādisāyevāti upakkilesavimuttatāya , dūrepi sukhumassapi ārammaṇassa sampaṭicchanasamatthatāya ca taṃsadisā evaV2.36 .
Dibbavihāravasena paṭiladdhattāti dibbavihārasaṅkhātānaṃ catunnaṃ bhūmīnaṃ vasena paṭiladdhattā , iminā kāraṇavasenassā dibbabhāvamāha . Yaṃ cettha vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva . DibbavihārasannissitattātiM2.38 aṭṭhaṅgasamannāgamena ukkaṃsagataṃ pādakajjhānasaṅkhātaṃ dibbavihāraṃ sannissāya pavattattā , dibbavihārapariyāpannaṃ vā attanā sampayuttaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ nissayapaccayabhūtaṃ sannissitattāti evampettha attho daṭṭhabbo .
Savanaṭṭhenāti saddagahaṇaṭṭhena . Yāthāvato hi saddūpaladdhi saddasabhāvāvabodho savanaṃ . Santesupi aññesu sabhāvadhāraṇādīsu dhātuatthesu attasuññatāsandassanatthā satthu dhātudesanāti āha ‘‘ nijjīvaṭṭhena cā ’’ ti .
Sotadhātukiccaṃ saddasampaṭicchanaṃ , saddasanniṭṭhānapaccayatā ca .
Ñāṇassa parisuddhi upakkilesavigamenevāti āha ‘‘ nirupakkilesāyā ’’ ti .
Mānusikā manussa santakā , maṃsasotadhātu , dibbavidūrādivisayaggahaṇasaṅkhātena attano kiccavisesena atikkantaṃ mānusikaṃ etāyāti atikkantamānusikā . Tenāha ‘‘ manussūpacāraṃ atikkamitvā saddasavanenā ’’ ti . Tattha manussūpacāran ti manussehi upacaritabbaṭṭhānaṃ , pakatiyā sotadvārena gahetabbaṃ visayanti adhippāyo . Tenāha ‘‘ saddasavanenā ’’ ti .
Dibbeti devalokapariyāpanne . Te pana visesato devānaṃ kathā saddā hontīti āha ‘‘ devānaṃ sadde ’’ ti . Manussānaṃ eteti mānusā , te mānuse .
Evaṃ devamanussasaddānaṃyeva gahitattā vuttaṃ ‘‘ padesapariyādānan ’’ ti , ekadesaggahaṇanti attho .
Sadehasannissitā attano sarīre sannissitā . Nippadesapariyādānaṃ ṭhānabhedaggahaṇamukhena saviññāṇakādibhedabhinnassa saddassa anavasesena saṅgaṇhanato .
Ayaṃ dibbasotadhātu .
Parikammasamādhicittenāti parikammabhūtāveṇikasamādhicittena , dibbasotañāṇassa parikammavasena pavattakkhaṇikasamādhinā samāhitacittenāti attho . Parikammasamādhi nāma dibbasotadhātuyā upacārāvatthātipi vadanti . Sā pana nānāvajjanavasena vuttāti daṭṭhabbā . Sabboḷārikasaddadassanatthaṃ sīhādīnaṃ saddo paṭhamaṃ gahito . Tiyojanamatthakepi kira kesarasīhassa sīhanādasaddo suyyati . Ādi -saddena meghasaddabyagghasaddādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo . Ettha ca yathā oḷārikasaddāvajjanaṃ yāvadeva sukhumasaddāvajjanūpāyadassanatthaṃ , tathā saddaggahaṇabhāvanābalena sukhumatarasaddaggahaṇasaṃsiddhito .
EvaṃM2.39 āsannasaddaggahaṇānusārena dūradūratarasaddaggahaṇampi samijjhatīti dassetuṃ ‘‘ puratthimāyaV2.37 disāyā ’’ tiādinā disāsambandhavasena saddānaṃ manasikāravidhi āraddho . Tattha saddanimittan ti ñāṇuppattihetubhāvato saddo eva saddanimittaṃ , yo vā yathāvutto upādāyupādāya labbhamāno saddānaṃ oḷārikasukhumākāro , taṃ saddanimittaṃ . Tenevāha ‘‘ saddānaṃ saddanimittan ’’ ti . Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ oḷārikānampi sukhumānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi kātabban ’’ ti , taṃ oḷārikasukhumasammatesupi oḷārikasukhumasabbhāvadassanatthaṃ . Tañca sabbaṃ sukhume ñāṇaparicayadassanatthaṃ daṭṭhabbaṃ . Saddanimittassa apaccuppannasabhāvattā ‘‘ saddova saddanimittan ’’ ti ayameva pakkho ñāyāgatoti keci , taṃ na oḷārikasukhumānaṃ saddānaṃ vaṇṇārammaṇena ñāṇena nīlapītādivaṇṇānaṃ viya tattheva gahetabbato . Oḷārikasukhumabhāvo cettha saddanimittanti adhippetanti .
Tassāti yathāvuttena vidhinā paṭipajjantassa yogino . Te saddāti ye sabboḷārikato pabhuti āvajjantassa anukkamena sukhumasukhumā saddā āvajjitā , te . Pākatikacittassāpīti pādakajjhānasamāpajjanato pubbe pavattacittassāpi . Parikammasamādhicittassāti dibbasotadhātuyā uppādanatthaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhitassa saddaṃ ārabbha parikammakaraṇavasena pavattakkhaṇikasamādhicittassa . Pubbepi ñāṇena parimadditattā ativiya pākaṭā hontīti sambandho .
Tesu saddesūti ye parikammassa visayadassanatthaṃ bahū saddā vuttā , tesu saddesu . Aññataran ti yatthassa parikammakaraṇavasena abhiṇhaṃ manasikāro pavatto , taṃ ekaṃ saddaṃ .
Tato paran ti tato appanuppattito paraṃ . Tasmiṃ soteti tasmiṃ ñāṇasote . Patito hotīti dibbasotadhātu antogadhā hoti appanācittassa uppattito pabhuti dibbasotañāṇalābhī nāma hoti , na dānissa tadatthaṃ bhāvanābhiyogo icchitabboti attho .
Tan ti dibbasotadhātuṃ . Thāmajātan ti jātathāmaṃ daḷhabhāvappattaṃ . Vaḍḍhetabbaṃ pādakajjhānārammaṇaṃ . Kinti kittakanti āha ‘‘ etthantare saddaṃ suṇāmīti ekaṅgulamattaṃ paricchinditvā ’’ ti . Pādakajjhānassa hi ārammaṇabhūtaṃ kasiṇanimittaṃ ‘‘ ettakaṃ ṭhānaṃ pharatū ’’ ti manasi karitvā pādakajjhānaṃ samāpajjantassa kasiṇanimittaṃ tattakaṃ ṭhānaṃ pharitvā tiṭṭhatiM2.40 . So samāpattito vuṭṭhāya tattha gate sadde āvajjati , subhāvitabhāvanattā tattha aññataraṃ saddaṃ ārabbha uppannāvajjanānantaraṃ cattāri , pañca vā javanāni uppajjanti . Tesu pacchimaṃ iddhicittaṃ , itarassa punapi pādakajjhānaṃ samāpajjitabbameva . Tato eva hi pādakajjhānārammaṇena phuṭṭhokāsabbhantaragatepi sadde suṇātiyevāti sāsaṅkaṃ vadati . Ekaṅguladvaṅgulā diggahaṇañcettha sukhumasaddāpekkhāya kataṃ .
EvaṃV2.38 suṇantovāti evaṃ paricchinditvā paricchinditvā savanena vasīkatābhiñño hutvā yathāvajjite sadde suṇanto eva . Pāṭiyekkan ti ekajjhaṃ pavattamānepi te sadde paccekaṃ vatthubhedena vavatthapetukāmatāya sati .
Dibbasotadhātukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .