Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Pariññādikiccakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Pariññādikiccakathāvaṇṇanā

839. Saccābhisamayakālasmin ti catunnaṃ ariyasaccānaṃ paṭivijjhanakkhaṇe .
Vuttānīti ‘‘ dukkhaṃ pariññeyyan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1099),‘‘ yo , bhikkhave , dukkhaṃ passatī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1100) ca vuttāni . Yathāsabhāvenāti aviparītasabhāvena .
‘‘ Jānitabbānī ’’ ti vatvā tesaṃ jānanavidhiṃ upamāvasena aṭṭhakathāyaṃ tāva vuttanayena dassetuṃ ‘‘ vuttaṃ hetan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yathā padīpotiādi ekassa ñāṇassa ekakkhaṇe cattāri kiccāni kathaṃ sambhavanti . Na hi tādisaṃ kiñci loke diṭṭhaṃ atthi , na ca vacanaṃ labbhatīti antolīnacodanaṃ manasi katvā vuttaṃ ‘‘ pariññābhisamayenā ’’ ti . Anavasesato paricchijja jānanasaṅkhātena paṭivijjhanena abhisameti asammohavasena paṭivijjhati . Pahānābhisamayenāti samucchedappahānasaṅkhātena paṭivijjhanena asammohato abhisameti . Maggaṃ bhāvanābhisamayenāti maggañāṇaṃ sammāsaṅkappādisesamaggaṃ sahajātādipaccayatāvasena bhāvanābhisamayena . Abhisameti pubbabhāgabhāvanāsambhūtena ariyamaggabhāvanāsaṅkhātena paṭivijjhanena abhisameti aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ asammohatoV2.474 paṭivijjhati . Maggañāṇañhi sampayuttadhammesu sammohaṃ viddhaṃsentaṃ attanipi sammohaṃ viddhaṃsetiyeva . Nirodhan ti nibbānaṃ . Sacchikiriyābhisamayenāti paccakkhakaraṇasaṅkhātena paṭivijjhanena . PāpuṇātītiM2.504 adhigacchati . Svāyaṃ adhigamo dassanapaṭivedhoti āha ‘‘ passati paṭivijjhatī ’’ ti .
‘‘ Nirodhaṃ … pe … paṭivijjhatī ’’ ti etena nirodhasaccamekaṃ ārammaṇapaṭivedhena cattāripi saccāni asammohapaṭivedhena maggañāṇaṃ paṭivijjhatīti evaṃ yuttivasena vibhāvitaṃ ekapaṭivedhaṃ āgamenapi sādhetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Sabbaṃ veditabban ’’ ti iminā ‘‘ yo dukkhasamudayaṃ passati , so dukkhampi passatī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1100) āgataṃ samudayaṃ saccādimūlakaṃ yojanaṃ saṅgaṇhāti .
Na cetaṃ kālantaradassanaṃ sandhāya vuttaṃ , atha kho ekapaṭivedhamevāti dassentena ‘‘ maggasamaṅgissa ñāṇaṃ , dukkhepetaṃ ñāṇan ’’ tiādinā ( vibha .794; paṭi . ma .1.109) aparaṃ suttapadaṃ ānītaṃ .
Tathā hi ‘‘ yo nu kho , āvuso , dukkhaṃ passati , dukkhasamudayampi so passati … pe … paṭipadampi so passatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1100) ekasaccadassanasamaṅgino aññasaccadassanasamaṅgibhāvavicāraṇāya tamatthaṃ sādhetuṃ āyasmatā gavampati ttherena vuttaṃ , paccekañca saccattayadassanayojanā katā . Aññathā kamābhisamaye purimadiṭṭhassa puna adassanato samudayādiṃ passato dukkhādidassanaṃ puna avattabbaṃ siyā , vuccamāne ca sabbadassanaṃ dassanantaraparamanti dassanānuparamo eva siyāti .
Nissayabhāvahetutāya dukkhapariññāya vaṭṭijhāpanasadisatā , paṭipakkhaviddhaṃsanatāya samudayappahānassa andhakāravidhamanasadisatā , ñāṇālokaparibrūhanatāya maggabhāvanāya ālokaviddhaṃsanasadisatā , tena tena maggena yathā yathā nirodhassa sacchikiriyā , tathā tathā kilesasnehapariyādānaṃ hotīti nirodhasacchikiriyāya snehapariyādānasadisatā kāraṇūpacārena vuttā .
840. Obhāsetīti pakāseti . Kilesapaṭippassaddhin ti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamabhāvato kilesānaṃ paṭippassaddhibhūtaṃ .
841. AppetītiV2.475 pappoti . Dukkhapariññāya sakkāyatīrasamatikkamabhāvato orimatīrappahānasadisatā , maggabhāvanāya sattattiṃsabodhipakkhiyadhammāvahanatāya bhaṇḍavahanasadisatā .
842. PavattaṃM2.505 ñāṇaṃ assāti pavattañāṇo , maggo . Assa maggassa . Tathaṭṭhenāti tathasabhāvena , pīḷanādiaviparītasabhāvenāti attho . Ekapaṭivedhānīti ekajjhaṃ paṭivijjhitabbākārāni .
Dukkhassa pīḷanaṭṭhotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā buddhānussativaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . mahāṭī .1.144) vuttameva .
Dukkhassa pīḷanaṭṭhotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā buddhānussativaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . mahāṭī .1.144) vuttameva .
Dukkhassa pīḷanaṭṭhotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā buddhānussativaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . mahāṭī .1.144) vuttameva .
Dukkhassa pīḷanaṭṭhotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā buddhānussativaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . mahāṭī .1.144) vuttameva .
Ekasaṅgahitānīti ekeneva saṅgahitāni . Kena ? Tathaṭṭhena , saccaṭṭhenāti attho .
Yaṃ ekasaṅgahitan tiādi ñāṇassa ekapaṭivedhadassanaṃ . Maggañāṇañhi nirodhameva ārammaṇaṃ karontampi yo so dukkhādīsu tacchāvipallāsabhūtabhāvasaṅkhāto saccaṭṭho , tappaṭicchādakasammohaviddhaṃsanena taṃ yāthāvato paṭivijjhantaṃ paccakkhaṃ karontameva pavattati . Yato aparabhāge pīḷanādayo soḷasapi saccaṭṭhā ariyassa hatthāmalakaṃ viya yāthāvato upaṭṭhahanti .
843. Atthāti ñāṇena araṇīyato atthāti laddhasamaññā ākārā . Aññasaccadassanavasenāti samudayādisaccantaradassanavasena . Āvibhāvatoti pakāsabhāvato . Idaṃ vuttaṃ hoti – ye ākārā dukkhādīsu sabhāvavasena , saccantaradassanavasena ca āvibhavanti , te pīḷanādayo cattāroyevāti soḷaseva vuttā , na aññeti .
Ayamattho idhādhippetoti kathamidaṃ viññāyatīti āha ‘‘ tattha katamaṃ dukkhe ñāṇan ’’ tiādi . Tenetaṃ dasseti – yasmā pāḷiyaṃ visuṃ visuṃ ārammaṇakaraṇavasenapi saccañāṇaṃ vuttaṃ kiccanibbattivasenapi , tasmā viññāyati ‘‘ sabhāvato , saccantaradassanato ca saccānaṃ ākārā āvibhavantī ’’ ti .
Kiccanibbattivasena dassanaṃ āvibhāvato dassanasadisanti taṃ anāmasitvā itarameva dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha . Tatthāti tesu dvīsu dassanesu . Āyūhitan ti piṇḍavasena nibbattitaṃ . Yañhi kiñci paccayuppannaṃ nāma , sabbaṃ taṃ samuditameva nibbattatīti . Saṅkhatan ti paccayantarehi samecca sambhūya kataṃ . Rāsikatan ti puñjakataṃ . Anekameva hi paccayuppannaṃ ekajjhaṃV2.476 nibbattamānaṃ attano paccayehi rāsikataṃ viya hotīti . Tasmāti samudayena āyūhitattā . Assāti dukkhasaccassa .
Yasmiṃ santāne uppannoM2.506 , tassa kilesasantāpaharo . Sayampi kilesapariḷāhābhāvato susītalo . Santāpaṭṭho āvibhavati uḷāradassanena tadaññassa anuḷārabhāvo viyāti dassento āha ‘‘ āyasmato ’’ tiādi .
Avipariṇāmadhammassa niccasabhāvassa vattabbameva natthi paṭipakkhato āvibhavanākārassa sukhasiddhito .
Nidānaṭṭho āvibhavati idamassa nidadātīti . Saṃyogapalibodhaṭṭhā paṭipakkhavasena āvibhavanākārāti dassento āha ‘‘ visaṃyogabhūtassā ’’ tiādi . Kilesadukkhehi saṃyojanaṭṭho saṃyogaṭṭho . Saṃsāracārake palibuddhanaṭṭho palibodhaṭṭho .
Kilesasaṅgaṇikādivasena avivekabhūtassa . Vivekaṭṭho upadhivivekatā . Sabbasaṅkhāravivittatā asaṅkhatabhāvoti evaṃ acchariyabbhutasabhāvopi ariyamaggo saṅkhato eva , ayameva ca eko asaṅkhatoti nirodhassa asaṅkhatabhāvo supākaṭo hoti .
Dukkhaṃ visaṃ maraṇadhammato tassa agadabhūtaṃ amataṃ nibbānaṃ .
‘‘ Maggo ’’ ti sambhāvetabbataṃ patto sukhumasantabhāvena upaṭṭhito nikantibhūtopi nāyaṃ samudayo hetu nibbānassa pattiyā . Ayaṃ ariyamaggo hetūti maggāmaggañāṇadassane vuttanayena maggassa hetuṭṭho āvibhavati .
Nirodhadassanenāti ativiya nipuṇassa paramagambhīrassa nirodhasaccassa dassanena . Tenāha ‘‘ paramasukhumānī ’’ tiādi .
Dukkhadassanenāti ativiya ādīnavappattiyā vipulatarādīnavassa dukkhasaccassa dassanena . Tappaṭipakkhato ādhipateyyaṭṭho . Tenāha ‘‘ anekarogātura … pe … uḷārabhāvo viyā ’’ ti .
Evamete yathārahaṃ anvayato , byatirekato ca saccesu āvibhavanākārā vibhāvitā . Ekekassāti ekekassa atthassa , pīḷanāyūhananissaraṇaniyyānaṭṭhe sandhāyāha . Tiṇṇaṃ tiṇṇan ti saṅkhatādiatthe .
Ye pana vādino . Nānābhisamayan ti nānāñāṇena abhisamayaṃ , catunnaṃ saccānaṃ nānākkhaṇe nānāñāṇena paṭivijjhananti attho . Yadi hi maggañāṇassa catūsu saccesu nānābhisamayo siyā , dukkhadassanādīhi paṭhamamaggādīhi pahātabbānaṃ saṃyojanattayādīnaṃM2.507 ekadesappahānaṃ āpajjati . Tathā ca sati ekadesasotāpattimaggaṭṭhatādippasaṅgo . TaṃtaṃdassanānantarañcaV2.477 taṃtaṃphalena bhavitabbanti taṃtaṃpaheyyakilesapaṭippassaddhibhūtānaṃ phalānaṃ maggānaṃ viya catukkatā siyā . Tathā ca sati ekadesasotāpannatādippasaṅgo . Kiñca bhiyyo – yadi maggañāṇassa nānābhisamayo siyā , aññena ñāṇena dukkhaṃ passati . Aññena samudayaṃ , aññena nirodhaṃ , aññena maggaṃ , evaṃ sati maggakiccaṃ aparipuṇṇameva siyā . Maggadassanena hi dvayagati , teneva vā tassa dassanaṃ , aññena vāti . Tattha paṭhamo tāva pakkho na yujjati attani pavattiyā asambhavato . Na hi teneva aṅgulaggena tameva parāmasituṃ sakkā . Atha aññena anavaṭṭhānappasaṅgo ‘‘ yena maggaṃ passati , sopi maggo . Tampi yena passati , sopi maggo ’’ ti . Tasmā ekābhisamayato yathāvutto asammohapaṭivedhova yutto . Apica paricchinditabbaṃ , samucchinditabbañca saccadvayaṃ ārabbha pavattamānassa maggañāṇassa paricchindanasamucchindanāni na sambhavanti tato anissaraṇato . Na hi dukkhapariññāsamudayappahānāni dukkhasamudayasaccārammaṇena ñāṇena kātuṃ sakkuṇeyyāni . Nibbānārammaṇena pana tattha , itaradvaye ca sammohaṃ viddhaṃsentena sakkā kātunti ekābhisamayo eva yutto . Ayaṃ pana attho pāḷiyaṃ āgato evāti ‘‘ tesaṃ uttaraṃ abhidhamme kathāvatthusmiṃ vuttamevā ’’ ti .
Pariññādippabhedakathāvaṇṇanā