Indriyatikkhakāraṇanavakakathāvaṇṇanā
699. Ekaccassa tikkhindriyassa mahāpaññassa nayavipassanāvaseneva udayabbayañāṇaṃ uppajjati , itarassa nuppajjati .
Taṃ sandhāya ‘‘ yassa pana … pe … na sampajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Udayabbayañāṇuppatti hi idha nayavipassanāya sampajjananti adhippetaṃ .
Tena ‘‘ navahākārehi indriyāni tikkhāni bhavanti … pe … antarā ca abbosānenā ’’ ti evaṃ vuttānaṃ navannaṃ ākārānaṃ vasena indriyāni tikkhāni katvā sappāyāni sevamānena sammasitabbanti sambandho .
Tenāti yoginā .
Navahākārehīti vakkhamānehi navahi ākārehi .
Indriyānīti saddhādīni indriyāni .
Tikkhānīti tikhiṇāni visadāni sūrāni .
Uppannuppannānan ti khaṇe khaṇe uppannānaṃ uppannānaṃ .
Saṅkhārānan ti vipassiyamānānaṃ rūpārūpadhammānaṃ .
Khayamevāti paṭhamaṃ uppādaṃ disvā taṃ muñcitvā khayameva bhaṅgameva passati .
Tassa tathākhayadassanapasutassa vipassanāpaññā tikkhā sūrā vahati , itarāni ca indriyāni .
Tatthāti khayadassane .
Sakkaccakiriyāyāti ādarakāritāya , yathā khayadassanaparameneva vipassanāñāṇaṃ pavattati , evaṃ taṃ ādarajāto sampādeti .
Sātaccakiriyāyāti avicchedakiriyāya , yathā vipassanāñāṇaṃ khayadassanavasena nirantarameva pavattati , evaṃ yuttappayutto naṃ sampādeti .
Sappāyakiriyāyāti anurūpakiriyāya āvāsādisattavidhasappāyāsevanakiriyāya
V2.374 .
Nimittaggāhenāti yathā manasikarontassa vipassanāsamādhi uppanno , tassa ākārassa sallakkhaṇavasena samathanimittaggahaṇena sampādetīti sambandho .
Anupavattanatāyāti anurūpato pavattanena bhāvanācittassa līnabhāve pītivīriyadhammavicayasambojjhaṅgānaṃ uddhatabhāve passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgānaṃ brūhanenāti attho .
Kāye ca jīvite ca anapekkhatan ti attano kāye asucibhāvena bāhirakaaviññāṇakakuṇapeM2.399 viya jīvite ahitāvahapaccatthike viya nirapekkhacittaṃ upaṭṭhapeti .
Tattha ca abhibhuyya nekkhammenāti tasmiṃ kāyacitte anapekkhabhāvena indriyānaṃ tikkhabhāvāpādanena uppannaṃ uppannaṃ dukkhaṃ vīriyena abhibhavitvā bhāvanaṃ sampādeti .
Antarāti yathādhippetāya bhāvanāsiddhiyā antarāva .
Abbosānenāti asaṅkocanena .
Evaṃ vuttānan ti evaṃ ‘‘ navahākārehi indriyāni tikkhāni bhavantī ’’ tiādinā aṭṭhakathāyaṃ vuttānaṃ .
Ettha ca yathā nāma sukhumānaṃ muttāpavāḷādīnaṃ vijjhane sukhumatarena vedhanena bhavitabbaṃ , evameva saṇhasukhumānaṃ rūpārūpadhammānaṃ , paccayassa ca pariggaṇhane tikkhena ñāṇena bhavitabbaṃ .
Tesaṃ pana khayavayadassane tikkhatarena bhavitabbaṃ .
Tikkhataratā cassa nisānasilāyaṃ saṇhamaṭṭhatāya karaṇena viya pharasudhārāya nisitabhāvāpādanena indriyānaṃ tikkhabhāvāpādanena sādhetabbā .
Tañca yehi navahi ākārehi hoti , tesu khaṇikānaṃ saṅkhārānaṃ khaṇe khaṇe bhijjanākāradassanaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ ‘‘ uppannuppannānaṃ saṅkhārānaṃ khayameva passatī ’’ ti .
Asati ñāṇassa tikkhatarabhāve tadabhāvato sesindriyatikkhatā tassa sambhārabhāvato vuttā , avinābhāvato vā .
Sakkaccakiriyādiggahaṇaṃ pana tassa upāyadassanaṃ .
Asappāyāni bhojanādīni anupayujjanādivasena vajjetvā sappāyāni mattaso sevamānena .
Rūpārūpadhammānaṃ accantavidhuratāya ekajjhaṃ asammasitabbattā , tathā sammasanassa ca idha anadhippetattā ‘‘ kālena rūpaṃ sammasitabbaṃ , kālena arūpan ’’ ti vuttaṃ .
Tatthāpi ca rūpassa oḷārikatāya suviññeyyattā paṭhamaṃ sammasitabbatā vuttā .Nibbatti passitabbāti paṭhamaṃ tāva āgamānusārato anumānavasena daṭṭhabbā .
Tato paraṃ anukkamena balappatte bhāvanāñāṇe paccakkhatopi dissatīti .