Upādānapaccayābhavapadavitthārakathāvaṇṇanā
646. Atthatoti vacanatthato .
Dhammatoti sabhāvadhammato .
Sātthatoti sātthakato , pubbe vuttassapi puna vacanassa sappayojanato .
Bhedasaṅgahāti bhedato saṅgahato , vibhāgato ceva vibhattassa saṅkhipanato cāti attho .
Yaṃ yassa paccayoti yaṃ yaṃ upādānaṃ yassa yassa bhavassa paccayo hoti , tato cāti attho .
Bhavatīti
V2.310 bhavoti phalavohārena kammabhavo vutto .
Upapattibhavanibbacanameva hi dvayassapi sādhāraṇaṃ katvā vuttaṃ , bhavati etasmā upapattibhavoti vā .
Dutiyo pana kammabhavo sattassa punabbhavabhāvena savisesaṃ bhavatīti bhavo .
Tato eva na sabbassa bhavantarassa , taṃhetuno vā bhavabhāvappasaṅgo .Duvidhenāti dvīhi ākārehi pavattitoti attho .
Duvidhenāti vā paccattatthe karaṇavacanaṃ , duvidhoti vuttaṃ hoti .
Atthīti saṃvijjati .
647. Attano paccayehi karīyatīti kammaṃ , attano phalaṃ karotīti kammanti keci ,‘‘ kamman ’’ ti evaṃ vattabbā kammasaṅkhātā .
Parittabhūmakoti kāmabhūmako .
Mahābhūmakoti mahaggatabhūmako .
Sabban ti anavasesaṃ .
Bhavaṃ gacchati , gameti cāti bhavagāmi .
Gacchatīti ca nipphādanasamatthatāvasena , attano pavattikāle bhavābhimukhaṃ hutvā pavattatīti attho , nibbattanameva vā gamanaṃ adhippetaṃ .
‘‘ Bhavagāmī ’’ ti ca etena kammakkhayakaraṃ kammaṃ nivatteti .
Ayañhi vaṭṭakathā , tañca vivaṭṭanissitanti .
Apuññābhisaṅkhāroti dvādasa cetanāti uddhaccasahagatacetanāyapi gahaṇaṃ ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ettha viya veditabbaṃ .
‘‘ Bhavapaccayā jātī ’’ ti ettha pana ‘‘ saṅkhārapaccayā viññāṇan ’’ ti ( ma . ni .3.126; mahāva .1; saṃ . ni .2.1; udā .1; netti .24) ettha viya sāpi apanetabbā .
Mandabahuvipākatāti appamahāvipākatā .
‘‘ Sabbampi bhavagāmikammanti iminā cetanāsampayuttā abhijjhādayo vuttā ’’ ti etena ācayagāmitāya tesaṃ kammasaṅkhātatā vuttāti kammabhavapariyāpannataṃ
M2.331 pariyāyena vadati , nippariyāyena pana cetanāva kammabhavo .
Vuttañhi ‘‘ kammabhavo tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayutto , ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto ’’ ti ( dhātu .244).Upapattibhavo tīhipi tikehi vutto upādinnakkhandhova .
Yathāha ‘‘ upapattibhavo … kāmabhavo … saññābhavo … pañcavokārabhavo pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahito ’’ tiādi ( dhātu .67).
Yadi hi anupādinnakānampi gahaṇaṃ siyā ,‘‘ dvādasahi āyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhī ’’ ti vattabbaṃ siyāti .
Kāmataṇhāya kāmetabbato kāmanissayatāya bhogā viya , kāmasahacaritatāya ‘‘ kuntā pacarantī ’’ ti viya , kāmārammaṇatāya ‘‘ sukhaṃ rūpan ’’ ti viya , kāmapaccayaṭṭhānatāya ‘‘ sukho saggo ’’ ti viya kāmāti avīciparanimmitavasavattiparicchinnā upādinnakkhandhā vuccanti
V2.311 .
Kāmo eva bhavoti kāmabhavo , so pana yasmā yathāvuttenatthena ‘‘ kāmo ’’ ti vattabbo hoti , tasmā ‘‘ kāmasaṅkhāto bhavo ’’ ti vuttaṃ .
Kāmāvacarasaññito vā bhavo ‘‘ kāmasaṅkhāto bhavo ’’ ti vutto .Rūpāvirāgato yaṃ nissitā , tadupacārena ‘‘ mañcā ghosantī ’’ ti viya ,‘‘ phandanadevatā ’’ ti viya ca ‘‘ rūpan ’’ ti vuccanti brahmakāyikākaniṭṭhaparicchinnā upādinnakkhandhā .
Rūpameva bhavo rūpabhavo , tathā arūpanti ākāsānañcāyatanabhavaggaparicchinnā cattāro upādinnakkhandhā vuccanti .
Arūpameva bhavo arūpabhavo .
Tathā rūpārūpabhavoti āha ‘‘ esa nayo rūpārūpabhavesū ’’ ti .
Saññāvataṃ bhavoti ettha vantu-saddassa lopo daṭṭhabbo .
Tassa vā atthe akāraṃ katvā ‘‘ saññabhavo ’’ tipi pāṭho .
Tenāha ‘‘ saññāvā ’’ tiādi .
Vokiṇṇoti etena vokārasaddassa kammasādhanatamāha .
Vokirīyati pasārīyati vitthārīyatīti vokāro , vokiraṇaṃ vā vokāro , so ekasseva khandhassa vasena pavattattā ‘‘ eko vokāro ’’ ti vutto , pasaṭuppattīti attho .
648. Kiñcāpi bhavaniddese ‘‘ sabbampi bhavagāmikammaṃ kammabhavo ’’ ti ( vibha .234) iminā cetanāsampayuttadhammāpi vuttā .
Puññābhisaṅkhārādayovāti pana avadhāraṇaṃ
M2.332 paccayadhammavisesepi atthappabhedena saṅkhārabhavaggahaṇesu attheva visesoti dassanatthaṃ kataṃ .
Tenāha ‘‘ evaṃ santepī ’’ tiādi .
Saṅkhārabhavānaṃ dhammabhedato na saṅkhārā eva puna vuttāti ‘‘ sātthakamevidaṃ punavacanan ’’ ti etaṃ ayuttanti ce ?
Na , bhavekadesabhāvena saṅkhārānaṃ bhavoti puna vuttattā .
Parena vā dhammavisesaṃ aggahetvā punavacanaṃ coditanti codakābhilāsavasena ‘‘ sātthakamevidaṃ punavacanan ’’ ti vuttaṃ . 649. Kāmabhavādinibbattakassa kammassa kāmabhavādibhāvo phalavohārena aṭṭhakathāyaṃ vutto .
Sahajātaviññāṇassapi paccayabhūtaṃ avijjāhetukaṃ saṅkhāraggahaṇena yaṃ kiñci kammaṃ pubbe vuttaṃ , idha pana ‘‘ sabbampi bhavagāmikamman ’’ ti ( vibha .234) vacanato bhavassa nibbattakaṃ upādānahetukaṃ vipaccanāya katokāsameva bhavoti adhippeto .
Yaṃ kāmupādānapaccayā rūpabhavanibbattakaṃ , arūpabhavanibbattakañca kammaṃ karīyati , so kammabhavo , tadabhinibbattā khandhā upapattibhavoti imamatthaṃ ‘‘ esa nayo rūpārūpabhavesū ’’ ti atidisati .
Dve kāmabhavāti
V2.312 kāmakammabhavo , kāmūpapattibhavoti dve kāmabhavā .
Evaṃ ‘‘ dve rūpabhavā , dve arūpabhavā ’’ ti etthāpi .
Antogadhe hi visuṃ aggahetvā abbhantaragate eva katvā kāmabhavādike kammūpapattibhavavasena duguṇe katvā āha ‘‘ cha bhavā ’’ ti .Avisesenāti upādānavasena bhedaṃ akatvā .
Upādānabhedākaraṇeneva ca dvādasappabhedassa saṅgahavasena saṅgahato ‘‘ cha bhavā ’’ ti vuttaṃ .
Anupagammāti anissāya , anāmasitvāti attho .
650. Gosīlena , kukkurasīlena ca samattena samādinnena gunnaṃ , kukkurānañca sahabyatā vuttāti ‘‘ sīlabbatupādānavato jhānabhāvanā na ijjhatī ’’ ti maññamānā tena rūpārūpabhavā na hontīti keci vadanti .
Vakkhamānena pana pakārena paccayabhāvato ‘‘ taṃ na gahetabban ’’ ti āha .
Asuddhimagge ca suddhimaggaparāmasanaṃ sīlabbatupādānanti suddhimaggaparāmasanena rūpārūpāvacarajjhānānaṃ nibbattanaṃ na na yujjatīti .
Anussavavasenāti ‘‘ setavadhayajjaṃ ālabhate bhūtikāmo ’’ ti ādinnaanussavavasena , yathā ime manussaloke kāmā samiddhā , evaṃ devaloke
M2.333 ito samiddhatarāti diṭṭhānusārena vā .
Purāṇabhāratasītāharaṇapasubandhavidhiādisavanaṃ assaddhammassavanaṃ .
Ādi -saddena asappurisūpanissayaṃ pubbe ca akatapuññataṃ , attamicchāpaṇidhiñca saṅgaṇhāti .
Kāyaduccaritādīnipīti attano adhippetānaṃ kāmānaṃ anupāyabhūtānipi kāyaduccaritādīni karoti , cirasaggādiatthaṃ yuddhādivasenāti adhippāyo .Sandiṭṭhike vā pana rajjasenāpatiṭṭhānādisaṅgahe kāme .
Tadantogadhā evāti tasmiṃ duccaritanibbatte , sucaritanibbatte ca kāmabhave antogadhā evāti attho .
Antogadhāti ca saññābhavapañcavokārabhavānaṃ ekadesena antogadhattā vuttaṃ .
Na hi te niravasesā kāmabhave antogadhāti .
Sappabhedassāti sugatiduggatimanussādippabhedavato .
Kāmāvacarasampattibhave paṭhamadutiyaucchedavādavasena , rūpabhave tatiyaucchedavādavasena , arūpabhave sesaucchedavādavasena ayamattā suucchinno hotīti tadupagaṃ kammaṃ karotīti āha ‘‘ ayaṃ
V2.313 attā nāmā ’’ tiādi .
Tattha suucchinnoti sakalavaṭṭadukkhasamucchedena suṭṭhu ucchinno , apunabbhavuppattiko hotīti attho .
‘‘ Kāmāvacarasampattibhave ’’ ti idaṃ paṭhamadiṭṭhadhammanibbānavādavasena vuttaṃ , sesaṃ itaradiṭṭhadhammanibbānavādavasena .
Tattha kiñcāpi pāḷiyaṃ ( dī . ni .1.93 ādayo ) rūpāvacarajjhānavaseneva upari cattāro diṭṭhadhammanibbānavādā āgatā , diṭṭhigatiko pana yaṃ kiñci gahetvā yathā tathā abhinivisatīti arūpabhavaggahaṇaṃ , arūpajjhānānampi vā catutthajhānasaṅgahato arūpabhavaggahaṇaṃ , santasukhatāya vā taṃsamaṅgino sukhitabhāvasāmaññato .Vigatapariḷāhoti yathābhilāsitavisayūpahārena , pahānena ca vūpasantakāmarāgapariḷāho , diṭṭheva dhamme nibbānappattoti attho .
Suddhimaggaparāmasanavasena pavattitaṃ yaṃ kiñci lokiyaṃ sīlaṃ , jhānañca sīlabbatamicceva idhādhippetanti āha ‘‘ idaṃ sīlabbataṃ nāmā ’’ tiādi .
Kamena avatvā sīlabbatupādānassa ante bhavapaccayatāvacanaṃ attavādupādānaṃ viya abhiṇhaṃ asamudācārato , attavādupādānanimittattā ca .
Kammabhaveti
M2.334 niddhāraṇe bhummaṃ .
Hetupaccayappabhedehīti ettha maggapaccayo ca vattabbo .
Diṭṭhupādānādīni hi sahajātakammabhavassa maggapaccayā hontīti , tasmā tāni sahajātādīsu hetupaccayaṃ apanīya maggapaccayaṃ pakkhipitvā sattadhā paccayā hontīti veditabbāni .
Sabbāni pana anantarasamanantaraanantarūpanissayanatthivigatāsevanapaccayehi paccayā honti .
Nānantarassa upanissayapaccayena paccayā honti .
Kadāci ārammaṇapaccayādināpi , taṃ pana upanissayapaccayeneva saṅgahetvā vuttaṃ ‘‘ vippayuttassa pana upanissayapaccayenevā ’’ ti .