Bhayatupaṭṭhānañāṇakathāvaṇṇanā
750. Sabbasaṅkhārānan ti
V2.419 tebhūmakānaṃ sabbasaṅkhārānaṃ .
Adhikāravasena hi padesasabbavisayo idha sabba saddo .
Āsevantassāti ādaravasena sevantassa pavattentassa .
Bhāventassāti vaḍḍhentassa brūhentassa .
Bahulīkarontassāti punappunaṃ karontassa yuñjantassa .
Pabhedakāti khaṇe khaṇe bhijjanavasena pabhedakā .
Ājīvikā byādhiādinimittaṃ maritukāmassa , amaritukāmassāpi sūrassa bhāyitabbampi na bhayato upaṭṭhātīti ‘‘ sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassā ’’ ti vuttaṃ .
Yathā bhīrukajātikassa sīhādayo santāsanimittaṃ bhayānakabhāvato , tathā yogino bhaṅgato dissamānā saṅkhārāti āha ‘‘ sīha … pe … upaṭṭhahantī ’’ ti .Paccuppannāti addhāpaccuppannā oḷārikā dīghatarapabandhā , khaṇapaccuppannā sukhumatarā ittarakālā , santatipaccuppannā majjhimā idha ādito pariggahetabbā .
Bhayato bhāyitabbato upatiṭṭhanakesu ñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ .
Yathā
M2.446 itthiyā puttānaṃ sīsassa chinnatā chijjamānatā gayhamānā bhayāvahā , evaṃ yogino tiyaddhagatānaṃ saṅkhārānaṃ nirodhā gayhamānāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ ekissā kira itthiyā ’’ tiādi vuttaṃ .Yathā pūtibhūtaṃ odanādi na sabhāvena tiṭṭhati vinassati , evaṃ yassā itthiyā vijātavijātā puttā na jīvanti maranti eva , sā ‘‘ pūtipajā ’’ ti vuttā .
Pūtipajāggahaṇañcettha visesato gabbhagatamaraṇacintādassanena yogino anāgatasaṅkhāranirodhasanniṭṭhānadassanatthaṃ .
Atītapaccuppannasaṅkhāranirodho hissa supākaṭo evāti na so upamāya sādhetabbo .
Antimabhavikassa ca yogino sattakkhattuṃ paramādibhāvino atīte dukkhabahutāya , anāgatadukkhaparittatāya ca dassanatthaṃ bahupajāva itthī nidassitā .
Tattha yathā tassā nava puttā matā , evaṃ ajjhattādippabhedā atītā saṅkhārā , vusitapubbā vā nava sattāvāsā daṭṭhabbā , mīyamānaputto viya paccuppannā saṅkhārā , pavattamāno vā sattāvāso daṭṭhabbo .
Ajātaputto viya anāgatā saṅkhārā , bhāvī vā sattāvāso daṭṭhabbo .
Evamavaṭṭhite yadeke dasaputtamātaraṃ aggahetvā navaputtamātuggahaṇaṃ sātthakanti vadanti , tadapāhataṃ hoti
V2.420 .Dārakānaṃ maraṇassa cirakālikattā maraṇānussaraṇan ti vuttaṃ .
Gabbhagato appaccakkhatāya bhāvīpakkheyeva tiṭṭhatīti adhippāyena kucchigato anāgatasaṅkhāraṭṭhāniyo vutto .
Etasmiṃ khaṇeti bhaṅgadassanamukhena saṅkhārānaṃ bhayānakabhāvena upaṭṭhānakkhaṇe .
751. Na bhāyati ñāṇassa bhāyanākārena appavattanato .
Paṭighacittuppādavasena hi bhāyanaṃ , ñāṇaṃ pana bhāyitabbavatthuṃ bhāyitabbanti yāthāvato jānāti .
Tenāha ‘‘ atītā … pe … tīraṇamattamevā ’’ ti , tisso aṅgārakāsuyo atitāpena tikkhamajjhamudubhedāti adhippāyo .
Kāmabhavādīnañhi tiṇṇaṃ bhavānaṃ nidassanabhāvena tāsaṃ gahaṇaṃ , tathā khadirādisūlattayassa appaṇītādibhāvato .
Tenāha ‘‘ kevalaṃ hī ’’ tiādi .
Assāti ñāṇassa .
Byasanāpannāti nānāvidhavipulānatthapatitā .
Bhayatoti bhāyitabbato .
Saṅkhāranimittan ti
M2.447 ‘‘ saṅkhārānaṃ samūhādighanavasena , sakiccaparicchedatāya ca saviggahānaṃ viya upaṭṭhānan ’’ ti vuttovāyamattho .Saṅkhārānaṃ pana tathā upaṭṭhānaṃ saṅkhāravinimuttaṃ na hotīti āha ‘‘ atītā … pe … adhivacanan ’’ ti .
Maraṇamevāti bhaṅgameva .
Tenāti bhaṅgadassanena .
Khaṇe khaṇe bhaṅgameva passato hi nimittasaññitaṃ saṅkhāragataṃ aniccatāya vuttanayena sappaṭibhayaṃ hutvā upaṭṭhāti .
Pavattaṃ nāma kāmaṃ sabbā bhavapavatti , matthakappattāya pana bhaṅgānupassanāya sabbabhavesu abhiṇhasampaṭipīḷanassa suṭṭhutaraṃ upaṭṭhānato santasukhābhimatāpi bhavā dukkhasabhāvatāya bhayato upaṭṭhahantīti dassanatthaṃ ‘‘ pavattanti rūpārūpabhavapavattī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ubhayan ti nimittaṃ , pavattañca .
Dvayampi hi taṃ attasuññameva hutvā upaṭṭhahatīti .
Bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .