Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Pariññādippabhedakathā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

845. Abhiññāpaññātiādīnaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva .
Apica sutamayāya , cintāmayāya , ekaccabhāvanāmayāya ca abhivisiṭṭhāya paññāya ñātā abhiññātā .
Āveṇikā bhūmi pariññantarānaṃ avisayabhāvato . Na hi nāmarūpaparicchedapaccayapariggahaṇavasena tīraṇapariññādīnaṃ pavatti atthi .
846. Anulomañāṇampi aniccādivaseneva saṅkhāre ārabbha pavattati , pageva paṭisaṅkhānupassanādayoti āha ‘‘ yāva anulomā āveṇikā bhūmī ’’ ti . Kāmañcettha tīraṇapariññābhūmiyaṃ ñātappahānapariññāyopi laddhāvasarā , tattha pana yathā tīraṇapariññā sātisayaṃ kiccakārī , na tathā itarāti āveṇikaggahaṇaṃ .
847. NippariyāyenaM2.508 pahānapariññā nāma maggañāṇanti ‘‘ yāva maggañāṇā bhūmī ’’ ti vuttaṃV2.478 .
Ayaṃ idha adhippetāti idha abhisamayakāle kiccavicāre ayaṃ pahānapariññā adhippetā tadatthattā sesapariññānaṃ .
Tenāha ‘‘ yasmā vā ’’ tiādi . Tadatthāyevāti pahānapariññatthā eva . Atha vā tadatthāyevāti pahānatthā eva . Atha vā tadatthāyevāti maggatthā eva . Ñātatīraṇapariññā hi yāvadeva maggādhigamatthāya pavattā . Niyamato ñātā ceva tīritā ca honti ñātatīritabhāvehi vinā pahānābhāvato , pahānasiddhiyañca ñātatīritabhāvasiddhito . Maggañāṇañhi dukkhe pariññābhisamayavasena pavattamānaṃ tassa sabhāvalakkhaṇaṃ viya sāmaññalakkhaṇampi paṭivijjhatīti vuccati tappaṭicchādakasammohaviddhaṃsanato . Tenāha ‘‘ pariññattayampi … pe … veditabban ’’ ti .
848. Pariññā viyāti tividhatāsāmaññaṃ nidasseti , na pariññāpahātabbatāsāmaññaṃ vikkhambhanappahānassa aripaññākiccabhāvato .
Kāmacchandādayo yathā na cittaṃ pariyuṭṭhāya tiṭṭhanti , evaṃ pariyuṭṭhānassa nisedhanaṃ appavattikaraṇaṃ vikkhambhanaṃ , vikkhambhanameva pahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ .
Pākaṭattāti ‘‘ ayaṃ abyāpannacitto vigatathinamiddho ’’ tiādinā ( a . ni .4.198) paresampi pākaṭattā .
‘‘ Na sahasā cittaṃ ajjhottharantī ’’ ti idaṃ paṭiladdhamattassa jhānassa vasena vuttaṃ , subhāvite pana paguṇajjhāne yāva carimakacittampi na ajjhottharanteva . Atha vā jhānassa pubbabhāgepīti jhānādhigamatthāya pubbabhāgapaṭipattiyā . Pacchābhāgepīti jhānaṃ labhitvā aññakiccappasutassapi . Vitakkādayoti vitakkavicārapītisukharūpasaññādayo . Dutiyajjhānādīnaṃ paṭipakkhā dutiyādīsu appitesuyeva vikkhambhanti , tato tato vuṭṭhitamattassa pana pavattanti parittacittavaseneva vuṭṭhahanato .
849.‘‘ Padīpena andhakārassa viyā ’’ ti idaṃ paṭipakkhena pahīnabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ . Paṭipakkho hi padīpo andhakārassa , ghaṭappahāro pana sevālassa na paṭipakkho , kevalaṃ pavattinivāraṇamattameva karotīti . Tena asatipi ujuvipaccanīkatāya dutiyajjhānādīnaṃ vitakkādīnaṃ vikkhambhanassa taṃ nidassanaṃ suṭṭhutaraṃ yujjati . ‘‘ Vipassanāya avayavabhūtenā ’’ ti idaṃ idhādhikatatadaṅgappahānassaM2.509 dassanatthaṃ vuttaṃ . Sīlavisodhanādināpi hi tadaṅgappahānaṃ hotiyevāti . Ñāṇaṅgenāti ñāṇasaṅkhātena kāraṇena . Tadaṅgena tadaṅgassa pahānaṃ tadaṅgappahānaṃ .
Sati vijjamāne khandhapañcakasaṅkhāte kāye , sayaṃ vā tattha sati diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi ,‘‘ rūpaṃ attatoV2.479 samanupassatī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.81;4.345) nayena vuttā attānudiṭṭhi .
Soḷasavatthukā , aṭṭhavatthukā ca kaṅkhāva malaṃ kaṅkhāmalaṃ .
Samūhagāhassāti ‘‘ attā attaniyan ’’ ti evaṃ pavattasamūhagahaṇassa pahānaṃ kalāpasammasanena ekādasasu okāsesu pakkhipitvā vikiraṇavasena khandhānaṃ dassanato .
Assādasaññāyāti pañcakkhandhe assādanavasena pavattamicchāsaññāya .
Appaṭisaṅkhānassāti paṭisaṅkhānapaṭipakkhassa mohassa .
Anupekkhanassāti apekkhāya .
Saṅkhāresu niccādigāho saccapaṭilomagāho maggasaccādhigamassa vilomanato . Sādīnavesu anādīnavasaññitā , anādīnave ca sādīnavasaññitā saccapaṭilomagāhoti ca vadanti .
Evaṃ visuddhikkamena tadaṅgappahānaṃ dassetvā idāni aṭṭhārasamahāvipassanāvasenapi taṃ dassetuṃ ‘‘ yaṃ vā panā ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha yaṃ vā pana pahānanti sambandho .
850. Vuttameva ‘‘ sabbaṃ saṅkhāragataṃ aniccato anupassatī ’’ tiādinā ( visuddhi .2.742).
Santatisamūhakiccārammaṇānaṃ vasena ghanaggahaṇaṃ ghanasaññā , tassā ghanasaññāya .
Nirodhe adhimuttatā , tāyāti tiyaddhagatānaṃ saṅkhārānaṃ nirodhameva disvā tattha adhimuccanavasena pavattapaññā , tāya . Āyūhanassāti abhisaṅkharaṇassa .
Taṃ taṃ paricchedan ti ādānanikkhepādikaṃ taṃ taṃ paricchedaṃ . Aññathāpavattidassanan ti vuttaparicchedato pubbe , pacchā ca aññākārappavattiyā dassanaṃ , avatthāvisesappavattidassanaṃ vā .
Dhuvasaññāyāti thirabhāvaggahaṇassa .
SārādānābhinivesassātiM2.510 asāresu sāragahaṇābhinivesassa .
Saṃsayamicchāñāṇānaṃ vasena sammuyhanaṃ sammoho , so eva abhinivesoti sammohābhiniveso .
Saṅkhāresu leṇatāṇabhāvaggahaṇaṃ ālayābhiniveso , atthato bhavanikanti .
YathāV2.480 cittaṃ saṅkhāre muñcitvā vivaṭṭaṃ nibbānaṃ pakkhandati , tathā pavattanato saṅkhārupekkhā ca anulomañca ‘‘ vivaṭṭānupassanā ’’ ti vuttaṃ .
Niviṭṭhabhāvena ogāḷhabhāvena pavattasaṃyojanādikilesā eva kilesābhiniveso .
Nibbedhabhāgiyaṃ samādhin ti vipassanāsamādhimāha .
851. Asanivicakkaṃ asanimaṇḍalaṃ . Evaṃ pahānan ti anuppattidhammatāpādanamāha .
Kammakilesānaṃ , sabbesampi vā saṅkhārānaṃ khayaṃ nirodhaṃ gacchatīti khayagāmī , ariyamaggo . Lokuttaraggahaṇeneva siddhepi khayagāmiggahaṇaṃ vaṇṇabhaṇanatthaṃ .
Samucchedappahānamevāti avadhāraṇaṃ nippariyāyataṃ upādāya . Tadatthānevāti samucchedappahānatthāneva . Tena vikkhambhanatadaṅgappahānānaṃ maggasambhāratamāha tehi vinā asijjhanato . Atha vā tadatthānevāti maggatthāneva . Tena tadatthatāya tesaṃ taṃkiccataṃ dasseti . Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Tamevatthaṃ upamāya dassetuṃ ‘‘ paṭirājānaṃ vadhitvā ’’ tiādi vuttaṃ . Yampi tato pubbe katan ti yaṃ tatorajjappattito pubbe kataṃ paccantasādhanaduggaviddhaṃsanādi . Yathā idañcidañca raññā katantiyeva vuccati , evaṃ lokiyañāṇena sādhitānipi vikkhambhanatadaṅgappahānāni samucchedappahānavasena pavattassa maggassa kiccabhāvena vuccanti , tadatthatāya , tesaṃ taṃsantatipatitatāya ca maggassāti veditabbā .
852. Lokiyassa , lokiyā vā sacchikiriyā lokiyasacchikiriyā . Evaṃ lokuttarasacchikiriyā veditabbā .
Lābhīmhīti lābhī amhi . Tathā vasīmhīti etthāpi .
Paccakkhato ñāṇaphassenāti paccakkhato ārammaṇakaraṇasaṅkhātena ñāṇaphassanena . ‘‘ Paccakkhato ’’ ti ca iminā anumānato ārammaṇakaraṇaṃ nivatteti ,‘‘ īdisamidan ’’ ti paccavekkhaṇavasena paccakkhato jānanaṃ hettha ‘‘ ñāṇaphasso ’’ ti adhippeto .
Phassitāti ñāṇena phuṭṭhā .
JhānamaggaphalāniM2.511 viya attano santāne anuppādetvāpi tappaṭicchādakasammohaviddhaṃsanavasena tathāviddhaṃsanapavattañāṇaṃ aparappaccayañāṇaṃ .
Passanto paccakkhato jānanto .
Amatogadhan ti amatapariyāpannaṃ , amatasaṅkhātanti attho .
Sotāpattimaggo paṭhamaṃ nibbānadassanato dassanaṃ , tena dassanena sacchikiriyā dassanasacchikiriyā . Kiñcāpi gotrabhuñāṇaṃ tato paṭhamataraṃ nibbānaṃ passati , ālambanakaraṇatoV2.481 disvā kattabbakiccākaraṇato pana na dassananti vuccati .
Sā duvidhāpīti sā dassanabhāvanāvasena duvidhāpi sacchikiriyā . Dassanabhāvanāvasenāti dassanamaggabhāvanāmaggavasena . Tena amaggavasena pavattanibbānassa paccavekkhaṇasacchikiriyaṃ nivatteti . Nibbānassāti pana iminā maggaphalesu paccavekkhaṇasacchikiriyaṃ . Imassa ñāṇassāti imassa yathādhigatassa lokuttarañāṇassa .
853. Abhimatāti adhippetā . Bhāvanā nāma uppādanā , santānaparibhāvanā cāti tadubhayaṃ dassento ‘‘ lokiyānan ’’ tiādimāha . Yadaggena hi lokiyā kusalādayo uppāditā , vaḍḍhitā ca , tadaggenassa sīlabhāvanā , kāyabhāvanā , cittabhāvanā , paññābhāvanā ca lokiyā nipphāditā hoti , tāya ca santānopi paribhāvitoti .
Tāsu lokiyalokuttarabhāvanāsu idha ñāṇadassanavisuddhikathāyaṃ lokuttara bhāvanā adhippetā , na itarā tassā sambhārabhāvato .
Catubbidhampetaṃ ñāṇan ti etaṃ catubbidhampi ariyamaggañāṇaṃ lokuttarāni sammāvācādibhedāni sīlādīni uppādeti . Kathaṃ ? Sahajātādipaccayatāya . Sīlādīnīti ettha ādi -saddena samādhissa gahaṇaṃ , na paññāya . Na hi tadeva taṃ uppādeti , maggacittuppādo pana uppādeti . Tadantogadhabhāvā sammāsaṅkappo . So hi pañcakkhandhasaṅgahitoti vadanti . Sīlādīnīti vā phalasīlādīnampi gahaṇanti paññāyapi gahaṇaṃ yujjatiyeva .
Sahajātapaccayāditāyāti ettha ādi -saddena anantarapaccayāditāyapi saṅgaho daṭṭhabbo . Tehi ca santānaṃ vāsetīti tehi samucchindanapaṭipassambhanavasena pavattehi lokuttarehi sīlādīhi ariyapuggalo attano santānaṃ paribhāveti . Yaṃ nissāya parāvuttīti vadanti . Yathā pariññattayampiM2.512 pahānattayampi maggañāṇassa kiccanti vuttaṃ pariyāyena , na evamidha . Idha pana lokuttarabhāvanāva assa maggañāṇassa kiccaṃ . Na hettha bhāvanāya pariyāyo labbhatīti avadhāraṇaṃ . Tena lokiyabhāvanaṃ nivatteti .
Evaṃ sarūpeneva āgatāyāti ‘‘ cittaṃ bhāvayan ’’ ti samādhi viya cittasīsena anāgantvā ‘‘ paññaṃ bhāvayan ’’ ti evaṃ sarūpeneva āgatāya paññāya . Yaṃ vuttaṃ uddesavasena . Ettāvatā taṃ vitthāritaṃ hoti .
Ayañca pañho vissajjito hotīti sambandho .
Ñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti bāvīsatimaparicchedavaṇṇanā .