Āhuneyyabhāvādisiddhikathāvaṇṇanā
885. Āhuneyyabhāvādisiddhīti āhuneyyapāhuneyyadakkhiṇeyyaañjalikaraṇīyaanuttarapuññakkhettabhāvasiddhi .
Avisesenāti dassanamaggapaññādivisesena vinā , etissā lokuttarapaññāya .
Ānetvā hunitabbanti āhunaṃ , dūratopi ānetvā dātabbadānaṃ , taṃ paṭiggahetuṃ yuttoti āhuneyyo .
Pāhunaṃ vuccati āgantukadānaṃ , taṃ paṭiggahetuṃ yuttoti pāhuneyyo .
Dakkhiṇaṃ arahatīti dakkhiṇeyyo , añjalikaraṇaṃ añjalikammaṃ , taṃ arahatīti añjalikaraṇīyo .
Anuttaraṃ uttamaṃ sattānaṃ puññaviruhanaṭṭhānanti anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana heṭṭhā vuttoyeva .
886. Mandāya
V2.499 vipassanāya āgatoti atikkhāya vipassanāya vasena paṭhamamaggapaññaṃ bhāvetvā sotāpannabhāvaṃ āgato .
Saddhādīnaṃ mudūnaṃ indriyānaṃ vasena mudindriyopi samāno .
Sattakkhattuparamoti sattakkhattuṃ paramā bhavūpapatti attabhāvaggahaṇaṃ , tato paraṃ aṭṭhamaṃ bhavaṃ nādiyatītiM2.531 sattakkhattuparamo .
Saṃsaritvāti paṭisandhiggahaṇavasena aparāparaṃ gantvā .
Dukkhassantaṃ karotīti vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ karoti .
Ayaṃ kālena devalokassa , kālena manussalokassāti missakassa bhavassa vasena ‘‘ sattasugatibhave saṃsaritvā ’’ ti vutto .Kulato kulaṃ gacchatīti kolaṃkolo .
Sotāpattiphalasacchikiriyato paṭṭhāya hi nīcakule upapatti nāma natthi , mahābhogakulesuyeva nibbattatīti attho .
Dve vā tīṇi vā kulānīti devamanussavasena dve vā tayo vā bhave .
Iti ayampi missakabhaveneva kathito .
Desanāmattameva cetaṃ ‘‘ dve vā tīṇi vā ’’ ti .
Yāva chaṭṭhabhavā saṃsarantopi kolaṃkolova hoti .
Attabhāvaggahaṇasaṅkhātaṃ ekaṃyeva khandhabījaṃ etassa atthīti ekabījī .
‘‘ Mānusakaṃ bhavan ’’ ti idampi desanāmattaṃ .
‘‘ Devabhavaṃ nibbattetī ’’ tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva .
Ko panetesaṃ imaṃ pabhedaṃ niyametīti ?
Tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā .
Sace hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā balavatī hoti , ekabījī nāma hoti .
Tato mandāya kolaṃkolo , tato mandatarāya sattakkhattuparamo .
887. Paṭisandhivasena sakiṃ āgacchatīti sakadāgāmī .
Sakidevāti ekavāraṃyeva .
‘‘ Imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ ti iminā pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito .
Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāti , ekacco idha patvā devaloke parinibbāti , ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāti , ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāti .
Ime cattāropi idha na gahitā .
Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā puna idhūpapajjitvā parinibbāti , ayaṃ idha gahito .
888. Paṭisandhivasena idha anāgamanato anāgāmī .
Indriyavemattatāvasenāti saddhādīnaṃ vimuttiparipācakaindriyānaṃ paropariyattena .
Pañcadhā idha vihāya niṭṭho hotīti so anāgāmī antarāparinibbāyiādibhāvena pañcapakārena imaṃ lokaṃ pajahitvā parinibbāyanako hoti .
Āyuvemajjhassa antarāyeva kilesaparinibbānena parinibbāyanato antarāparinibbāyī
M2.532 .Upahaccāti vā upagantvā kālakiriyaṃ .
Appayogenāti adhimattapayogena vinā appakasireneva tikkhindriyatāya
V2.500 sukheneva .Sappayogenāti ettha vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Uddhaṃ vā hi bhāvena uddhamassa taṇhāsotaṃ , vaṭṭasotaṃ vāti uddhaṃsoto .
Uddhaṃ vā gantvā paṭilabhitabbato uddhamassa maggasotanti uddhaṃsoto .
Paṭisandhivasena akaniṭṭhabhavaṃ gacchatīti akaniṭṭhagāmī .
Yatthupapannoti avihādīsu yattha yattha upapanno .
Imesaṃ pana anāgāmīnaṃ pabhedajānanatthaṃ uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmicatukkaṃ veditabbaṃ – yo hi avihato paṭṭhāya cattāro devaloke sodhetvā akaniṭṭhaṃ gantvā parinibbāti , ayaṃ uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma .
Yo pana heṭṭhā tayo devaloke sodhetvā sudassīdevaloke ṭhatvā parinibbāti , ayaṃ uddhaṃsoto naakaniṭṭhagāmī nāma .
Yo ito akaniṭṭhameva gantvā parinibbāti , ayaṃ nauddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma .
Yo pana heṭṭhā catūsu devalokesu tattha tattheva parinibbāti , ayaṃ nauddhaṃsoto naakaniṭṭhagāmī nāma .
Ete pana avihesu upapannasamanantarā āyuvemajjhaṃ appatvā , patvā ca parinibbāyanavasena tayo antarāparinibbāyino , eko upahaccaparinibbāyī , eko uddhaṃsototi pañca .
Te asaṅkhārasasaṅkhāraparinibbāyivibhāgena dasa honti .
Tathā atappasudassasudassīsūti cattāro dasakā cattālīsaṃ .
Akaniṭṭhe pana uddhaṃsoto natthi .
Tayo antarāparinibbāyino , eko upahaccaparinibbāyīti cattāro .
Te asaṅkhārasasaṅkhāraparinibbāyivibhāgena aṭṭhāti aṭṭhacattālīsaṃ anāgāmino .
Sotāpannā pana paṭipadābhedena cattāro sattakkhattuparamā , cattāro kolaṃkolā , cattāro ekabījinoti saddhādhurena paṭipannā dvādasa , tathā paññādhurenāti catuvīsati .
Sakadāgāmino suññatavimokkhena vimuttā paṭipadāvasena cattāro , tathā animittaappaṇihitavimokkhehīti dvādasa .
889. Tathā arahanto .
Te pana dvādasa paññāvimuttā , dvādasa ubhatobhāgavimuttā , dvādasa tevijjā , dvādasa chaḷabhiññā , dvādasa paṭisambhidāppattāti
M2.533 samasaṭṭhi honti .
Evamete saddhiṃ paccekasambuddhasammāsambuddhehi chacattālīsādhikasataṃ ariyā .
Yasmā tesaṃ ariyabhāvasiddhi ariyāya paññābhāvanāya , tena vuttaṃ ‘‘ āhuneyyabhāvādisiddhipi imissā lokuttarapaññābhāvanāya ānisaṃso ’’ ti .
Lokiyavijjābhiññāhi vināpi ubhatobhāgavimuttatā hotītiV2.501 ubhatobhāgavimutto visuṃ gahito .Yaṃ sandhāya vuttan ti yaṃ catutthamaggapaññābhāvanaṃ sandhāya heṭṭhā saṅkhepato gāthāvaṇṇanāyaṃ vuttaṃ , taṃ pana vuttākāraṃ nigamanavasena dassetuṃ ‘‘ maggakkhaṇe ’’ tiādi vuttaṃ .
Kāmaṃ catūsupi maggakkhaṇesu taṃ jaṭaṃ vijaṭeti nāma , phalakkhaṇesupi yathārahaṃ vijaṭitajaṭo , aggaphalakkhaṇeyeva pana sabbaso vijaṭitajaṭo , tato paraṃ vijaṭetabbāya jaṭāya abhāvato .
Tenettha heṭṭhā heṭṭhimamaggapaññābhāvanānisaṃsassa vuttattāva catutthamaggapaññābhāvanāvasena attho vutto .
Ratin ti abhiratiṃ , abhirucinti attho .
Tatthāti ariyāya paññābhāvanāya .
890. Imissā gāthāyāti imissaṃ gāthāyaṃ .
Gāthā hi attano atthabhūtassa visuddhimaggassa ādhārabhāvena vuttā , sāmivacanaṃ vā etaṃ atthassa taṃsambandhibhāvato .
Paññābhāvanānisaṃsaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti tevīsatimaparicchedavaṇṇanā .