Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā

757.‘‘ SabbabhavaM2.453V2.426 … pe … muñcitukāmo ’’ ti vatvā puna sabbasmā saṅkhāragatāti sabba ggahaṇaṃ sātisayamuttidassanatthaṃ adhikavacanaṃ aññamatthaṃ bodhetīti . Yañhi saṅkhārehi ananubandhassa muñcanaṃ , taṃ sātisayaṃ muñcanaṃ . Taṃ pana vuccamānāya paṭisaṅkhānupassanāya hotīti taṃ dassetuṃ ‘‘ puna te evaṃ saṅkhāre ’’ tiādi vuttaṃ . Tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhārapariggaṇhanaṃ pubbepi katanti puna ggahaṇaṃ . Bhavādigatassa saṅkhārassa aparitulitassa abhāvato ‘‘ te ’’ ti vuttaṃ . Anupassanākārassa apubbassapi atthitāya ‘‘ evan ’’ ti vuttaṃ . Idāni vuccamānākārenāti hi attho . Saṅkhārānaṃ pariggaṇhanaṃ nāma paripuṇṇalakkhaṇavaseneva hotīti ‘‘ tilakkhaṇaṃ āropetvā ’’ ti vuttaṃ .
Anaccantikatotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva . Paṭhamena ādi -saddena ‘‘ ādiantavantato niccapaṭikkhepato ’’ ti evamādīnaṃ saṅgaho .
Dutiyena ‘‘ udayabbayapaṭipīḷanato sukhapaṭikkhepato ’’ ti evamādīnaṃ saṅgaho .
Ajaññatoti amanuññato , asobhanato vā . Jegucchatoti ‘‘ dhī ’’ ti jigucchitabbato . Paṭikkūlatoti abhiruciyā paṭilomanena paṭikkūlabhāvato . Na maṇḍanena hatā amaṇḍanahatā , amaṇḍanena sakkā etesaṃ subhabhāvaṃ hantunti attho . Amaṇḍanena vā tesaṃ asubhatā pākaṭā hotīti amaṇḍanahatā . Maṇḍanena vā na hantabbasabhāvā ‘‘ asūriyapassā ’’ ti viya amaṇḍanahatā . Tato amaṇḍanahatabhāvatoti rūpasaṅkhāre sandhāya vadati . Virūpatoti asundarato . Paṭighasaṃyojanavatthutāya passante attani bandhatīti bībhacchaṃ ativiya virūpaṃ . Yaṃ diṭṭhamattameva domanassuppattinimittaṃ hoti . Ajaññajigucchanīyatā hi gūthaṃ viya pariccajitabbaṃ vā bībhacchaṃ . Idha ādi -saddena ‘‘ asucito amanāpato ’’ ti evamādīnaṃ saṅgaho .
Catutthena ādi -saddena ‘‘ apariṇāyakato attapaṭikkhepato ’’ ti evamādīnaṃ saṅgaho .
758. Ayan tiM2.454V2.427 yogāvacaro .
Muñcanassāti puna ananubandhanatthaṃ sumuttamuñcanassa . Upāyasampādanatthan ti aniccādivasena suṭṭhu pariggaṇhanaṃ parimaddanā upāyo , tassa sādhanatthaṃ .
Macchagahaṇatthaṃ udake tattha tattha khipanti etanti khippaṃ , macchānaṃ gahaṇakūṭapaṃ . Oḍḍāpesīti osāresi , khipīti attho . Sappan ti kaṇhasappaṃ .
Gahaṇeti yathāgahitaṃ sappaṃ achaḍḍetvā gahaṇe . Hatthaṃ nibbeṭhetvāti sappena attano bhogena veṭhitaṃ hatthapadesaṃ nibbeṭhetvā mocetvā . Āvijjhitvā āveṭhikappahāpanena bhametvā . Nissajjitvāti chaḍḍetvā .
Tatthātiādi upamāsaṃsandanaṃ . Tattha āditovāti viññutaṃ pattakāle . Ghanavinibbhogaṃ katvāti kammaṭṭhānaṃ gahetvā samūhādighanaggahaṇaṃ bhinditvā .
Sumuttan ti bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘ visamaṃ candimasūriyā parivattantī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.70) viya . Saṅkhārānaṃ niccādiākārena upaṭṭhātuṃ asamatthatā aniccasaññādibhedāya vipassanāya sātisayaṃ balavabhāvappattiyā , sā ca saṅkhārānaṃ aniccādiākārassa suṭṭhutaraṃ sallakkhaṇenāti āha ‘‘ tilakkhaṇāropanena … pe … pāpetvā ’’ ti . Yathā hi nibbuddhakaraṇe balavatarena paṭimallena tattha tattha muṭṭhippahārādinā vimathito itaro tena yujjhituṃ asamatthataṃ pāpito hoti . Na kevalaṃ asamatthataṃ pāpitova hoti , atha kho maraṇamattaṃ dukkhaṃ vā maraṇaṃ vā pāpuṇāti , evametepi saṅkhārā evaṃ dubbalabhāvaṃ pāpitā upariñāṇānubhāvena nibbisevanataṃ , sabbaso bhaṅgañca pāpuṇantīti .
759. Ettāvatāti evaṃ ‘‘ anaccantikato ’’ tiādinā parocattālīsāya ākārehi saṅkhārānaṃ aniccādibhāvasallakkhaṇavasappavattena paṭisaṅkhānena .
Aniccato manasikarototiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ bhayatupaṭṭhānakathāyaṃ ( visuddhi .2.750) vuttanayameva . Ayaṃ pana viseso –
‘‘ paṭisaṅkhā ’’ ti padassa ‘‘ jānitvā ’’ ti atthaṃ vatvā paṭisaṅkhānuppajjanakiriyānaṃ samānakhaṇattā asatipi pubbāparakālatte saddavohāramattena evaṃ vuttanti dassento ‘‘ kāman ’’ tiādimāha .
Tena ‘‘ kusalaṃM2.455 dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayāV2.428 ( paṭṭhā .1.1.53), nihantvā timiraṃ sabbaṃ , uggatoyaṃ divākaro ’’ ti ca evamādīsu viya samānakālavasenāyaṃ saddapayogoti .
Tathā manañca dhamme ca paṭhamaṃ paṭicca pacchā na manoviññāṇassa uppatti , evamidhāpīti dassetuṃ ‘‘ manañca paṭiccā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ediso saddapayogo yebhuyyena loke pubbakālavaseneva dissatīti pubbakālavaseneva idhāpi taṃ dassetuṃ ‘‘ ekattanayena vā … pe … veditabban ’’ ti āha .
Tassattho – aparāparaṃ uppannesu ñāṇesu purimassa vasena paṭisaṅkhānakiriyā , tadaññassa vasena uppajjanakiriyā ca yojetabbā , na ca tāni bhedato apekkhitabbāni ekasantānapatitatāya ekattanayavasena gahitattāti .
Itarasmiṃ padadvayeti ‘‘ pavattaṃ paṭisaṅkhā , nimittañca pavattañca paṭisaṅkhā ’’ ti imasmiṃ padadvaye .
Paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ niṭṭhitaṃ .