642. Bāvīsatiyā lokiyavipākaviññāṇehi sampayuttā bāvīsatilokiyaviññāṇasampayuttā .
Tato eva bāvīsati .
Tatthāti tasmiṃ saḷāyatane , tesu chasu āyatanesūti attho .
Ajjhattan ti sasantatipariyāpannameva gaṇhāti .
Tañhi sasantatipariyāpannakammanibbattaṃ tādisassa phassassa paccayo hoti .
Rūpādīni , pana bahiddhā anupādinnāni ca phassassa ārammaṇaṃ honti , na tāni cakkhādīni viya sasantatipariyāpannakammakilesanimittappavattibhāvena phassassa paccayā hontīti paṭhamācariyavāde na gahitāni , dutiyācariyavāde pana yathā tathā vā paccayabhāve sati na sakkā vajjetunti gahitāni .
Tatthāti saḷāyatanapaccayā phassapade .
Ye tāva ācariyā mahāvihāravāsinova yathā viññāṇaṃ , evaṃ nāmarūpaṃ , saḷāyatanaṃ , phassaṃ , vedanañca paccayaṃ , paccayuppannañca sasantatipariyāpannaṃ dīpentā vipākameva icchanti .
‘‘ Chaṭṭhāyatanapaccayā phasso ’’ ti abhidhammabhājanīya pāḷi ( vibha .243) āruppaṃ sandhāya vuttāti ‘‘ chaṭṭhāyatanapaccayā phassoti pāḷianusārato ’’ ti vuttaṃ .
Sabbe phassā na sambhontīti yojanā .
Yadi sabbāyatanehi eko phasso sambhaveyya ,‘‘ saḷāyatanapaccayā phasso ’’ ti ekassa vacanaṃ yujjeyya
M2.324 , athāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā sambhaveyyuṃ , tathāpi sabbāyatanehi sabbaphassasambhavato āyatanabhedena phassabhedo natthīti tadabhedavasena ekassa vacanaṃ yujjeyya , tathā pana asambhavato na yuttanti codeti ‘‘ na sabbāyatanehī ’’ tiādināV2.304 .
Aññassāpi vā asambhavantassa vidhānassa bodhanatthametaṃ vuttaṃ ‘‘ nāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā ’’ ti .
‘‘ Na sabbāyatanehi eko phasso sambhotī ’’ ti idameva pana ekaphassavacanassāyuttattadīpakaṃ kāraṇanti veditabbaṃ .
Nidassanavasena vā etaṃ vuttaṃ .
Nāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā sambhonti , evaṃ na sabbāyatanehi eko phasso sambhoti .
Tasmā ekassa vacanaṃ ayuttanti .Parihāraṃ pana anekāyatanehi ekaphassassa sambhavatoti dassento ‘‘ tatridaṃ vissajjanan ’’ tiādimāha .
Avasesasampayuttadhammāyatanā phassavajjitā taṃsampayuttacetasikā dhammā .
Ekopi anekāyatanappabhavo ekopanekāyatanappabhavo .
Chadhā paccayatte pañca vibhāvaye , ekaṃ navadhā paccayatte , bāhirāni cha āyatanāni ārammaṇādinā yathāsambhavaṃ paccayatte vibhāvayeti sambandho .
Anekabhedassāti kusalavipākādipañcadvārādivasena anekavidhassa dvipañcaviññāṇasampayuttavajjassa vipākaphassassa .
Tāni cāti rūpāyatanādīni .
‘‘ Mano ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī ’’ ti ( ma . ni .1.455) hi vuttaṃ .
Tathā cāti paccuppannāni rūpādīni paccuppannañca dhammāyatanapariyāpannaṃ rūparūpaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ārammaṇapaccayamattenāti taṃ sabbaṃ apaccuppannaṃ , aññañca dhammāyatanaṃ sandhāya vuttaṃ .