Jātiniddesavaṇṇanā
Bhaveti ādānanikkhepaparicchinno dhammappabandho bhavo , tasmiṃ bhave .
So hi jāyati ettha yonigatiādivibhāgoti jātīti vuccati , jāyanti ettha sattā samānanvayāti jāti , nikāyo .
Saṅkhatalakkhaṇeti yattha katthaci uppāde .
So hi jananaṭṭhena jāti .
Paṭisandhiyan ti paṭisandhicittakkhaṇe
M2.197 .Sampātijātoti ettha jātisaddena labbhamānaṃ mātukucchito nikkhamanasaṅkhātaṃ jāyanatthaṃ sandhāyāha ‘‘ pasūtiyan ’’ ti , abhijātiyanti attho .
Jāyati etāya khattiyādisamaññāti jāti , kulaṃ .
538. Sayanti etthāti seyyā , mātukucchisaṅkhāto gabbho seyyā etesanti gabbhaseyyakā , aṇḍajā , jalābujā ca .
Itaresan ti saṃsedajānaṃ , opapātikānañca .
Ayampi cāti ‘‘ paṭisandhikhandhesvevā ’’ ti anantaraṃ vuttakathāpi , pageva ‘‘ paṭisandhito paṭṭhāyā ’’ ti vuttakathāyaṃ .
Tenāha ‘‘ tesaṃ tesaṃ paṭhamapātubhāvo jātī ’’ ti .
Ummujjanavasena gayhatīti ummujjanapaccupaṭṭhānaṃ .
Vakkhamānavibhāgaṃ dukkhavicittataṃ paccupaṭṭhapetīti dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā .
539.‘‘ Kasmā panā ’’ ti vadato codakassāyamadhippāyo – ekantadukkhe niraye tāva jātidukkhā hotu , aññāsupi vā duggatīsu pāpakammasamuṭṭhānato sukhasaṃvattaniyakammasamuṭṭhānāsu
V2.185 pana sugatīsu kathanti .
Itaro ‘‘ nāyaṃ jāti sabhāvadukkhavasena dukkhāti vuttā , na hi kāci paṭisandhi dukkhavedanāsampayuttā atthi , atha kho dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato ’’ ti dassento ‘‘ anekesaṃ dukkhānaṃ vatthubhāvato ’’ tiādimāha .Adukkhasabhāvampi pariyāyato dukkhanti vuccatīti dukkhasabhāvaṃ dukkhasaddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ dukkhadukkhan ’’ ti yathā rūparūpanti .
Dukkhuppattihetutoti ‘‘ ahu vata me , taṃ vata nāhosī ’’ ti cetasikadukkhuppattihetuto .
‘‘ Yadaniccaṃ , taṃ dukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .3.15,45,76,77,85;2.4.1,4) vacanato tebhūmakā saṅkhārā saṅkhāradukkhaṃ , tattha kāraṇamāha ‘‘ udayabbayappaṭipāḷitattā ’’ ti .
Yañhi abhiṇhaṃ paṭipīḷitaṃ , taṃ dukkhamanatāya dukkhanti , vipassanācārassa adhippetattā tebhūmakaggahaṇaṃ .
Dukkhadukkhan ti dukkhadomassupāyāse vadati .
‘‘ Jātipi dukkhā ’’ tiādinā ( vibha .190) dukkhasaccavibhaṅge āgataṃ .
Bhagavatāpīti
M2.198 anāvaraṇañāṇavatā accariyāparimeyyadesanākosallavatā bhagavatāpi .
Upamāvasenati aṅgārakāsūpamādiupamāvasena . 540. Puṇḍarīkādīsūti ādi -saddena na maṇikanakarajatapavāḷādiratanasanniccaye , nāpi aṇḍajameṇḍajavāyajātike subhamanuññasayanatale , nāpi ratanamayakuṭṭimamanohare pāsādatale , nāpi sittasammaṭṭhakusumopahāravati pāsādūpacāre , nāpi muttājālasadisavālikāvikiṇṇe viviṭaṅgaṇe , nāpi haritakambalasadisamudusaddalasamotale bhūmibhāgeti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Paramasambādheti ativiya sambādhe .
Tibbandhakāreti bahalandhakāre .
Pittasemhapubbaruhiragūthodariyādi nānākuṇapasambādhe .
Mātā yadi vīsativassā , atha tiṃsa , cattālīsādivassā , tattakaṃ kālaṃ adhotavaccakūpasadisatāya adhimattajegucche .
Pūtimacchā di sabbaṃ na sadisūpammaṃ tassa vātādivasena ekaccaduggandhāpagamasabbhāvato .
Dasa māseti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ , yebhuyyavasena vuttaṃ tato bhiyyopi ekaccānaṃ tatthāvaṭṭhānasambhavato
V2.186 .
Attano adhomukhaṃ ṭhapitasaṅacitahatthadvayassa ukkuṭikasseva nisīdato samijjanappasāraṇādirahito .Abhimukhaṃ kaḍḍhanaṃ ākaḍḍhanaṃ .
Parito samantato kaḍḍhanaṃ parikaḍḍhanaṃ .
Heṭṭhā dhunanaṃ odhūnanaṃ .
Nidhāya nidhāya dhūnanaṃ niddhūnanaṃ .
Ākaḍḍhanādisadisañcettha ‘‘ ākaḍḍhanādī ’’ ti vuttaṃ .
Taruṇavaṇasadisaṃ ativiya sukhumālaṃ gabbhagataṃ sarīraṃ sītādiappakampi na sahatīti sītanarakūpapannatādi nidassitaṃ .
Tañhi tassa ativiya sītaṃ , ativiya uṇhañca hutvā upatiṭṭhati .
Sarīraṃ vāsiyādīhi tacchetvā khārāvasecanakaraṇaṃ khārāpaṭicchakaṃ .
Dukkhuppattiṭṭhāneti gabbhāsayasaññitaṃ tatiyaṃ āvaṭṭaṃ sandhāyāha .
Parivattetvāti uddhaṃpādaadhosīsabhāvena parivattetvā .
Idaṃ vijāyanamūlakaṃ dukkhaṃ , yena maraṇadukkhena ca aṭṭitā vedanāppattā sattā katipayamāsamattātikkantampi pavattiṃ vissaranti , mahandhakāraṃ mahāviduggaṃ pakkhandhā viya honti .
Vadhentassāti
M2.199 socanaparidevanasīsapaṭihananādinā bādhentassa .
Khuppipāsā hi ātapāvaṭṭhānādinā ca ātāpanaṃ .
Pañcaggitāpanādinā paritāpanaṃ .Imassāti yathāvuttassa sattavidhassa .
Sabbassāpīti gabbhakālādīsu tāpanamaddanādinirayaggidāhādisañjanitassa sakalassāpi .
Vatthumeva hoti tadabhāve abhāvato .
Tenevāha ‘‘ jāyetha no ce ’’ tiādi .
541. Vicittan ti vividhaṃ , acchariyaṃ vā .
Iti jātiniddesavaṇṇanā .