Anulomañāṇakathāvaṇṇanā
804. Adhimokkhasaddhāti
M2.479 pasādabhūto vatthugato nicchayo adhimokkho .
Tasmā tathābhūtā bhāvanāvisesena kiccato adhimattatāya balavatarā nibbattati .
Supaggahitan ti suṭṭhu paggahitaṃ .
Asallīnaṃ paṭutarabhāvena paṭipakkhavidhamanasamatthaṃ vīriyaṃ hoti .
Sūpaṭṭhitāti tikkhataratāya ārammaṇābhimukhabhāvena suṭṭhu upaṭṭhitā sati hoti .
Susamāhitan ti passaddhisukhānaṃ sātisayatāya suṭṭhu samāhitaṃ ārammaṇe sammadeva ṭhapitaṃ appitaṃ viya hoti .
Tikkhatarāti anulomañāṇuppattiyā paccayo bhavituṃ samatthabhāvena sātisayaṃ tikkhā sūrā .
Saṅkhārānaṃ vicinanepi majjhattabhūta saṅkhārupekkhā paññā uppajjati .Aniccāti vā … pe … sammasitvā bhavaṅgaṃ otaratīti aniccādīsu ekenākārena sammasantī sattakkhattuṃ pavattitvā bhijjantī bhavaṅgaṃ otiṇṇā nāma hoti tato paraṃ bhavaṅgassa vāroti katvā .
Saṅkhārupekkhāya katanayenevāti aniccādinā ālambanakaraṇanayeneva , na sammasitanayena .
Tenāha ‘‘ ārammaṇaṃ kurumānan ’’ ti .
Āvaṭṭetvāti nivattetvā cittassa bhavaṅgavasena vattituṃ adatvā .
Visadisacittapavattisaṅkhātāya vīciyā abhāvena avīcikā , cittasantati .
Kiriyamanodhātuyā hi bhavaṅge āvaṭṭite kiriyamayacittapavattivipākacittuppattiyā savīcikā santarā , na evaṃ manodvārāvajjanenāti vuttaṃ ‘‘ avīcikaṃ cittasantatiṃ anuppabandhamānan ’’ ti .
Tathevāti yathā atītāsu dvattiṃsajavanavīthīsu saṅkhārupekkhā ‘‘ aniccā ’’ ti vā ‘‘ dukkhā ’’ ti vā ‘‘ anattā ’’ ti vā saṅkhāre ārammaṇamakāsi , tatheva .
Parikammanti vuccati maggassa parikammattā paṭisaṅkhārakattā
V2.451 .Upacāranti vuccati maggassa āsannattā , samīpacārikattā vā .
Anulomattaṃ sayameva vadati .
Ayañca nayo kāmaṃ maggavīthiyaṃ paṭhamajavanassa paṭisaṅkharaṇaṭṭho , dutiyassa tato āsannaṭṭho , tatiyassa heṭṭhimuparimānaṃ anulomaṭṭho ca yuttoti vutto , tathāpi sabbesampi imā samaññā sambhavantīti dassetuṃ ‘‘ avisesena panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha āsevanan ti ādarena sevanaṃ .
Purimabhāgapacchimabhāgānan ti heṭṭhimānaṃ , uparimānañca dhammakoṭṭhāsānaṃ .
Aṭṭhannan ti udayabbayañāṇādīnaṃ aṭṭhannaṃ .
Sabbāpi vipassanā lakkhaṇattayasammasanakiccāva
M2.480 , idampi tathevāti vuttaṃ ‘‘ tathakiccatāyā ’’ ti .Uparīti magge .
Bodhipakkhiyadhammānaṃ tathakiccatāya anulometi sammosādipaṭipakkhavidhamanato .
Idāni anulomañāṇassa tadubhayakiccānulomaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ tañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha anulomañāṇaṃ saccapaṭicchādakamohakkhandhādīnaṃ sātisayaṃ vidhamanena lokiyañāṇesu ukkaṃsapariyantagataṃ , tato eva heṭṭhā nibbattitaudayabbayañāṇādīnampi kiccaṃ paṭipakkhadūrībhāvena atthato sādhentameva hutvā pavattati , tathāpavattamānañca tesaṃ kiccaṃ anulomentaṃ viya hotīti āha ‘‘ udayabbayavantānaṃ … pe … tathakiccatāya anulometī ’’ ti .
Tattha ‘‘ bhayato upaṭṭhitan ’’ ti imināpi ārammaṇasīsena ñāṇabyāpārameva vadati sappaṭibhayānaṃ saṅkhārānaṃ yathāsabhāvadassanadīpanato .
Sesesu pana sattasupi ṭhānesu ñāṇabyāpārova dassito .
Yasmā etaṃ anulomañāṇaṃ aniccādīsu aññataralakkhaṇavaseneva saṅkhāre ārabbha pavattati , tasmā vuttaṃ ‘‘ aniccalakkhaṇādivasena saṅkhāre ārabbha pavattattā ’’ ti .
Tāya paṭipattiyāti yā sā anulomañāṇassa thūlathūlasaccapaṭicchādakasaṃkilesavikkhambhanapaṭipatti , tāya .
Na hi anulomañāṇe tathā anuppanne gotrabhuñāṇaṃ nibbānaṃ ālambituṃ sakkoti , gotrabhuñāṇe vā anuppanne maggañāṇaṃ uppajjatīti .
Vuttamatthaṃ opammena pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha aṭṭhannaṃ vohārikamahāmattānaṃ agatigamanaṃ pahāya taṃtaṃvinicchayakaraṇaṃ viya aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ yathāsakaṃ paṭipakkhaṃ pahāya saṅkhāresu udayabbayādipaṭipatti , rañño majjhattabhāvo viya anulomañāṇassa purimapacchimadhammakoṭṭhāsassa anukūlatā .
Tenevāti heṭṭhimañāṇānaṃ anulomanamukhena uparibodhipakkhiyānaṃ anulomanatoyeva .
Saccānulomikanti vuccati maggasaccassa anulomikattā .
Anulomañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .
Vuṭṭhānagāminīvipassanākathāvaṇṇanā