365. Saṃvaṇṇanāvasena
M2.1V2.1 anantarasamādhikathāya āsannapaccakkhataṃ dīpento ‘‘ ayaṃ samādhibhāvanā ’’ ti āha .‘‘ Abhiññā sampādetuṃ yogo kātabbo ’’ ti vatvā tattha payojanavisese dassetuṃ ‘‘ evañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Kiñcāpi thiratarabhāvo , vipassanābhāvanāsukhatā ca samādhibhāvanāya ānisaṃso eva , tathāpi pañca lokiyābhiññā yathāvuttasamādhibhāvanāya ānisaṃsabhāvena pākaṭā paññātāti tāsaṃyeva vasena yogino adhigatānisaṃsatā vuttā , cuddasadhā cittaparidamanena thirataratā vuttā .
Lokiyābhiññāsu vasībhāvopi samādhisseva vasībhāvo , tathā ca ‘‘ samāhito yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti ( saṃ . ni .3.5;4.99;5.1071; netti .40; mi . pa .2.1.14) vacanato
V2.2 ‘‘ sukheneva paññābhāvanaṃ sampādessatī ’’ ti vuttaṃ .Tasmāti yasmā samādhibhāvanāya ānisaṃsalābho thirataratā , sukheneva ca paññābhāvanā ijjhati , tasmā abhiññākathaṃ tāva ārabhissāma , paññābhāvanāya okāse sampattepīti adhippāyo .
Bhagavatā pañca lokikābhiññā vuttāti sambandho .
Na catukkajjhānamattameva idha sāsane sampādetabbaṃ , napi iddhividhañāṇameva , atha kho aññampi atthīti uttaruttaripaṇītapaṇītadhammadesanatthañca .
Iddhivikubbanan ti
M2.2 iddhisaṅkhātaṃ pakativaṇṇajahanakiriyaṃ , idaṃ iddhīsu vikubbaniddhiyā padhānatāya vuttaṃ , iddhiṃ vikubbanañcāti evaṃ vā attho daṭṭhabbo .
Vikubbanassa visuṃ gahaṇampi vuttakāraṇeneva daṭṭhabbaṃ .Ākāsakasiṇavasena arūpasamāpattiyo na sambhavanti , ālokakasiṇañca odātakasiṇantogadhaṃ katvā ‘‘ odātakasiṇapariyantesū ’’ ti vuttaṃ kasiṇānulomādicittaparidamanavidhino adhippetattā , ākāsanimmānādiatthaṃ pana tadubhayampi icchitabbameva .
Aṭṭha aṭṭhāti yathāvuttesu kasiṇesu ekekasmiṃ aṭṭha aṭṭha samāpattiyo .
Kasiṇānulomatoti kasiṇapaṭipāṭito , paṭipāṭi ca desanāvasena veditabbā .
Jhānānulomo pana paṭipattivasenapi .
Ukkamanaṃ ukkantaṃ , ukkantameva ukkantikaṃ , jhānassa ukkantikaṃ jhānukkantikaṃ , tato , jhānalaṅghanatoti attho .
Aṅgasaṅkantito aṅgātikkamato .
Cittaṃ paridametabbaṃ yadicchakaṃ yatthicchakaṃ jhānānaṃ samāpajjanādisukhatthaṃ , tesaṃ ārammaṇānañca sallakkhaṇatthaṃ .
Evañhissa tattha visavitā samijjhatīti .
366. Jhānaṃ samāpajjatīti kiṃ catubbidhampi jhānaṃ samāpajjati , udāhu ekekanti ?
Kiñcettha yadi catubbidhampi samāpajjati , aṅgasaṅkantito viseso na siyā , atha ekekaṃ ārammaṇasaṅkantito .
Nāyaṃ doso ābhogavasena tesaṃ visesasiddhito .
Yadā hi kasiṇānulomameva ābhujitvā tattha tattha kasiṇe jhānāni samāpajjati , na aṅgasaṅkantiṃ , tadā kasiṇānulomo .
Yadā pana aṅgasaṅkantiṃ ābhujitvā jhānāni samāpajjati , tadā aṅgasaṅkanti veditabbā .
Iminā nayena kasiṇānulomaārammaṇasaṅkantiādīnampi aññamaññaṃ viseso veditabbo .
Idaṃ kasiṇānulomaṃ nāma cittaparidamananti adhippāyo .
Tathevāti
V2.3 ‘‘ paṭipāṭiyā aṭṭhasu kasiṇesu satakkhattumpi sahassakkhattumpī ’’ ti etassa upasaṃhārattho tathā-saddo .
Paṭilomato cettha paṭipāṭi .
Tenāha ‘‘ paṭilomakkamenā ’’ ti .
Ayañhettha attho – paṭhamaṃ odātakasiṇe jhānaṃ samāpajjati , tato lohitakasiṇeti yāva pathavīkasiṇā vattabbā .Punappunaṃ samāpajjanan ti ‘‘ satakkhattuṃ sahassakkhattun ’’ ti vuttaṃ bahulākāramāha .
Tatthevāti
M2.3 pathavīkasiṇeyeva .
Tatoti pacchā tatiyajjhānato vuṭṭhānantarakālaṃ .
Tadevāti pathavīkasiṇameva .
Tato ākiñcaññāyatanan ti tato pathavīkasiṇugghāṭimākāse pavattitaākāsānañcāyatanasamāpattito vuṭṭhāya viññāṇañcāyatanaṃ amanasikaritvā taṃ laṅghitvā yathāvuttaākāsānañcāyatanaviññāṇassa abhāve pavattitaṃ ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjati .
Pathavīkasiṇugghāṭimākāsakasiṇaṃ pathavīkasiṇapakkhikameva hotīti vuttaṃ ‘‘ kasiṇaṃ anukkamitvā ’’ ti .
Atha vā aṭṭhasu kasiṇesu kassaci ukkamanaṃ idha kasiṇukkantikaṃ nāmāti āha ‘‘ kasiṇaṃ anukkamitvā ’’ ti .Jhānukkantikan ti ettha icchitaṃ avadhāraṇena nivattetabbaṃ , ukkamanassa ca sarūpaṃ dassetuṃ ‘‘ evaṃ kasiṇan ’’ tiādiṃ vatvā puna taṃ pakāraṃ saha nissayena sesakasiṇesu atidisanto ‘‘ evaṃ āpokasiṇādi … pe … kātabbā ’’ ti āha .
Tenāha ‘‘ iminā nayenā ’’ tiādi .
Yathā paṭhamajjhānamūlakaṃ pathavīkasiṇādīsu jhānukkantikaṃ dassitaṃ , evaṃ dutiyajjhānādimūlakampi taṃ yathārahaṃ dassetabbaṃ .
Tadevāti paṭhamajjhānameva .
Kasiṇukkantikepi āpokasiṇādimūlikā yojanā vuttanayeneva kātabbā , tathā yathārahaṃ dutiyajjhānādimūlikā .
Lohitakasiṇato ākiñcaññāyatanan ti lohitakasiṇaṃ āvajjento abhimukhaṃ katvā tassa ugghāṭanena upaṭṭhite kasiṇugghāṭimākāse amanasikārena ākāsānañcāyatanajjhānaṃ samāpajjitvā tattha pubbe pavattaviññāṇassa apagamaṃ ārammaṇaṃ katvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjati .
Itaresan ti avasiṭṭharūpāvacarajjhānānaṃ .
Na hi arūpajjhānesu aṅgasaṅkanti atthi , nāpi tāni
V2.4 pathavīkasiṇe pavattanti .
Yaṃ pana aṅgārammaṇasaṅkantivacane ‘‘ nīlakasiṇaṃ ugghāṭetvā ākāsānañcāyatanan ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ yathālābhavasena vuttaṃ , pariyāyena vāti daṭṭhabbaṃ .
Nippariyāyato pana yathā aṅgasaṅkanti rūpajjhānesu eva labbhati , evaṃ arūpajjhānesu eva ārammaṇasaṅkanti .Tassa tasseva hi jhānassa ārammaṇantare pavatti ārammaṇasaṅkanti .
Tenāha ‘‘ sabbakasiṇesu ekasseva jhānassa samāpajjanaṃ ārammaṇasaṅkantikaṃ nāmā ’’ ti .
Yathā
M2.4 pana ‘‘ sabbakasiṇesū ’’ ti iminā ākāsaviññāṇakasiṇānampi saṅgaho hotīti na sakkā vattuṃ idha aṭṭhannaṃyeva kasiṇānaṃ adhigatattā , evaṃ sabbampi arūpajjhānaṃ ‘‘ ekaṃ jhānan ’’ ti na sakkā vattuṃ aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ vasena cittaparidamanassa icchitattā .
Tasmā āruppajjhānānaṃ vasena aṅgārammaṇasaṅkanti pariyāyena vuttāti veditabbaṃ .Tathā hi pītakasiṇugghāṭimākāse yaṃ paṭhamāruppaviññāṇaṃ , tadārammaṇaṃ viññāṇañcāyatanaṃ sandhāyāha ‘‘ pītakasiṇato viññāṇañcāyatanaṃ samāpajjitvā ’’ ti .
Iminā nayena sesadvayepi attho veditabbo .
Ekantarikavasenāti aññattho antara-saddo .
Antarameva antarikaṃ , ekajjhaṃ antarikaṃ etasminti ekantarikaṃ , jhānasamāpajjanaṃ , tassa vasena .
Yathā aṅgānaṃ , ārammaṇassa ca ekajjhaṃ aññathā viseso hoti , tathā samāpajjanavasenāti .
So pana viseso heṭṭhimānaṃ tesaṃ aṅgārammaṇānaṃ samatikkamanavasena hotīti vuttaṃ ‘‘ ekantarikavasena aṅgānañca ārammaṇānañca saṅkamanan ’’ ti .
‘‘ Idaṃ jhānaṃ pañcaṅgikan ’’ tiādinā aṅgesu ,‘‘ idaṃ pathavīkasiṇan ’’ tiādinā ārammaṇesu ca vavatthāpitesu ekajjhaṃ tesaṃ vavatthāpane na koci viseso atthīti aṭṭhakathāsu ayaṃ vidhi nābhato .
Evañca katvā jhānukkantikādīsu paṭilomakkamena , anulomapaṭilomakkamena ca ekantarikabhāvena labbhamānampi jhānādīnaṃ ukkamanaṃ na uddhaṭaṃ , tehi nayehi vināpi cittaparidamanaṃ ijjhatīti papañcaparihāratthaṃ vā te aṭṭhakathāsu anāgatāti daṭṭhabbaṃ .
367. Abhāvitabhāvano jhānābhiññāsu akatādhikāro .
Tattha upanissayarahitopīti keci .
Ādibhūtaṃ yogakammaṃ ādikammaṃ , taṃ etassa atthīti ādikammiko , pubbe akataparicayo bhāvanaṃ anuyuñjanto .
Tenāha ‘‘ yogāvacaro ’’ ti .
Kasiṇaparikammampi bhāroti dosavivajjanādividhinā kasiṇamaṇḍale paṭipatti yāva uggahanimittuppatti kasiṇaparikammaṃ , tampi nāma bhāro , pageva iddhivikubbanāti adhippāyo .
Nimittuppādanan ti paṭibhāganimittuppādanaṃ
V2.5 .
Taṃ vaḍḍhetvāti taṃ nimittaṃ , bhāvanañca vaḍḍhetvā .
Na hi bhāvanāya vināva nimittavaḍḍhanaṃ labbhati .Keci upacārasamādhiṃ labhitvā appanāsamādhiṃ adhigantuṃ na sakkonti , tādisāpi bahū hontevāti āha ‘‘ appanādhigamo bhāro ’’ ti .
Appanādhigamoti vā aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ adhigamamāha .
Aññova samāpattīnaṃ upanissayo
M2.5 , añño abhiññānanti āha ‘‘ paridamitacittassāpi iddhivikubbanaṃ nāma bhāro ’’ ti .Khippaṃ nisanti nisāmanaṃ jhānacakkhunā pathavīkasiṇādijhānārammaṇassa dassanaṃ etassāti khippanisanti , sīghataraṃ jhānaṃ samāpajjitā , tassa bhāvo khippanisantibhāvo .
Ambatarunicitaṃ mahāmahindattherādīhi otiṇṇaṭṭhānaṃ therambatthalaṃ .
Yathā paṭipakkhavijayāya yodhājīvā nimmalameva asitomarādiṃ gahetvā vicaranti , evaṃ bhikkhunāpi kilesavijayāya nimmalāva jhānābhiññā vaḷañjitabbāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Patiṭṭhābhāvoti idha parassa upaddavūpasamanaṃ adhippetaṃ .
Taṃ hi khippanisantibhāvatopi garutaraṃ accāyikakiccasādhanavasena vidhātabbato durabhisambhavatarattā .
Taṃ pana rakkhitatthera nidassaneneva siddhampi tato garutarena aṅgāravassaparittāṇena vibhāvetuṃ ‘‘ giribhaṇḍavāhanapūjāya … pe … thero viyā ’’ ti āha .
Giribhaṇḍavāhanapūjā nāma cetiyagirimādiṃ katvā sakaladīpe , samudde ca yāva yojanā mahatī dīpapūjā .
Pathaviṃ māpetvāti mārena pavattitaṃ aṅgāravassaṃ phuliṅgamattenapi yāva manusse na pāpuṇāti , tāvadeva ākāse pathaviṃ nimminitvā .
Balavapubbayogānan ti garutarūpanissayānaṃ , iddhividhādīnaṃ hetubhūtamahābhinīhārānanti attho .
Aggasāvakādīnan ti ādi -saddena ekacce mahāsāvake saṅgaṇhāti .
Bhāvanānukkamo yathāvuttaṃ cittaparidamanaṃ .
Paṭisambhidādīti ādi -saddena ṭhānāṭhānañāṇādīnampi saṅgaho veditabbo , na sesābhiññānameva .
Sāvakānampi hi ṭhānāṭhānañāṇādīni padesavasena ijjhanti .
Tasmāti yasmā pubbahetusampannasseva yathāvuttaṃ bhāvanānukkamaṃ vinā abhiññāyo ijjhanti , na itarassa , tasmā .
Aggidhamanādīhīti aggimhi tāpanakoṭṭanādīhi .
Yathā cāti ca -saddena lākhākārādīnaṃ lākhākoṭṭanādiṃ avuttampi saṅgaṇhāti .
Chanda … pe … vasenāti ‘‘ chandavato ce abhiññā sijjhati , mayhampi sijjhatī ’’ ti kattukamyatāchandaṃ sīsaṃ dhuraṃ jeṭṭhaṃ pubbaṅgamaṃ katvā , chandaṃ vā uppādetvā taṃ bhāvanāya mukhaṃ katvā jhānassa samāpajjanavasena .
Eseva
V2.6 nayo sesesupi .
‘‘ Āvajjanādivasībhāvavasenā ’’ ti idaṃ aṭṭhasupi samāpattīsu sātisayaṃ vasībhāvāpādanaṃ sandhāya vuttaṃ .Tañca kho ādikammikavasena , na
M2.6 katādhikāravasenāti āha ‘‘ pubbahetu … pe … vaṭṭatī ’’ ti .
Pubbahetusampannassa hi yaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā abhiññā nibbattetabbā , tattheva sātisayaṃ ciṇṇavasitāpi icchitabbā , na sabbatthevāti adhippāyo .
‘‘ Catutthajjhānamatte ciṇṇavasinā ’’ ti vacanato arūpasamāpattiyo vināpi abhiññā ijjhantīti vadanti .
Tampi yadi pubbahetusampannassa vasena vuttaṃ , yuttameva .
Athetarassa , tesaṃ matimattaṃ .Yathāti yena pakārena yena vidhinā .
Etthāti etasmiṃ iddhividhanipphādane .
368. Tatrāti ca tadeva paccāmasati .
Pāḷinayānusārenevāti pāḷigatiyā anusaraṇeneva , pāṭhasaṃvaṇṇanānukkamenevāti attho .
‘‘ Catutthajjhānaṃ upasampajja viharatī ’’ ti vatvā ‘‘ so ’’ ti vuttattā āha ‘‘ adhigatacatutthajjhāno yogī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ samāhite ’’ ti ettha evaṃ -saddo heṭṭhājhānattayādhigamapaṭipāṭisiddhassa catutthajjhānasamādhānassa nidassanatthoti āha ‘‘ evanti catutthajjhānakkamanidassanametan ’’ ti , catutthajjhānassa , tassa ca adhigamakkamassa nidassanaṃ .
Yena samādhānānukkamena catutthajjhānasamādhi laddho , tadubhayanidassananti attho .
Tenāha ‘‘ iminā … pe … vuttaṃ hotī ’’ ti .
Yadipi ‘‘ evan ’’ ti idaṃ āgamanasamādhinā saddhiṃ catutthajjhānasamādhānaṃ dīpeti .
Satipārisuddhisamādhi eva pana iddhiyā adhiṭṭhānabhāvato padhānanti āha ‘‘ catutthajjhānasamādhinā samāhite ’’ ti .
Upekkhāsatipārisuddhibhāvenāti upekkhāya janitasatipārisuddhisabbhāvena .
Sabbapaccanīkadhammūpakkilesaparisuddhāya hi paccanīkasamanepi abyāvaṭāya pārisuddhiupekkhāya vattamānāya catutthajjhānaṃ , taṃsampayuttadhammā ca suparisuddhā , suvisadā ca honti , satisīsena pana tattha desanā katāti āha ‘‘ upekkhāsatipārisuddhibhāvena parisuddhe ’’ ti .
Parisuddhiyā eva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā sudhantasuvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viyāti āha ‘‘ parisuddhattāyeva pariyodāte , pabhassareti vuttaṃ hotī ’’ ti .
Sukhādīnaṃ paccayānaṃ ghātenāti sukhasomanassānaṃ , dukkhadomanassānañca yathākkamaṃ rāgadosapaccayānaṃ vikkhambhanena .
‘‘ Sukhaṃ somanassassa paccayo , somanassaṃ rāgassa , dukkhaṃ domanassassā ’’ ti hi vuttaṃ .
Yathā rāgādayo cetaso malāsucibhāvena ‘‘ aṅgaṇānī ’’ ti vuccanti , evaṃ upagantvā
M2.7 kilesanaṭṭhena upakkilesāti āha ‘‘ anaṅgaṇattāyeva vigatūpakkilese ’’ ti .
Tenāha ‘‘ aṅgaṇena hi taṃ cittaṃ upakkilissatī ’’ ti , vibādhīyati upatāpīyatītiV2.7 attho .Subhāvitattāti paguṇabhāvāpādanena suṭṭhu bhāvitattā .
Tenāha ‘‘ vasībhāvappatte ’’ ti , āvajjanādinā pañcadhā , cuddasavidhena vā paridamanena vasavattitaṃ upagateti attho .
Vase vattamānaṃ hi cittaṃ paguṇabhāvāpattiyā suparimadditaṃ viya cammaṃ , suparikammakatā viya ca lākhā mudunti vuccati .
Kammakkhameti vikubbanādiiddhikammakkhame .
Tañca ubhayan ti mudutākammaniyadvayaṃ .
Nāhan tiādīsu na-kāro paṭisedhattho .
Ahan ti satthā attānaṃ niddisati .
Bhikkhaveti bhikkhū ālapati .
Aññan ti idāni vuccamānacittato aññaṃ .
Ekadhammampīti ekampi sabhāvadhammaṃ na samanupassāmīti sambandho .
Ayaṃ hettha attho – ahaṃ , bhikkhave , sabbaññutaññāṇena olokentopi aññaṃ ekadhammampi na samanupassāmi .
Yaṃ vasībhāvāpādanena bhāvitaṃ , tathā punappunaṃ karaṇena bahulīkataṃ , evaṃ savisesamudubhāvappattiyā muduṃ , kammakkhamatāya kammaniya ñca hoti .
Yathayidaṃ cittan ti attano , tesañca paccakkhatāya evamāhāti .
Yathā yathāvuttā parisuddhatādayo na vigacchanti , evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ .
Tattha avaṭṭhitaṃ idha ‘‘ ṭhitaṃ , āneñjappattan ’’ ti ca vuttanti āha ‘‘ etesu parisuddhatādīsu ṭhitattā ṭhite , ṭhitattāyeva āneñjappatte ’’ ti .
Yathā mudukammaññatā vasībhāvappattiyā lakkhīyanti , evaṃ vasībhāvappattipi mudukammaññatāhi lakkhīyatīti , mudukammaññabhāvena vā attano vase ṭhitattā ‘‘ ṭhite ’’ ti vuttaṃ .
Yathā hi kāraṇena phalaṃ niddharīyati , evaṃ phalenāpi kāraṇaṃ niddharīyatīti niccalabhāvena avaṭṭhānaṃ āneñjappatti .
Sā ca sampayuttadhammesu thirabhāvena , paṭipakkhehi akammaniyatāya ca sambhavantī saddhādibalānaṃ ānubhāvena hotīti ‘‘ saddhādīhi pariggahitattā āneñjappatte ’’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘ saddhāpariggahitaṃ hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha saddhāpariggahitan ti evaṃ subhāvitaṃ vasībhāvappattaṃ etaṃ cittaṃ ekaṃsena abhiññāsacchikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ abhiññāsacchikiriyāya saṃvattatīti evaṃ pavattāya saddhāya pariggahitaṃ yathāvuttasaddhābalena upatthambhitaṃ .
Assaddhiyenāti tappaṭipakkhena assaddhiyena hetunā na iñjati na calati na kampati , aññadatthu upari visesāvahabhāveneva tiṭṭhati .
Vīriyapariggahitan tiādīsupi
M2.8 iminā nayena attho veditabbo .
Ayaṃ pana viseso – vīriyapariggahitan ti vasībhāvāpādanaparidamanasādhanena vīriyena upatthambhitaṃ .Satipariggahitan ti yathāvutte bhāvanābahulīkāre asammosasādhikāya , kusalānañca dhammānaṃ gatiyo samannesamānāya satiyā
V2.8 upatthambhitaṃ .Samādhipariggahitan ti tattheva avikkhepasādhanena samādhānena upatthambhitaṃ .
Paññāpariggahitan ti tassā eva bhāvanāya upakārānupakāradhammānaṃ pajānanalakkhaṇāya paññāya upatthambhitaṃ .
Obhāsagatan ti ñāṇobhāsasahagataṃ .
Obhāsabhūtena hi yathāvuttasamādhānasaṃvaddhitena ñāṇena saṃkilesapakkhaṃ yāthāvato passanto tato utrasanto ottappanto taṃ adhibhavati , na tena abhibhūyati .
Tenāha ‘‘ kilesandhakārena na iñjatī ’’ ti .
Etena ñāṇapariggahitaṃ hirottappabalaṃ dasseti .
Aṭṭhaṅgasamannāgatan ti catutthajjhānasamādhinā samāhitatā , parisuddhatā , pariyodātatā , anaṅgaṇatā , vigatūpakkilesatā , mudubhāvo , kammaniyatā , āneñjappattiyā ṭhitatā , samāhitassa vā cittassa imāni aṅgānīti ‘‘ samāhite ’’ ti imaṃ aṅgabhāvena aggahetvā ṭhitiāneñjappattiyo visuṃ gahetvā imehi aṭṭhahi aṅgehi samannāgataṃ .
Abhinīhārakkhaman ti iddhividhādiatthaṃ abhinīhārakkhamaṃ tadabhimukhaṃ karaṇayoggaṃ .
Tenāha ‘‘ abhiññāsacchikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ abhiññāsacchikiriyāyā ’’ ti .
Kāmaṃ nīvaraṇāni vikkhambhetvā eva paṭhamajjhānasamadhigamo , vitakkādike vūpasame eva ca dutiyajjhānādisamadhigamo , tathāpi na tathā tehi dūrībhūtā apetā vā yathā catutthajjhānato , cetaso malīnabhāvasaṅkhātauppilābhogakarehi nīvaraṇādīhi suṭṭhu vimuttiyā tassa parisuddhi , pariyodātatā ca yuttāti āha ‘‘ nīvaraṇa … pe … pariyodāte ’’ ti .
Jhānapaṭilābhapaccayānan ti jhānapaṭilābhahetukānaṃ jhānapaṭilābhaṃ nissāya uppajjanakānaṃ .
Pāpakānan ti lāmakānaṃ .
Icchāvacarānan ti icchāya avacarānaṃ icchāvasena otiṇṇānaṃ ‘‘ aho vata mameva satthā paṭipucchitvā paṭipucchitvā bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseyyā ’’ tiādinayappavattānaṃ mānamāyāsāṭheyyādīnaṃ .
Abhijjhādīnan ti ādi -saddenāpi tesaṃyeva saṅgaho .
Abhijjhā cettha paṭhamajjhānena avikkhambhaneyyā , mānādayo ca tadekaṭṭhā daṭṭhabbā
M2.9 ‘‘ jhānapaṭilābhapaccayānan ’’ ti anuvattamānattā .
Vikkhambhaneyyā pana nīvaraṇaggahaṇeneva gahitā , kathaṃ pana paṭhamajjhānena avikkhambhaneyyā idha vigacchantīti ?
‘‘ Sabbe kusalā dhammā sabbākusalānaṃ paṭipakkhā ’’ ti sallekhapaṭipattivasena evaṃ vuttaṃ jhānassa aparāmaṭṭhabhāvadassanato .
Ye panettha ‘‘ icchāvacarānaṃ abhijjhādīnan ’’ ti imehi padehi kopaapaccayakaāmarāgabyāpādādayo gahitāti adhippāyena ‘‘ jhānapaṭilābhapaccayānan ’’ ti pāṭhaṃ paṭikkhipitvā ‘‘ jhānapaṭilābhapaccanīkānan ’’ tiV2.9 pāṭhoti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ tathā pāṭhasseva abhāvato .
Jhānapaṭilābhapaccanīkā ca nīvaraṇā ceva tadekaṭṭhā ca tesaṃ dūrībhāvaṃ vatvā puna abhāvavigamacodanāya ayujjamānattā .
Nanu ca anaṅgaṇasutta- ( ma . ni .1.57 ādayo ) vatthasuttesu ( ma . ni .1.70 ādayo ) ayamattho na labbhati , oḷārikānaṃyeva pāpadhammānaṃ tattha adhippetattā ?
Saccametaṃ , idha pana adhigatacatutthajjhānassa vasena vuttattā sukhumāyeva te gahitā , aṅgaṇūpakkilesatāsāmaññena panettha suttānaṃ apadisanaṃ .
Tathā hi ‘‘ suttānusārenā ’’ ti vuttaṃ , na pana suttavasenāti .
Avassaṃ ce tamevaṃ sampaṭicchitabbaṃ adhigatajjhānānampi kesañci icchāvacarānaṃ pavattisabbhāvato .Iddhipādabhāvūpagamenāti iddhiyā pādakabhāvassa padaṭṭhānabhāvassa upagamanena .
Bhāvanāpāripūriyāti ito paraṃ kattabbassa abhāvavasena abhinīhārakkhamabhāvanāya paripuṇṇattā .
Paṇītabhāvūpagamenāti tato eva padhānabhāvaṃ nītatāya uttamaṭṭhena , atittikaraṭṭhena ca paṇītabhāvassa upagamanena .
Ubhayañcetaṃ ṭhitiyā kāraṇavacanaṃ paripuṇṇāya bhāvanāya paṇītabhāvappattiyā ‘‘ ṭhite ’’ ti .
‘‘ Āneñjappatte ’’ ti idaṃ ṭhitiyā visesanaṃ .
Tenāha ‘‘ yathā āneñjappattaṃ hoti , evaṃ ṭhite ’’ ti .
Imasmiṃ pakkhe ‘‘ ṭhite āneñjappatte ’’ ti ubhayamekaṃ aṅgaṃ ,‘‘ samāhite ’’ ti pana idampi ekamaṅgaṃ .
Tenevassa paṭhamavikappato visesaṃ sandhāyāha ‘‘ evampi aṭṭhaṅgasamannāgatan ’’ ti .