Issues
編輯
設定
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

8. Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā

作者： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā

Acelakassapavatthuvaṇṇanā

381. YasmiṃV1.308M1.347P1.454 raṭṭhe taṃ nagaraṃ , tassa raṭṭhassapi yasmiṃ nagare tadā bhagavā vihāsi , tassa nagarassapi etadeva nāmaṃ , tasmā uruññāyan ti uruññājanapade uruññāsaṅkhāte nagareti attho .
Ramaṇīyoti manoharabhūmibhāgatāya chāyūdakasampattiyā , janavivittatāya ca manoramo .
Nāman ti gottanāmaṃ .
Tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī , taṃ tapassiṃ .
Yasmā tathābhūto tapaṃ nissito , tapo vā taṃ nissito , tasmā āha ‘‘ tapanissitakan ’’ ti .
Lūkhaṃ vā pharusaṃ sādhusammatācāravirahato napasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvī , taṃ lūkhājīviṃ .
Muttācārādīti ādi -saddena parato pāḷiyaṃ ( dī . ni .1.397) āgatā hatthāpalekhanādayo saṅgahitā .
Uppaṇḍetīti uhasanavasena paribhāsati .
Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati , tenāha ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
Dhammassa ca anudhammaṃti ettha dhammo nāma hetu ‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .720) viyāti āha ‘‘ kāraṇassa anukāraṇan ’’ ti .
Kāraṇan ti cettha tathāpavattassa saddassa attho adhippeto tassa pavattihetubhāvato .
Atthappayutto hi saddappayogo .
Anukāraṇanti ca so eva parehi tathā vuccamāno .
ParehītiP1.455 ‘‘ ye te ’’ ti vuttasattehi parehi .
Vuttakāraṇenāti yathā tehi vuttaṃ , tathā ce tumhehi na vuttaṃ , evaṃ sati tehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā tato paraṃ tassa anuvādo koci appamattakopi viññūhi garahitabbaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ nāgaccheyya , kimevaṃ nāgacchatīti yojanā .
‘‘ Idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādinā tamevatthaṃ saṅkhepato dasseti .
382. Idāni yaṃ vibhajjavādaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ na me te vuttavādino ’’ ti saṅkhepato vatvā taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ idhāhaṃ kassapā ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ vibhāgena dassento ‘‘ idhekacco ’’ tiādimāhaV1.309 .
BhagavāM1.348 hi niratthakaṃ anupasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.1081; mahāva .13; paṭi . ma .2.30) garahati .
Sātthakaṃ pana upasamasaṃvattanikaṃ ‘‘ āraññiko hoti , paṃsukūliko hotī ’’ tiādinā vaṇṇeti .
Appapuññatāyāti apuññatāya .
Tīṇi duccaritāni pūretvāti micchādiṭṭhibhāvato kammaphalaṃ paṭikkhipanto ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94,95,225;3.91,115; saṃ . ni .3.210; dha . sa .1221; vibha .938) micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā tathā tathā tīṇi duccaritāni pūretvā .
Anesanavasenāti kohaññe ṭhatvā asantaguṇasambhāvanicchāya micchājīvavasena .
Ime dveti ‘‘ appapuñño puññavā ’’ ti ca vutte duccaritakārino dve puggale sandhāya .
‘‘ ImeP1.456 dve sandhāyā ’’ ti ettha pana dutiyanaye ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte sucaritakārinoti ādinā yojetabbaṃ .
Kammakiriyavādino hi ime dve puggalā .
Iti paṭhamadutiyanayesu vuttanayeneva tatiyacatutthanayesu yojanā veditabbā .
Bāhirakācārayutto titthiyācārayutto , na vimuttācāro .
Attānaṃ sukhetvāti adhammikena sukhena attānaṃ sukhetvā , tenāha ‘‘ duccaritāni pūretvā ’’ ti .
‘‘ Na dāni mayā sadiso atthī ’’ tiādinā tissannaṃ maññanānaṃ vasena duccaritapūraṇamāha .
Micchādiṭṭhivasenāti ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti evaṃ pavattamicchādiṭṭhivasena .
Paribbājikāyāti pabbajjaṃ upagatāya tāpasadārikāya .
Daharāyāti taruṇāya .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti tanutambalomatāya appalomāya .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Pātabyatan ti paribhuñjitabbaṃ , pātabyatan ti vā paribhuñjanakataṃ .
Āpajjantoti upagacchanto .
Paribhogattho hi ayaṃ pā -saddo , kattusādhano ca tabba -saddo , yathāruci paribhuñjantoti attho .
Kilesakāmopi hi assādiyamāno vatthukāmantogadhoyeva .
Idan ti yathāvuttaṃ atthappabhedaṃ vibhajjanaṃ .
Titthiyavasena āgataṃ aṭṭhakathāyaṃ tathā vibhattattā .
Sāsanepīti imasmiṃ sāsanepi .
ArahattaṃM1.349 vā attani asantaṃ ‘‘ atthī ’’ ti vippaṭijānitvā .
Sāmantajappanaṃ , paccayapaṭisevanaṃ , iriyāpathanissitanti imāni tīṇi vā kuhanavatthūni .
TādisoP1.457 vāti dhutaṅga- ( mi . pa .4.2; visuddhi .1.22)V1.310 samādānavasena lūkhājīvī eva .
Dullabhasukho bhavissāmi duggatīsu upapattiyāti adhippāyo .
383. Asukaṭṭhānatoti asukabhavato .
Āgatāti nibbattanavasena idhāgatā .
Idāni gantabbaṭṭhānan ti āyatiṃ nibbattanaṭṭhānaṃ .
Puna upapattin ti āyatiṃ anantarabhavato tatiyaṃ upapattiṃ , puna upapattīti punappunaṃ nibbatti .
Kena kāraṇenāti yathābhūtaṃ ajānanto hi icchādosavasena yaṃ kiñci garaheyya , ahaṃ pana yathābhūtaṃ jānanto sabbaṃ taṃ kena kāraṇena garahissāmi , taṃ kāraṇaṃ natthīti adhippāyo , tenāha ‘‘ garahitabbamevā ’’ tiādi .
Tamatthan ti garahitabbasseva garahaṇaṃ , pasaṃsitabbassa ca pasaṃsanaṃ .
Na koci ‘‘ na sādhū ’’ ti vadati diṭṭhadhammikassa , samparāyikassa ca atthassa sādhanavaseneva pavattiyā bhaddakattā .
Pañcavidhaṃ veran ti pāṇātipātādipañcavidhaṃ veraṃ .
Tañhi pañcavidhassa sīlassa paṭisattubhāvato , sattānaṃ verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati .
Tato eva taṃ na koci ‘‘ sādhū ’’ ti vadati , tathā diṭṭhadhammikādiatthānaṃ asādhanato , sattānaṃ sādhubhāvassa ca dūsanato .
Na nirundhitabban ti rūpaggahaṇe na nivāretabbaṃ .
Dassanīyadassanattho hi cakkhupaṭilābhoti tesaṃ adhippāyo .
Yadaggena tesaṃ pañcadvāre asaṃvaro sādhuP1.458 , tadaggena tattha saṃvaro na sādhūti āha ‘‘ puna yaṃ te ekaccanti pañcadvāre saṃvaran ’’ ti .
Atha vā yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ sādhū ’’ ti te ‘‘ eke samaṇabrāhmaṇā ’’ ti vuttā titthiyā yaṃ attakilamathānuyogādiṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadanti , mayaṃ taṃ na ‘‘ sādhū ’’ ti vadāma .
Yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ na sādhū ’’ ti yaṃ pana te anavajjapaccayaparibhogaṃ , sunivatthasupārupanādisammāpaṭipattiñca ‘‘ na sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadāmāti evaṃ pettha attho veditabbo .
EvaṃM1.350 yaṃ paravādamūlakaṃ catukkaṃ dassitaṃ , tadeva puna sakavādamūlakaṃ katvā dassitanti pakāsento ‘‘ evan ’’ tiādimāha .
Yañhi kiñci kenaci samānaṃ , tenapi taṃ samānameva , tathā asamānaṃ pīti .
Samānāsamānatan ti samānāsamānatāmattaṃ .
Anavasesato hi pahātabbānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ sakavāde dissati , na paravāde .
Tathā paripuṇṇameva ca upasampādetabbadhammānaṃ upasampādanaṃ sakavāde , na paravāde .
Tena vuttaṃ ‘‘ tyāhan ’’ tiādi .

Samanuyuñjāpanakathāvaṇṇanā

385. LaddhiṃV1.311 pucchantoti ‘‘ kiṃ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattati , udāhu pare gaṇācariyā .
Ettha tāva attano laddhiṃ vadā ’’ ti laddhiṃ pucchanto .
Kāraṇaṃ pucchantoti ‘‘ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattatī ’’ ti vutte ‘‘ kena kāraṇena evamatthaṃ gāhayā ’’ ti kāraṇaṃ pucchanto .
Ubhayaṃ pucchantoti ‘‘ idaṃ nāmettha kāraṇan ’’ ti kāraṇaṃ vatvā paṭiññāte atthe sādhiyamāne anvayato , byatirekato ca kāraṇaṃ samatthetuṃ sadisāsadisabhedaṃ upamodāharaṇadvayaṃ pucchanto , ubhayaṃ pucchanto kāraṇassa ca tilakkhaṇasampattiyā yathāpaṭiññāte atthe sādhiteP1.459 sammadeva anupacchā bhāsanto nigamento samanubhāsati nāma .
Upasaṃharitvāti upanetvā .
‘‘ Kiṃ te ’’ tiādi upasaṃharaṇākāradassanaṃ .
Dutiyapadeti ‘‘ saṅghena vā saṅghan ’’ ti imasmiṃ pade .
Tamatthan ti taṃ pahātabbadhammānaṃ anavasesaṃ pahāya vattanasaṅkhātañca samādātabbadhammānaṃ anavasesaṃ samādāya vattanasaṅkhātañca atthaṃ .
Yojetvāti akusalādipadehi yojetvā .
Akosallasambhūtaṭṭhena akusalā ceva tatoyeva akusalāti ca saṅkhaṃ gatāti saṅkhātā tattha purimapadena ekantākusale vadati , dutiyapadena taṃsahagate , taṃpakkhiye ca , tenāha ‘‘ koṭṭhāsaṃ vā katvā ṭhapitā ’’ ti , akusalapakkhiyabhāvena vavatthāpitāti attho .
Avajjaṭṭho dosaṭṭho gārayhapariyāyattāti āha ‘‘ sāvajjāti sadosā ’’ ti .
Ariyā nāma niddosā , ime pana katthacipi niddosā na hontīti niddosaṭṭhena ariyā bhavituṃ nālaṃ asamatthā .
386-392.
Yan tiM1.351 kāraṇe etaṃ paccattavacananti āha ‘‘ yena viññū ’’ ti .
Yaṃ vā panāti ‘‘ yaṃ pana kiñcī ’’ ti asambhāvanavacanametanti āha ‘‘ yaṃ vā taṃ vā appamattakan ’’ ti .
Gaṇācariyā pūraṇādayo .
Satthuppabhavattā saṅghassa saṅghasampattiyāpi satthusampatti vibhāvīyatīti āha ‘‘ saṅghapasaṃsāyapi satthuyeva pasaṃsāsiddhito ’’ ti .
Sā pana pasaṃsā pasādahetukāti pasādamukhena taṃ dassetuṃ ‘‘ pasīdamānāpi hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha pi -saddena yathā anvayato pasaṃsā samuccīyati , evaṃ satthuvippaṭipattiyā sāvakesu , sāvakavippaṭipattiyā ca satthari appasādo samuccīyatīti daṭṭhabbaṃ .
Sarīrasampattin ti rūpasampattiṃ , rūpakāyapāripūrinti attho .
Bhavanti vattāro rūpappamāṇāP1.460 , ghosadhammappamāṇā ca .
Puna bhavanti vattāroti dhammappamāṇavaseneva yojetabbaṃ .
Yā saṅghassa pasaṃsāti ānetvā sambandho .
TatthaV1.312 yā buddhānaṃ , buddhasāvakānaṃyeva ca pāsaṃsatā , aññesañca tadabhāvo jotito , taṃ viratippahānasaṃvaruddesavasena nīharitvā dassetuṃ ‘‘ ayamadhippāyo ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha setughātavirati nāma ariyamaggavirati .
Vipassanāmattavasenāti ‘‘ aniccan ’’ ti vā ‘‘ dukkhan ’’ ti vā vividhaṃ dassanamattavasena , na pana nāmarūpavavatthānapaccayapariggaṇhanapubbakaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā saṅkhārānaṃ sammasanavasena .
Itarānīti samucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānāni .
‘‘ Sesan ’’ ti pañcasīlato añño sabbo sīlasaṃvaro ,‘‘ khamo hotī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24;3.159; a . ni .4.114) vutto suparisuddho khantisaṃvaro ,‘‘ paññāyete pidhiyyare ’’ ti ( su . ni .1041; cūḷani .60) evaṃ vutto kilesānaṃ samucchedako maggañāṇasaṅkhāto ñāṇasaṃvaro , manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ pidahanavasena pavatto parisuddho indriyasaṃvaro ,‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.402; ma . ni .1.135; saṃ . ni .5.8; vibha .205) vutto sammappadhānasaṅkhāto vīriyasaṃvaroti imaṃ saṃvarapañcakaṃ sandhāyāha .
Pañca kho panime pātimokkhuddesātiādi sāsane sīlassa bahubhāvaṃ dassetvā tadekadese eva paresaṃ avaṭṭhānadassanatthaṃP1.461 yathāvuttasīlasaṃvarasseva puna gahaṇaṃ .

Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā

393. Sīhanādan tiM1.352 seṭṭhanādaṃ , abhītanādaṃ kenaci appaṭivattiyanādanti attho .
‘‘ Ayaṃ yathāvutto mama vādo aviparīto , tassa aviparītabhāvo imaṃ maggaṃ paṭipajjitvā aparappaccayato jānitabbo ’’ ti evaṃ aviparītabhāvāvabodhanatthaṃ .
‘‘ Atthi kassapā ’’ tiādīsu yaṃ maggaṃ paṭipanno samaṇo gotamo vadanto yuttapattakāle , tathabhāvato bhūtaṃ , ekaṃsato hitāvihabhāvena atthaṃ , dhammato anapetattā dhammaṃ , vinayayogato paresaṃ vinayanato ca vinayaṃ vadatīti sāmaṃyeva attapaccakkhatova jānissati , so mayā sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedito sakalavaṭṭadukkhanissaraṇabhūto atthi kassapa maggo , tassa ca adhigamūpāyabhūtā pubbabhāgapaṭipadāti ayamettha yojanā .
Tena ‘‘ samaṇo gotamo ime dhamme ’’ tiādinayappavatto vādo kenaci asaṃkampiyo yathābhūtasīhanādoti dasseti .
‘‘ Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passatī ’’ tiādīsu ( a . ni .3.134) viya maggañca paṭipadañca ekato katvā dassento .
‘‘ Ayamevā ’’ ti vacanaṃ maggassa puthubhāvapaṭikkhepanatthaṃ , sabbaariyasādhāraṇabhāvadassanatthaṃ , sāsane pākaṭabhāvadassanatthañca .
Tenāha ‘‘ ekāyanoV1.313 ayaṃ bhikkhave maggo ’’ ti ,( dī . ni .2.373; ma . ni .1.106; saṃ . ni .5.367,384,409)‘‘ eseva maggo natthañño dassanassa visuddhiyā ’’ ti ( dha . pa .274),
‘‘ Ekāyanaṃ jātikhayantadassī ,
Maggaṃ pajānāti hitānukampī ;
Etena maggena tariṃsu pubbe ,
Tarissanti ye ca taranti oghan ’’ ti .( saṃ . ni .5.384,409; mahāni .191; cūḷani .107,121; netti .170);
SabbesuP1.462 suttapadesesu abhidhammapadesesu ca ekovāyaṃ maggo pākaṭo paññāto āgato cāti .

Tapopakkamakathāvaṇṇanā

394. Tapoyeva upakkamitabbato ārabhitabbato tapopakkamoti āha ‘‘ tapārambhā ’’ ti .
Ārambhanañcettha karaṇamevāti āha ‘‘ tapokammānītiM1.353 attho ’’ ti .
Samaṇakammasaṅkhātāti samaṇehi kattabbakammasaññitā .
Niccoloti nissaṭṭhacelo sabbena sabbaṃ paṭikkhittacelo .
Naggiyavatasamādānena naggo .
‘‘ Ṭhitakova uccāraṃ karotī ’’ tiādi nidassanamattaṃ , vamitvā mukhavikkhālanādiācārassapi tena vissaṭṭhattā .
Jivhāya hatthaṃ apalikhati apalihati udakena adhovanato .
Dutiyavikappepi eseva nayo .
‘‘ Ehi bhaddante ’’ ti vutte upagamanasaṅkhāto vidhi ehibhaddanto , taṃ caratīti ehibhaddantiko , tappaṭikkhepena na ehibhaddantiko .
Na karoti samaṇena nāma parassa vacanakarena na bhavitabbanti adhippāyena .
Puretaran ti taṃ ṭhānaṃ attano upagamanato puretaraṃ .
Taṃ kira so ‘‘ bhikkhunā nāma yādicchakī eva bhikkhā gahetabbā ’’ ti adhippāyena na gaṇhāti .
Uddissakataṃ ‘‘ mama nimittabhāvena bahū khuddakā pāṇā saṅghātaṃ āpāditā ’’ ti na gaṇhāti .
Nimantanaṃ na sādiyati ‘‘ evaṃ tesaṃ vacanaṃ kataṃ bhavissatī ’’ ti .
Kumbhīādīsupi so sattasaññīti āha ‘‘ kumbhīkaḷopiyo ’’ tiādi .
Kabaḷantarāyoti kabaḷassa antarāyo hotīti .
Gāmasabhāgādivasena saṅgamma kittenti etissāti saṅkitti , tathā saṃhaṭataṇḍulādisañcayo .
Manussāti veyyāvaccakaramanussā .
SurāpānamevātiV1.314 majjalakkhaṇappattāya surāya pānameva surāggahaṇena cettha merayampi saṅgahitaṃ .
EkāgāramevaP1.463 uñchatīti ekāgāriko .
Ekālopeneva vattatīti ekālopiko .
Dīyati etāyāti datti , dvattiālopamattagāhi khuddakaṃ bhikkhādānabhājanaṃ , tenāha ‘‘ khuddakapātī ’’ ti .
Abhuñjanavasena eko aho etassa atthīti ekāhiko , āhāro .
Taṃ ekāhikaṃ , so pana atthato ekadivasalaṅghakoti āha ‘‘ ekadivasantarikan ’’ ti .
‘‘ Dvīhikan ’’ tiādīsupi eseva nayo .
Ekāhaṃ abhuñjitvā ekāhaṃ bhuñjanaṃ ekāhavāro , taṃ ekāhikameva atthato .
Dvīhaṃ abhuñjitvā dvīhaṃ bhuñjanaṃ dvīhavāro .
Sesadvayepi eseva nayo .
Ukkaṭṭho pana pariyāyabhattabhojaniko dvīhaṃ abhuñjitvā ekāhameva bhuñjati .
Sesadvayepi eseva nayo .
395. Kuṇḍakan ti tanutaraṃ taṇḍulasakalaṃ .
396. SaṇehiM1.354 saṇavākehi nibbattavatthāni sāṇāni .
Missasāṇāni masāṇāni , na bhaṅgāni .
Erakatiṇādīnīti ādi -saddena akkamakacikadalīvākādīnaṃ saṅgaho .
Erakādīhi katāni hi chavāni lāmakāni dussānīti vattabbataṃ labhanti .
Micchāvāyāmavaseneva ukkuṭikavatānuyogoti āha ‘‘ ukkuṭikavīriyaṃ anuyutto ’’ ti .
Thaṇḍilanti vā samā pakatibhūmi vuccati ‘‘ patthaṇḍile pāturahosī ’’ tiādīsu ( ma . ni .4.10) viya , tasmā thaṇḍilaseyyan ti anantarahitāya pakatibhūmiyaṃ seyyanti vuttaṃ hoti .
Laddhaṃ āsanan ti nisīdituṃ yathāladdhaṃ āsanaṃ .
Akopetvāti aññattha anupagantvā , tenāha ‘‘ tattheva nisīdanasīlo ’’ ti .
So hi taṃ achaḍḍento apariccajanto akopento nāma hoti .
Vikaṭanti gūthaṃ vuccati āsayavasena virūpaṃ jātanti katvā .
Ettha ca ‘‘ acelako hotī ’’ tiādīni vatapadāni yāva ‘‘ naP1.464 thusodakaṃ pivatī ’’ ti etāni ekavārāni .
‘‘ Ekāgāriko vā ’’ tiādīni nānāvārāni , nānākālikāni vā .
Tathā ‘‘ sākabhakkho vā ’’ tiādīni ,‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādīni ca .
Tathā hettha vā-saddaggahaṇaṃ , pi-saddaggahaṇañca kataṃ .
Pi-saddopi vikappattho eva daṭṭhabbo .
Purimesu pana na kataṃ .
Evañca katvā ‘‘ acelako hotī ’’ ti vatvā ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vacanassa ,‘‘ rajojalladharo hotī ’’ ti vatvā ‘‘ udakorohanānuyogaṃ anuyutto ’’ ti vacanassa ca avirodho siddho hoti .
Atha vā kimettha avirodhacintāya .
Ummattakapacchisadiso hi titthiyavādo .
AthaV1.315 vā ‘‘ acelako hotī ’’ ti ārabhitvā tappasaṅgena sabbampi attakilamathānuyogaṃ dassentena ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .

Tapopakkamaniratthakathāvaṇṇanā

397. Sīlasampadādīhi vināti sīlasampadā , samādhisampadā , paññāsampadāti imāhi lokuttarāhi sampadāhi vinā na kadāci sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā sambhavati , yasmā ca tadevaṃ , tasmā tesaṃ tapopakkamānaṃ niratthakataṃ dassentoti yojanā .
‘‘ Dosaveravirahitan ’’ ti idaṃ dosassaM1.355 mettāya ujupaṭipakkhatāya vuttaṃ .
Dosa -ggahaṇena vā sabbepi jhānapaṭipakkhā saṃkilesadhammā gahitā , vera -ggahaṇena paccatthikabhūtā sattā .
Yadaggena hi dosarahitaṃ , tadaggena verarahitanti .
398. Pākaṭabhāvena kāyati gametīti pakati , lokasiddhavādo , tenāha ‘‘ pakati kho esāti pakatikathā esā ’’ ti .
Mattāyāti mattā -saddo ‘‘ mattā sukhapariccāgā ’’ tiādīsuP1.465 ( dha . pa .290) viya appatthaṃ antonītaṃ katvā pamāṇavācakoti āha ‘‘ iminā pamāṇena evaṃ parittakenā ’’ ti .
Tena pana pamāṇena pahātabbo pakaraṇappatto paṭipattikkamoti āha ‘‘ paṭipattikkamenā ’’ ti .
Sabbatthāti sabbavāresu .
399. Aññathā vadathāti yadi acelakabhāvādinā sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā abhavissa , suvijānova samaṇo suvijāno brāhmaṇo .
Yasmā pana tumhe ito aññathāva sāmaññaṃ brahmaññañca vadatha , tasmā dujjānova samaṇo dujjāno brāhmaṇo , tenāha ‘‘ idaṃ sandhāyāhā ’’ ti .
Taṃ pakativādaṃ paṭikkhipitvāti pubbe yaṃ pākatikaṃ sāmaññaṃ brahmaññañca hadaye ṭhapetvā tena ‘‘ dukkaran ’’ tiādi vuttaṃ , tameva sandhāya bhagavatāpi ‘‘ pakati kho esā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idha pana taṃ pakativādaṃ pākatikasamaṇabrāhmaṇavisayaṃ kathaṃ paṭikkhipitvā paṭisaṃharitvā sabhāvatova paramatthatova samaṇassa brāhmaṇassa ca dujjānabhāvaṃ āvikaronto pakāsento .
Tatrāpīti samaṇabrāhmaṇavādepi vuttanayeneva .

Sīlasamādhipaññāsampadāvaṇṇanā

400-1.
Paṇḍitoti hetusampattisiddhena paṇḍiccena samannāgato , kathaṃ uggahesi paripakkañāṇattāV1.316 ghaṭe padīpena viya abbhantare samujjalantena paññāveyyattiyena tattha tattha bhagavatā desitamatthaṃ pariggaṇhanto tampi desanaṃ upadhāresi .
Tassa cāti yo acelako hoti yāva udakorohanānuyogaṃ anuyutto viharati , tassa ca .
Tā sampattiyo pucchāmi , yāhi samaṇo ca hotīti adhippāyo .
Sīlasampadāyāti iti -saddo ādiattho , tena ‘‘ cittasampadāya paññāsampadāyā ’’ ti padadvayaṃM1.356 saṅgaṇhāti asekkhasīlādikhandhattayasaṅgahitañhi arahattaṃ , tenāha ‘‘ arahattaphalameva sandhāya vuttan ’’ tiādi .
Tattha idan ti idaṃ vacanaṃ .

Sīhanādakathāvaṇṇanā

402. AnaññasādhāraṇatāyaP1.466 , anaññasādhāraṇatthavisayatāya ca anuttaraṃ buddhasīhanādaṃ nadanto .
Ativiya accantavisuddhatāya paramavisuddhaṃ .
Paraman ti ukkaṭṭhaṃ , tenāha ‘‘ uttaman ’’ ti .
Sīlameva lokiyasīlattā .
Yathā anaññasādhāraṇaṃ bhagavato lokuttarasīlaṃ savāsanaṃ paṭipakkhaviddhaṃsanato , evaṃ lokiyasīlampi tassa anucchavikabhāvena sambhūtattā , samena samanti samasaman ti ayamettha atthoti āha ‘‘ mama sīlasamena sīlena mayā saman ’’ ti .
‘‘ Yadidaṃ adhisīlan ’’ ti lokiyaṃ , lokuttarañcāti duvidhampi buddhasīlaṃ ekajjhaṃ katvā vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ sīlepī ’’ ti .
Iti iman ti evaṃ imaṃ sīlavisayaṃ .
Paṭhamaṃ pavattattā paṭhamaṃ .
Tapatīti santappati , vidhamatīti attho .
Jigucchatīti hīḷeti lāmakato ṭhapeti .
Niddosattā ariyā ārakā kilesehīti .
Maggaphalasampayuttā vīriyasaṅkhātā tapojigucchāti ānetvā sambandho .
Paramā nāma sabbukkaṭṭhabhāvato .
Yathā yuvino bhāvo yobbanaṃ , evaṃ jigucchino bhāvo jegucchaṃ .
Kilesānaṃ samucchindanapaṭippassambhanāni samucchedapaṭipassaddhivimuttiyo .
Nissaraṇavimutti nibbānaṃ .
Atha vā sammāvācādīnaṃ adhisīlaggahaṇena , sammāvāyāmassa adhijegucchaggahaṇena , sammādiṭṭhiyā adhipaññāggahaṇena gahitattā aggahitaggahaṇena sammāsaṅkappasatisamādhayo maggaphalapariyāpannā samucchedapaṭipassaddhivimuttiyo daṭṭhabbā .
Nissaraṇavimutti pana nibbānameva .
403. Yaṃ kiñci janavivittaṃ ṭhānaṃ idha ‘‘ suññāgāran ’’ ti adhippetaṃ .
Tattha nadantena vinā nādo natthīti āha ‘‘ ekatova nisīditvā ’’ ti .
Aṭṭhasu parisāsūti khattiyaparisā , brāhmaṇaparisā , gahapatiparisā , samaṇaparisā , cātumahārājikaparisā , tāvatiṃsaparisā , māraparisā , brahmaparisātiP1.467 imāsu aṭṭhasu parisāsu .
VesārajjānītiV1.317M1.357 visāradabhāvā ñāṇappahānasampadānimittaṃ kutoci asantassanabhāvā nibbhayabhāvāti attho .
Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṃ ṭhānaṃ , uttamaṃ ṭhānanti attho .
Āsabhā vā pubbabuddhā , tesaṃ ṭhānanti attho .
Apica usabhassa idanti āsabhaṃ , āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ .
Yathā hi nisabhasaṅkhāto usabho attano usabhabalena catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi dasahi tathāgatabalehi samannāgato catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisāpathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena akampiyo acalena ṭhānena tiṭṭhati .
Evaṃ tiṭṭhamānova taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti upagacchati na paccakkhāti attani āropeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti .
Sīhanādaṃ nadatīti yathā migarājā parissayānaṃ sahanato , vanamahiṃsamattavāraṇādīnaṃ hananato ca ‘‘ sīho ’’ ti vuccati , evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanato , parappavādānaṃ hananato ca ‘‘ sīho ’’ ti vuccati .
Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ .
Tattha yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīhopi dasahi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.78; a . ni .8.2) nayena nānāvilāsasampannaṃ sīhanādaṃ nadati .
Pañhaṃ abhisaṅkharitvāti ñātuṃ icchitamatthaṃ attano ñāṇabalānurūpaṃ abhiracitvā taṅkhaṇaṃyevāti pucchitakkhaṇeyevaP1.468 ṭhānuppattikapaṭibhānena vissajjeti .
Cittaṃ paritosetiyeva ajjhāsayānurūpaṃ vissajjanato .
Sotabbañcassa maññanti aṭṭhakkhaṇavajjitena navamena khaṇena labbhamānattā .
‘‘ Yaṃ no satthā bhāsati , taṃ no sossāmā ’’ ti ādaragāravajātā mahantena ussāhena sotabbaṃ sampaṭicchitabbaṃ maññanti .
Suppasannā pasādābhibuddhiyā vigatupakkilesatāya kallacittā muducittā honti .
Pasannakāran ti pasannehi kātabbasakkāraṃ , dhammāmisapūjanti attho .
Tattha āmisapūjaṃ dassento ‘‘ paṇītānī ’’ tiādimāha .
Dhammapūjā pana ‘‘ tathattāyā ’’ ti iminā dassitā .
Tathābhāvāyāti yathattāya yassa vaṭṭadukkhanissaraṇatthāyaM1.358 dhammo desito , tathābhāvāya , tenāha ‘‘ dhammānudhammapaṭipattipūraṇatthāyā ’’ ti .
Sā ca dhammānudhammapaṭipatti yāya anupubbiyā paṭipajjitabbā , paṭipajjantānañca sati ajjhattikaṅgasamavāye ekaṃsikā tassā pāripūrīti taṃ anupubbiṃ dassetuṃ ‘‘ keci saraṇesū ’’ tiādi vuttaṃ .
ImasmiṃV1.318 panokāse ṭhatvāti ‘‘ paṭipannā ca ārādhentī ’’ ti etasmiṃ sīhanādakiccapāripūridīpane pāḷipadese ṭhatvā .
Samodhānetabbāti saṅkalitabbā .
Eko sīhanādo asādhāraṇo aññehi appaṭivattiyo seṭṭhanādo abhītanādoti katvā .
Esa nayo sesesupi .
Purimānaṃ dasannan tiādito paṭṭhāya yāva ‘‘ vimuttiyā mayhaṃ sadiso natthī ’’ ti etesaṃ purimānaṃ dasannaṃ sīhanādānaṃ , niddhāraṇe cettha sāmivacanaṃ , tenāha ‘‘ ekekassā ’’ ti .
‘‘ Parisāsu ca nadatī ’’ ti ādayo parivārā ‘‘ ekaccaṃ tapassiṃ niraye nibbattaṃ passāmī ’’ ti sīhanādaṃ nadanto bhagavā parisāyaṃ nadati visārado nadati yāva ‘‘ paṭipannā ārādhentī ’’ ti atthayojanāya sambhavatoP1.469 .
Tathā sesesupi navasu .
‘‘ Evan ’’ tiādi yathāvuttānaṃ tesaṃ saṅkaletvā dassanaṃ .
Te dasāti te ‘‘ parisāsu ca nadatī ’’ ti ādayo sīhanādā .
Purimānaṃ dasannan ti yathāvuttānaṃ purimānaṃ dasannaṃ .
Parivāravasenāti paccekaṃ parivāravasena yojiyamānā sataṃ sīhanādā .
Purimā ca dasāti tathā ayojiyamānā purimā ca dasāti evaṃ dasādhikaṃ sīhanādasataṃ hoti .
Evaṃ vādīnaṃ vādan ti evaṃ pavattavādānaṃ titthiyānaṃ vādaṃ .
Paṭisedhetvāti tathābhāvābhāvadassanena paṭikkhipitvā .
Yaṃ bhagavā udumbarikasutte ‘‘ idha nigrodha tapassī ’’ tiādinā ( dī . ni .3.33) upakkilesavibhāgaṃ , pārisuddhivibhāgañca dassento saparisassa nigrodhassa paribbājakassa purato sīhanādaṃ nadi , taṃ dassetuṃ ‘‘ idāni parisati naditapubbaṃ sīhanādaṃ dassento ’’ tiādi vuttaṃ .

Titthiyaparivāsakathāvaṇṇanā

404. Idan ti ‘‘ rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ maṃ … pe … pañhaṃ pucchī ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Kāmaṃ yadā nigrodho pañhaṃ pucchi , bhagavā cassa vissajjesi , na tadāM1.359 gijjhakūṭe pabbate viharati , rājagahasamīpe pana viharatīti katvā ‘‘ rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ man ’’ ti vuttaṃ , gijjhakūṭe viharaṇañcassa tadā avicchinnanti , tenāha ‘‘ yaṃ taṃ bhagavā ’’ tiādi .
Yogeti naye , dukkhanissaraṇūpāyeti attho .
405. Yaṃ parivāsaṃ sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito parivasatīti yojanā .
Yasmā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitena parivasitabbaṃ , na gihibhūtena , tasmā aparivasitvāyeva pabbajjaṃ labhati .
Ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadan ti ettha pana pabbajjā -ggahaṇaṃ vacanasiliṭṭhatāvaseneva ‘‘ dirattatirattaṃP1.470V1.319 sahaseyyan ’’ ti ( pāci .50) ettha dirattaggahaṇaṃ viya .
Gāmappavesanādīnīti ādi -saddena vesiyāvidhavāthullakumāripaṇḍakabhikkhunigocaratā , sabrahmacārīnaṃ uccāvacesu kiṃkaraṇīyesu dakkhānalasāditā , uddesaparipucchādīsu tibbachandatā , yassa titthāyatanato idhāgato , tassa avaṇṇe , ratanattayassa ca vaṇṇe anattamanatā , tadubhayaṃ yathākkamaṃ vaṇṇe ca avaṇṇe ca attamanatāti imesaṃ saṅgaho veditabbo , tenāha ‘‘ aṭṭha vattāni pūrentenā ’’ ti .
Ghaṃsitvā koṭṭetvāti ajjhāsayassa vīmaṃsanavasena suvaṇṇaṃ viya ghaṃsitvā koṭṭetvā .
Gaṇamajjhe nisīditvāti upasampadākammassa gaṇappahonakānaṃ bhikkhūnaṃ majjhe saṅghatthero viya tassa anuggahatthaṃ nisīditvā .
Vūpakaṭṭhoti vivitto .
Tādisassa sīlavisodhane appamādo avuttasiddhoti āha ‘‘ kammaṭṭhāne satiṃ avijahanto ’’ ti .
Pesitacittoti nibbānaṃ pati pesitacitto taṃninno tappoṇo tappabbhāro .
Jātikulaputtāpi ācārasampannā eva arahattādhigamāya pabbajjāpekkhā hontīti tepi tehi ekasaṅgahe karonto āha ‘‘ kulaputtāti ācārakulaputtā ’’ ti , tenāha ‘‘ sammadevāti hetunāva kāraṇenevā ’’ ti .
‘‘ Otiṇṇomhi jātiyā ’’ tiādinā nayena hi saṃvegapubbikaṃ yathānusiṭṭhaṃ pabbajjaṃ sandhāya idha ‘‘ sammadevā ’’ ti vuttaṃ .
Hetunāti ñāyena .
Pāpuṇitvāti patvā adhigantvā .
Sampādetvāti asekkhā sīlasamādhipaññā nipphādetvā , paripūretvā vāti attho .
Niṭṭhāpetun tiM1.360P1.471 nigamanavasena pariyosāpetuṃ .
‘‘ Brahmacariyapariyosānaṃ … pe … vihāsī ’’ ti iminā eva hi arahattanikūṭena desanā pariyosāpitā .
Taṃ pana nigamento ‘‘ aññataro kho panā … pe … ahosī ’’ ti vuttaṃ dhammasaṅgāhakehi .
Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .