Vivaṭṭakathādivaṇṇanā
145.‘‘ Vedanānaṃ samudayan ’’ tiādipāḷi vedanākammaṭṭhānan ti daṭṭhabbā .
Tan ti ‘‘ phassasamudayā phassanirodhā ’’ ti vuttaphassaṭṭhānaṃ .
Āhāroti kabaḷīkāro āhāro veditabbo .
So hi ‘‘ kabaḷīkāro āhāro imassa
M1.186 kāyassa āhārapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1. paccayaniddesa 429) vacanato kammasamuṭṭhānānampi upatthambhakapaccayo hotiyeva .Yadipi sotāpannādayo yathābhūtaṃ pajānanti , ukkaṃsagativijānanavasena pana desanā arahattanikūṭena niṭṭhāpitā .
Ettha ca ‘‘ yato kho bhikkhave bhikkhu … pe … yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti etena dhammassa niyyānikabhāvena saddhiṃ saṅghassa suppaṭipattiṃ dasseti .
Teneva hi aṭṭhakathāyamettha ‘‘ ko evaṃ jānātīti ?
Khīṇāsavo jānāti , yāva āraddhavipassako jānātī ’’ ti paripuṇṇaṃ katvā bhikkhusaṅgho dassito , tena yaṃ vuttaṃ ‘‘ bhikkhusaṅghavasenapi dīpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ,( dī . ni . aṭṭha .1.8) taṃ yathārutavaseneva dīpitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .
146. Anto jālassāti antojālaṃ , antojāle katāti antojālīkatā .
Apāyūpapattivasena adho osīdanaṃ , sampattibhavavasena uddhaṃ uggamanaṃ .
Tathā parittabhūmimahaggatabhūmivasena , olīnatā ’ tidhāvanavasena , pubbantānudiṭṭhiaparantānudiṭṭhivasena ca yathākkamaṃ adho osīdanaṃ uddhaṃ uggamanaṃ yojetabbaṃ .
‘‘ Dasasahassilokadhātū ’’ ti
P1.243 jātikhettaṃ sandhāyāha . 147. Apaṇṇattikabhāvan ti dharamānakapaṇṇattiyā apaṇṇattikabhāvaṃ .
Atītabhāvena pana tathā paṇṇatti yāva sāsanantaradhānā , tato uddhampi aññabuddhuppādesu vattati eva .
Tathā hi vakkhati ‘‘ vohāramattameva bhavissatī ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.147).
Kāyoti attabhāvo , yo rūpārūpadhammasamūho .
Evaṃ hissa ambarukkhasadisatā , tadavayavānañca rūpakkhandhacakkhādīnaṃ ambapakkasadisatā yujjatīti .
Ettha ca vaṇṭacchede vaṇṭūpanibandhānaṃ ambapakkānaṃ ambarukkhato vicchedo viya bhavanettichede tadupanibandhānaṃ rūpakkhandhādīnaṃ santānato vicchedoti ettāvatā opammaṃ daṭṭhabbaṃ .
148. Dhammapariyāyeti
V1.165 pāḷiyaṃ .Idhatthoti diṭṭhadhammahitaṃ .
Paratthoti samparāyahitaṃ .
Saṅgāmaṃ vijināti etenāti saṅgāmavijayo .
Atthasampattiyā atthajālaṃ .
Byañjanasampattiyā , sīlādianavajjadhammaniddesato ca dhammajālaṃ .
Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtānaṃ maggaphalanibbānānaṃ vibhattattā brahmajālaṃ .
Diṭṭhivivecanamukhena suññatāpakāsanena sammādiṭṭhiyā vibhāvitattā diṭṭhijālaṃ .
Titthiyavādanimmaddanūpāyattā anuttaro saṅgāmavijayoti evampettha yojanā veditabbā .
149. Attamanāti
M1.187 pītiyā gahitacittā .Tenevāha ‘‘ buddhagatāyā ’’ tiādi .
Yathā pana anattamanā attano anatthacaratāya paramanā verimanā nāma honti .
Yathāha ‘‘ diso disan ’’ ti ( dha . pa .42; udā .33) gāthā , na evaṃ attamanā .
Ime pana attano atthacaratāya
P1.244 sakamanā hontīti āha ‘‘ attamanāti sakamanā ’’ ti .Atha vā attamanāti samattamanā , imāya desanāya paripuṇṇamanasaṅkappāti attho .
Abhinandatīti taṇhāyatīti atthoti āha ‘‘ taṇhāyampi āgato ’’ ti .
Anekatthattā dhātūnaṃ abhinandantīti upagacchanti sevantīti atthoti āha ‘‘ upagamanepi āgato ’’ ti .
Tathā abhinandantīti sampaṭicchantīti atthoti āha ‘‘ sampaṭicchanepi āgato ’’ ti .
‘‘ Abhinanditvā ’’ ti iminā padena vuttoyeva attho ‘‘ anumoditvā ’’ ti iminā pakāsīyatīti abhinandanasaddo idha anumodanasaddatthoti āha ‘‘ anumodanepi āgato ’’ ti .
‘‘ Katamañca taṃ bhikkhave ’’ tiādinā ( dī . ni .1.7) tattha tattha pavattāya kathetukamyatāpucchāya vissajjanavasena pavattattā idaṃ suttaṃ veyyākaraṇaṃ hoti .
Yasmā pana pucchāvissajjanavasena pavattampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ nāma hoti , niggāthakattameva pana aṅganti gāthārahitaṃ veyyākaraṇaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ niggāthakattā hi idaṃ veyyākaraṇanti vuttan ’’ ti .
Aparesupīti ettha pi saddena pāramiparicayampi saṅgaṇhāti .
Vuttañhi buddhavaṃse –
‘‘ Ime dhamme sammasato , sabhāvasarasalakkhaṇe ;
Dhammatejena vasudhā , dasasahassī pakampathā ’’ ti .( bu . vaṃ .2.166);
Vīriyabalenāti mahābhinikkhamane cakkavattisiripariccāgahetubhūtavīriyappabhāvena , bodhimaṇḍūpasaṅkamane ‘‘ kāmaṃ taco ca nhāru ca , aṭṭhi ca avasissatū ’’ tiādinā ( ma . ni .2.184; saṃ . ni .2.22; mahāni .196) vuttacaturaṅgasamannāgatavīriyānubhāvena .
Acchariyavegābhihatāti vimhayāvahakiriyānubhāvaghaṭṭitā
P1.245 .Paṃsukūladhovane keci ‘‘ puññatejenā ’’ ti vadanti
V1.166 , acchariyavegābhihatāti yuttaṃ viya dissati , vessantarajātake pāramiparipūraṇapuññatejena anekakkhattuṃ kampitattā ‘‘ akālakampanenā ’’ ti vuttaṃ .Sādhukāradānavasena akampittha
M1.188 yathā taṃ dhammacakkappavattane ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .13; paṭi . ma .2.30).Saṅgītikālādīsupi sādhukāradānavasena akampitthāti veditabbaṃ .
Ayaṃ tāvettha aṭṭhakathāya līnatthavaṇṇanā .