Addhānagamanavaṇṇanā
254. Apubbapadavaṇṇanāti
V1.253M1.286P1.372 atthasaṃvaṇṇanāvasena heṭṭhā aggahitatāya apubbassa padassa vaṇṇanā atthavibhajanā .‘‘ Hitvā punappunāgatamatthan ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ) hi vuttaṃ .
Janapadinoti janapadavanto , janapadassa vā issarā rājakumārā gottavasena kosalā nāma .
Yadi eko janapado , kathaṃ bahuvacananti āha ‘‘ rūḷhisaddenā ’’ ti .
Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu yutte viya īdisaliṅgavacanāni icchanti , ayamettha rūḷhi yathā aññatthapi ‘‘ kurūsu viharati , aṅgesu viharatī ’’ ti ca .
Tabbisesanepi janapada -sadde jāti-sadde ekavacanameva .
Porāṇā panāti pana -saddo visesatthajotano , tena puthuatthavisayatāya evañcetaṃ puthuvacananti vakkhamānavisesaṃ joteti .
Bahuppabhedo hi so padeso tiyojanasataparimāṇatāya .
Naṅgalānipi chaḍḍetvāti kammappahānavasena naṅgalānipi pahāya , nidassanamattañcetaṃ .
Na kevalaṃ kassakā eva , atha kho aññepi manussā attano attano kiccaṃ pahāya tattha sannipatiṃsu .
‘‘ So padeso ’’ ti padesasāmaññato vuttaṃ , vacanavipallāsena vā , te padesāti attho .
Kosalāti vuccati kusalā eva kosalāti katvā .
Cārikan ti caraṇaṃ , caraṇaṃ vā cāro , so eva cārikā .
Tayidaṃ maggagamanaṃ idhādhippetaṃ , na cuṇṇikagamanamattanti āha ‘‘ addhānagamanaṃ gacchanto ’’ ti .
Taṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘ cārikā ca nāmesā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha dūrepīti nātidūrepi .
Sahasā gamanan ti
P1.373 sīghagamanaṃ .Mahākassapapaccuggamanādiṃ ekadesena vatvā vanavāsītissasāmaṇerassa vatthuṃ vitthāretvā janapadacārikaṃ kathetuṃ ‘‘ bhagavā hī ’’ tiādi āraddhaṃ .
Ākāsagāmīhi eva saddhiṃ gantukāmo ‘‘ chaḷabhiññānaṃ ārocehī ’’ ti āha .
Saṅghakammavasena
V1.254M1.287 sijjhamānāpi upasampadā satthu āṇāvaseneva sijjhanato ‘‘ buddhadāyajjaṃ te dassāmī ’’ ti vuttanti vadanti .Apare pana aparipuṇṇavīsativassasseva tassa upasampadaṃ anujānanto ‘‘ dassāmī ’’ ti avocāti vadanti .
Upasampādetvāti dhammasenāpatinā upajjhāyena upasampādetvā .
Navayojanasatikampi ṭhānaṃ majjhimadesapariyāpannameva , tato paraṃ nādhippetaṃ turitacārikāvasena agamanato .
Samantāti gatagataṭṭhānassa catūsu passesu samantato .
Aññenapi kāraṇenāti bhikkhūnaṃ samathavipassanātaruṇabhāvato aññenapi majjhimamaṇḍale veneyyānaṃ ñāṇaparipākādikāraṇena majjhimamaṇḍalaṃ osarati .
‘‘ Sattahi vā ’’ tiādi ‘‘ ekamāsaṃ vā ’’ tiādinā vuttānukkamena yojetabbaṃ .
Sarīraphāsukatthāyāti ekasmiṃyeva ṭhāne nibaddhavāsavasena ussannadhātukassa sarīrassa vicaraṇena phāsukatthāya .
Aṭṭhuppattikālābhikaṅkhanatthāyāti aggikkhandhopamasutta ( a . ni .7.72) maghadevajātakā di ( jā .1.1.9) desanānaṃ viya dhammadesanāya aṭṭhuppattikālaṃ ākaṅkhamānena .
Surāpānasikkhāpadapaññāpane ( pāci .328) viya sikkhāpadapaññāpanatthāya .
Bodhaneyyasatte aṅgulimālādike ( ma . ni .2.347) bodhanatthāya .
Kañci , katipaye vā puggale uddissa cārikā nibaddhacārikā .
Tadaññā anibaddhacārikā .
Dasasahassi lokadhātuyāti
P1.374 jātikhettabhūte dasasahassacakkavāḷe .Tattha hi satte paripakkindriye passituṃ buddhañāṇaṃ abhinīharitvā ṭhito bhagavā ñāṇajālaṃ pattharatīti vuccati .
Sabbaññutaññāṇajālassa anto paviṭṭhoti tassa ñāṇassa gocarabhāvaṃ upagato .
Bhagavā kira mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ‘‘ ye sattā bhabbā paripākañāṇā ajja mayā vinetabbā , te mayhaṃ ñāṇassa upaṭṭhahantū ’’ ti cittaṃ adhiṭṭhāya samannāharati .
Tassa saha samannāhārā eko vā dve vā bahū vā tadā vinayūpagā veneyyā ñāṇassa āpāthamāgacchanti ayamettha buddhānubhāvo .
Evampi āpāthamāgatānaṃ pana nesaṃ upanissayaṃ pubbacariyaṃ pubbahetuṃ sampati vattamānañca paṭipattiṃ
M1.288 oloketi , tenāha ‘‘ atha bhagavā ’’ tiādi .Vādapaṭivādaṃ katvāti ‘‘ evaṃ nu te ambaṭṭhā ’’ tiādinā mayā vuttavacanassa ‘‘ ye ca kho te bho gotama muṇḍakā samaṇakā ’’ tiādinā paṭivacanaṃ katvā tikkhattuṃ ibbhavādanipātanavasena nānappakāraṃ asambhivākyaṃ sādhusabhāvāya vācāya vattuṃ ayuttavacanaṃ vakkhati .
Nibbisevanan ti vigatatudanaṃ , mānadabbavasena apagataparipphandananti attho .
Avasaritabban ti
V1.255 upagantabbaṃ .Icchānaṅgaleti idaṃ tadā bhagavato gocaragāmanidassanaṃ samīpatthe bhummanti katvā .
‘‘ Icchānaṅgalavanasaṇḍe ’’ ti nivāsanaṭṭhānadassanaṃ adhikaraṇe bhummanti .
Tadubhayaṃ vivaranto ‘‘ icchānaṅgalaṃ upanissāyā ’’ tiādimāha .
Dhammarājassa bhagavato sabbaso adhammaniggaṇhanaparā paṭipatti , sā ca sīlasamādhipaññāvasenāti taṃ dassetuṃ ‘‘ sīlakhandhāvāran ’’ tiādi
P1.375 vuttaṃ .Yathābhirucitenāti dibbavihārādīsu yena yena attano abhirucitena vihārena .