Saññīvādavaṇṇanā
75. Uddhamāghātanāti pavatto vādo uddhamāghātano , so etesaṃ atthīti uddhamāghātanikā .
Yasmā pana te diṭṭhigatikā ‘‘ uddhaṃ maraṇā attā nibbikāro ’’ ti vadanti , tasmā ‘‘ uddhamāghātanā attānaṃ vadantīti uddhamāghātanikā ’’ ti vuttaṃ .
Saññīvādo etesaṃ atthīti saññīvādā ‘‘ buddhaṃ assa atthīti buddho ’’ ti yathā .
Atha vā saññīti pavatto vādo saññī sahacaraṇanayena , saññī vādo etesanti saññīvādā .
76-77.
Rūpī attāti ettha nanu rūpavinimuttena attanā bhavitabbaṃ saññāya viya rūpassapi attaniyattā .
Na hi ‘‘ saññī attā ’’ ti ettha saññā attā .
Teneva hi ‘‘ tattha pavattasaññañcassa saññāti gahetvā ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ sati kasmā kasiṇarūpaṃ ‘‘ attā ’’ ti gahetvā vuttanti ?
Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ rūpaṃ assa atthīti rūpī ’’ ti , atha kho ‘‘ ruppanasīlo rūpī ’’ ti .
Ruppanañcettha rūpasarikkhatāya kasiṇarūpassa vaḍḍhitāvaḍḍhitakālavasena visesāpatti , sā ca ‘‘ natthī ’’ ti na sakkā vattuṃ parittavipulatādivisesasabbhāvato .
Yadi evaṃ imassa vādassa sassatadiṭṭhisaṅgaho na yujjatīti ?
No na yujjati kāyabhedato uddhaṃ attano nibbikāratāya tena adhippetattā .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ arogo
P1.223 paraṃ maraṇā ’’ ti .Atha vā ‘‘ rūpaṃ assa atthīti rūpī ’’ ti vuccamānepi na doso .
Kappanāsiddhenapi hi bhedena abhedassāpi niddesadassanato , yathā ‘‘ silāputtakassa sarīran ’’ ti .
Ruppanaṃ vā rūpasabhāvo rūpaṃ , taṃ etassa atthīti rūpī , attā ‘‘ rūpino dhammā ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 11) viya .
Evañca katvā rūpasabhāvattā attano ‘‘ rūpī attā ’’ ti vacanaṃ ñāyāgatamevāti ‘‘ kasiṇarūpaṃ ‘ attā ’ ti gahetvā ’’ ti vuttaṃ .
Niyatavāditāya kammaphalapaṭikkhepato natthi ājīvakesu jhānasamāpattilābhoti
M1.171 āha ‘‘ ājīvakādayo viya takkamatteneva vā rūpī attā ’’ ti .Tathā hi kaṇhābhijātiādīsu chaḷābhijātīsu aññataraṃ attānaṃ ekacce ājīvakā paṭijānanti .
Natthi etassa rogo bhaṅgoti arogoti aroga-saddassa niccapariyāyatā
V1.151 veditabbā , rogarahitatāsīsena vā nibbikāratāya niccataṃ paṭijānāti diṭṭhigatikoti āha ‘‘ arogoti nicco ’’ ti .Kasiṇugghāṭimākāsapaṭhamāruppaviññāṇanatthibhāvaākiñcaññāyatanāni arūpasamāpattinimittaṃ nimbapaṇṇe tittakaraso viya sarīraparimāṇo arūpī attā tattha tiṭṭhatīti nigaṇṭhāti āha ‘‘ nigaṇṭhādayo viyā ’’ ti .
Missakagāhavasenāti rūpārūpasamāpattīnaṃ nimittāni ekajjhaṃ katvā ‘‘ eko attā ’’ ti , tattha pavattasaññañcassa ‘‘ saññā ’’ ti gahaṇavasena .
Ayañhi diṭṭhigatiko rūpārūpasamāpattilābhitāya tannimittaṃ rūpabhāvena arūpabhāvena ca attā upatiṭṭhati , tasmā ‘‘ rūpī ca arūpī cā ’’ ti abhinivesaṃ janesi ajjhattavādino viya , takkamatteneva vā rūpārūpadhammānaṃ missakaggahaṇavasena ‘‘ rūpī arūpī ca attā hotī ’’ ti .
Takkagāhenevāti saṅkhārāvasesasukhumabhāvappattadhammā
P1.224 viya accantasukhumabhāvappattiyā sakiccasādhanāsamatthatāya thambhakuṭṭahatthapādādisaṅghāto viya neva rūpī , rūpasabhāvānativattanato na arūpīti evaṃ pavattatakkagāhena .Atha vā antānantikacatukkavāde viya aññamaññapaṭikkhepavasena attho veditabbo .
Kevalaṃ pana tattha desakālabhedavasena tatiyacatutthavādā dassitā , idha kālavatthubhedavasenāti ayameva visesoti .
Kālabhedavasena cettha tatiyavādassa pavatti rūpārūpanimittānaṃ saha anupaṭṭhānato .
Catutthavādassa pana vatthubhedavasena pavatti rūpārūpadhammānaṃ samūhato ‘‘ eko attā ’’ ti takkanavasenāti tattha vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Dutiyacatukke yaṃ vattabbaṃ , taṃ ‘‘ amati gacchati ettha bhāvo osānan ’’ tiādinā antānantikavāde vuttanayena veditabbaṃ .
Yadipi aṭṭhasamāpattilābhino diṭṭhigatikassa vasena samāpattibhedena saññābhedasambhavato ‘‘ nānattasaññī attā ’’ ti ayampi vādo samāpannakavasena
M1.172 labbhati .Tathāpi samāpattiyaṃ ekarūpeneva saññāya upaṭṭhānato samāpannakavasena ‘‘ ekattasaññī ’’ ti āha .
Tenevettha samāpannakaggahaṇaṃ kataṃ .
Ekasamāpattilābhino eva vā vasena attho veditabbo .
Samāpattibhedena saññābhedasambhavepi bahiddhā puthuttārammaṇe saññānānattena oḷārikena nānattasaññitaṃ dassetuṃ ‘‘ asamāpannakavasena nānattasaññī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Parittakasiṇavasena parittasaññī ’’ ti iminā satipi saññāvinimutte dhamme ‘‘ saññāyeva attā ’’ ti vadatīti dassitaṃ
V1.152 hoti .Kasiṇaggahaṇañcettha saññāya visayadassanaṃ , evaṃ vipulakasiṇavasenāti etthāpi attho veditabbo .
Evañca katvā antānantikavāde
P1.225 , idha ca antānantikacatukke paṭhamadutiyavādehi imesaṃ dvinnaṃ vādānaṃ viseso siddho hoti , aññathā vuttappakāresu vādesu pubbantāparantakappanabhedena satipi kehici visese kehici natthi yevāti .Atha vā ‘‘ aṅguṭṭhappamāṇo attā , yavappamāṇo , aṇumatto vā attā ’’ ti ādidassanavasena paritto saññī cāti parittasaññī , kapilakaṇādādayo viya attano sabbagatabhāvapaṭijānanavasena appamāṇo saññī cāti appamāṇasaññīti evampettha attho daṭṭhabbo .
Dibbacakkhuparibhaṇḍatāya yathākammūpagañāṇassa dibbacakkhupabhāvajanitena yathākammūpagañāṇena dissamānāpi sattānaṃ sukhādisamaṅgitā dibbacakkhunāva diṭṭhā hotīti āha ‘‘ dibbena cakkhunā ’’ tiādi .
Nanu ca ‘‘ ekantasukhī attā ’’ tiādivādānaṃ aparantadiṭṭhibhāvato ‘‘ nibbattamānaṃ disvā ’’ ti vacanaṃ anupannanti ?
Nānupapannaṃ , anāgatassa ekantasukhibhāvādikassa pakappanaṃ paccuppannāya nibbattiyā dassanena adhippetanti .
Tenevāha ‘‘ nibbattamānaṃ disvā ‘ ekantasukhī ’ ti gaṇhātī ’’ ti .
Ettha ca tassaṃ tassaṃ bhūmiyaṃ bahulaṃ sukhādisahitadhammappavattidassanena tesaṃ ‘‘ ekantasukhī ’’ ti gāho daṭṭhabbo .
Atha vā hatthidassakaandhā viya diṭṭhigatikā yaṃ yadeva passanti , taṃ tadeva abhinivissa voharantīti na ettha yutti maggitabbā .