Issues
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Ajātasattuupāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ajātasattuupāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

250. Ādimajjhapariyosānan tiM1.273 ādiñca majjhañca pariyosānañca .
Sakkaccaṃ sagāravaṃ .
Āraddhaṃ dhammasaṅgāhakehi .
Abhikkantā vigatāti atthoti āha ‘‘ khaye dissatī ’’ ti .
Tathā hi ‘‘ nikkhanto paṭhamo yāmo ’’ ti upari vuttaṃ .
Abhikkantataroti ativiya kantataro manoramo , tādiso ca sundaro bhaddako nāma hotīti āha ‘‘ sundare dissatī ’’ ti .
Koti devanāgayakkhagandhabbādīsu ko katamo .
Meti mama .
Pādānīti pāde .
Iddhiyāti imāya evarūpāya deviddhiyā .
Yasasāti iminā edisena parivārena , parijanena ca .
Jalan ti vijjotamāno .
Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena abhirūpena .
Vaṇṇenāti chavivaṇṇena sarīravaṇṇanibhāyaV1.242 .
Sabbā obhāsayaṃ disāti dasapi disā pabhāsento cando viya , sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekālokaṃ karontoti gāthāya attho .
Abhirūpeti uḷārarūpe sampannarūpe .
‘‘ Coro coro , sappo sappo ’’ tiādīsu bhaye āmeḍitaṃ ,‘‘ vijjha vijjha , pahara paharā ’’ tiādīsu kodhe ,‘‘ sādhu sādhūtiādīsu ( ma . ni .1.327; saṃ . ni .2.127;3.35;5.1005) pasaṃsāyaṃ ,‘‘ gaccha gaccha , lunāhi lunāhī ’’ tiādīsu turite ,‘‘ āgaccha āgacchā ’’ tiādīsu kotūhale ,‘‘ buddho buddhoti cintento ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .44) acchareP1.355 ,‘‘ abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.20; a . ni .9.11) hāse ,‘‘ kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.63) soke ,‘‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’’ tiādīsu ( udā .20; dī . ni .3.305; cūḷava .332) pasāde .
Ca -saddo avuttasamuccayattho , tena garahāasammānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha ‘‘ pāpo pāpo ’’ tiādīsu garahāyaṃ ,‘‘ abhirūpaka abhirūpakā ’’ tiādīsu asammāne daṭṭhabbaṃ .
Nayidaṃ āmeḍitavasena dvikkhattuṃ vuttaṃ , atha kho atthadvayavasenāti dassento ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha ‘‘ abhikkantan ’’ ti vacanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ .
Taṃ pana bhagavato vacanaṃ dhammassa desanāti katvāM1.274 tathā vuttaṃ .
Atthamattadassanaṃ vā etaṃ , tasmā atthavasenettha liṅgavibhattipariṇāmo veditabbo .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Dosanāsanatoti rāgādikilesavidhamanato .
Guṇādhigamanatoti sīlādiguṇānaṃ sampādanato .
Ye guṇe desanā adhigameti , tesu padhānabhūtā dassetabbāti te padhānabhūte tāva dassetuṃ ‘‘ saddhājananato paññājananato ’’ ti vuttaṃ .
Saddhāpamukhā hi lokiyā guṇā paññāpamukhā lokuttarā .
Sīlādiatthasampattiyā sātthato .
Sabhāvaniruttisampattiyā sabyañjanato .
Suviññeyyasaddapayogatāya uttānapadato .
Saṇhasukhumabhāvena dubbiññeyyatthatāya gambhīratthato .
Siniddhamudumadhurasaddapayogatāya kaṇṇasukhato .
Vipulavisuddhapemanīyatthatāya hadayaṅgamato .
Mānātimānavidhamanena anattukkaṃsanato .
Thambhasārambhanimmaddanena aparavambhanato .
Hitādhippāyappavattiyā , paresaṃ rāgapariḷāhādivūpagamanenaP1.356 ca karuṇāsītalato .
Kilesandhakāravidhamanena paññāvadātato .
Karavīkarutamañjutāya āpātharamaṇīyato .
Pubbāparāviruddhasuvisuddhatāya vimaddakkhamato .
Āpātharamaṇīyatāya eva suyyamānasukhato .
Vimaddakkhamatāya , hitajjhāsayappavattitāya ca vīmaṃsiyamānahitato .
Evamādīhīti ādi -saddena saṃsāracakkanivattanato saddhammacakkappavattanato , micchāvādaviddhaṃsanato sammāvādapatiṭṭhāpanato , akusalamūlasamuddharaṇatoV1.243 kusalamūlasaṃropanato , apāyadvārapidhānato saggamaggadvāravivaraṇato , pariyuṭṭhānavūpasamanato anusayasamugghāṭanatoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Adhomukhaṭṭhapitan ti kenaci adhomukhaṃ ṭhapitaṃ .
Heṭṭhāmukhajātan ti sabhāveneva heṭṭhāmukhaṃ jātaṃ .
Ugghāṭeyyāti vivaṭaṃ kareyya .
Hatthe gahetvā ‘‘ puratthābhimukho , uttarābhimukho vā gacchā ’’ tiādīni avatvā hatthe gahetvā nissandehaṃ katvā .
‘‘ Esa maggo , evaṃ gacchā ’’ ti dasseyya .
Kāḷapakkhacātuddasīti kāḷapakkhe cātuddasī .
Nikkujjitaṃ ādheyyassa anādhārabhūtaṃ bhājanaṃ ādhārabhāvāpādanavasena ukkujjeyya .
Aññāṇassa abhimukhattā heṭṭhāmukhajātatāya saddhammavimukhaṃ adhomukhaṭṭhapitatāya asaddhamme patitan ti evaṃ padadvayaṃ yathārahaṃ yojetabbaṃ , na yathāsaṅkhyaṃ .
Kāmaṃ kāmacchandādayo paṭicchādakā nīvaraṇabhāvato , micchādiṭṭhi pana savisesaṃ paṭicchādikā satte micchābhinivesanavasenāti āhaM1.275 ‘‘ micchādiṭṭhigahanapaṭicchannan ’’ ti .
Tenāha bhagavā ‘‘ micchādiṭṭhiparamāhaṃP1.357 bhikkhave vajjaṃ vadāmī ’’ ti .
Sabbo apāyagāmimaggo kummaggo kucchito maggoti katvā .
Sammādiṭṭhiādīnaṃ ujupaṭipakkhatāya micchādiṭṭhiādayo aṭṭha micchattadhammā micchāmaggā .
Teneva hi tadubhayapaṭipakkhataṃ sandhāya ‘‘ saggamokkhamaggaṃ āvikarontenā ’’ ti vuttaṃ .
Sappiādisannissayo padīpo na tathā ujjalo , yathā telasannissayoti telapajjota -ggahaṇaṃ .
Etehi pariyāyehīti etehi nikkujjitukkujjanapaṭicchannavivaraṇādiupamopamitabbappakārehi , etehi vā yathāvuttehi nānāvidhakuhanalapanādimicchājīvavividhamanādivibhāvanapariyāyehi .
Tenāha ‘‘ anekapariyāyena dhammo pakāsito ’’ ti .
Pasannakāran ti pasannehi kātabbaṃ sakkāraṃ .
Saraṇan ti paṭisaraṇaṃ , tenāha ‘‘ parāyaṇan ’’ ti .
Parāyaṇabhāvo ca anatthanisedhanena , atthasampaṭipādanena ca hotīti āha ‘‘ aghassa tātā , hitassa ca vidhātā ’’ ti .
Aghassāti dukkhatoti vadanti , pāpatoti pana attho yutto , nissakke cetaṃ sāmivacanaṃ .
Ettha ca nāyaṃ gamu -saddo nī-saddādayo viya dvikammako , tasmā yathā ‘‘ ajaṃ gāmaṃ netī ’’ ti vuccati , evaṃ ‘‘ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti vattuṃ na sakkā ,‘‘ saraṇanti gacchāmī ’’ ti pana vattabbaṃ .
Iti-saddo cettha luttaniddiṭṭho .
Tassa cāyamattho .
Gamanañca tadadhippāyena bhajanaṃ jānanaṃ vāti dassento ‘‘ iminā adhippāyenā ’’ tiādimāha .
Tattha ‘‘ bhajāmī ’’ tiādīsu purimassa purimassa pacchimaṃ pacchimaṃ atthavacanaṃ , bhajanaṃ vā saraṇādhippāyena upasaṅkamanaṃ , sevanaṃ santikāvacaratā , payirupāsanaṃ vattapaṭivattakaraṇena upaṭṭhānantiV1.244 evaṃ sabbathāpi anaññasaraṇataṃyeva dīpeti .
‘‘ Gacchāmī ’’ tiP1.358 padassa bujjhāmīti ayamattho kathaṃ labbhatīti āha ‘‘ yesañhī ’’ tiādi .
‘‘ Adhigatamagge sacchikatanirodhe ’’ ti padadvayenāpi phalaṭṭhā eva dassitā , na maggaṭṭhāti te dassento ‘‘ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne cā ’’ tiādimāha .
Nanu ca kalyāṇaputhujjanopi ‘‘ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjatī ’’ ti vuccatīti ?
Kiñcāpi vuccati , nippariyāyena pana maggaṭṭhā eva tathā vattabbā , na itaro niyāmokkamanābhāvato .
Tathā hi te eva vuttā ‘‘ apāyesu apatamāne dhāretī ’’ ti .
Sammattaniyāmokkamanena hi apāyavinimuttasambhavoM1.276 .
Akkhāyatīti ettha iti -saddo ādiattho , pakārattho vā , tena ‘‘ yāvatā bhikkhave dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggaṃ akkhāyatī ’’ ti ( itivu .90; a . ni .4.34) suttapadaṃ saṅgaṇhāti ,‘‘ vitthāro ’’ ti vā iminā .
Ettha ca ariyamaggo niyyānikatāya , nibbānaṃ tassa tadatthasiddhihetutāyāti ubhayameva nippariyāyena ‘‘ dhammo ’’ ti vutto .
Nibbānañhi ārammaṇapaccayabhūtaṃ labhitvā ariyamaggassa tadatthasiddhi .
Tathāpi yasmā ariyaphalānaṃ ‘‘ tāya saddhāya avūpasantāyā ’’ tiādi vacanato maggena samucchinnānaṃ kilesānaṃ paṭipassaddhippahānakiccatāya , niyyānānuguṇatāya , niyyānapariyosānatāya ca , pariyattidhammassa pana ‘‘ niyyānadhammassa samadhigamanahetutāyā ’’ ti iminā pariyāyena vuttanayena dhammabhāvo labbhati eva .
Svāyamattho pāṭhārūḷho evāti dassento ‘‘ na kevalan ’’ tiādimāha .
‘‘ Kāmarāgo bhavarāgo ’’ ti evamādi bhedo sabbopi rāgo virajjati etenāti rāgavirāgoti maggo kathito .
EjāsaṅkhātāyaP1.359 taṇhāya , antonijjhānalakkhaṇassa sokassa ca taduppattiyaṃ sabbaso parikkhīṇattā anejaṃ asokanti phalaṃ kathitaṃ .
Appaṭikūlan ti avirodhadīpanato kenaci aviruddhaṃ , iṭṭhaṃ paṇītanti vā attho .
Paguṇarūpena pavattitattā , pakaṭṭhaguṇavibhāvanato vā paguṇaṃ .
Yathāha ‘‘ vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ , dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme ’’ ti .( Ma . ni .1.283; ma . ni .2.339; mahāva .9) sabbadhammakkhandhā kathitāti yojanā .
Diṭṭhisīlasaṅghātenāti ‘‘ yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya , tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharatī ’’ ti ( dī . ni .3.324; ma . ni .4.92;3.54) evaṃ vuttāya diṭṭhiyā ,‘‘ yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāniV1.245 , tathārūpehi sīlehi sīlasāmaññagato viharatī ’’ ti ( dī . ni .3.323; ma . ni .1.492;3.54; a . ni .6.11; pari .274) evaṃ vuttānaṃ sīlānañca saṃhatabhāvena , diṭṭhisīlasāmaññenāti attho .
Saṃhatoti ghaṭito , sametoti attho .
Ariyapuggalā hi yattha katthaci dūre ṭhitāpi attano guṇasāmaggiyā saṃhatā evaM1.277 .
Aṭṭha ca puggaladhammadasā teti te purisayugavasena cattāropi puggalavasena aṭṭheva ariyadhammassa paccakkhadassāvitāya dhammadasā .
Tīṇi vatthūni ‘‘ saraṇan ’’ ti gamanena , tikkhattuṃ gamanena ca tīṇi saraṇagamanāni .
Paṭivedesīti attano hadayagataṃ vācāya pavedesi .