Paṭhamaibbhavādavaṇṇanā
263. Tīsu iriyāpathesūti ṭhānagamananisajjāsu .
Kathāpaḷāsan ti
P1.388 kathāvasena yugaggāhaṃ .Sayānena
V1.263 ācariyena saddhiṃ sayānassa kathā nāma ācāro na hoti , taṃ itarehi sadisaṃ katvā kathanaṃ idha kathāpaḷāso .Tassa pana yaṃ anācārabhāvavibhāvanaṃ satthārā ambaṭṭhena saddhiṃ kathentena kataṃ , taṃ saṅgītianāruḷhaṃ paramparābhatanti upari pāḷiyā sambandhabhāvena dassento ‘‘ tato kirā ’’ tiādimāha .
Muṇḍakā samaṇakāti ca garahāyaṃ ka -saddo , tenāha ‘‘ hīḷento ’’ ti .
Ibhassa payogo ibho uttarapadalopena , taṃ ibhaṃ arahantīti ibbhā .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā ibho hatthivāhanabhūto parassa vasena vattati , na attano , evaṃ etepi brāhmaṇānaṃ sussusakā suddā parassa vasena
M1.298 vattanti , na attano , tasmā ibhasadisapayogatāya ibbhāti .Te pana kuṭumbikatāya gharavāsino gharassāmikā hontīti āha ‘‘ gahapatikā ’’ ti .
Kaṇhāti kaṇhajātikā .
Dijā eva hi suddhajātikā , na itareti tassa adhippāyo , tenāha ‘‘ kāḷakā ’’ ti .
Mukhato nikkhantāti brāhmaṇānaṃ pubbapurisā brahmuno mukhato nikkhantā , ayaṃ tesaṃ paṭhamuppattīti adhippāyo .
Sesapadesupi eseva nayo .
‘‘ Samaṇā piṭṭhipādato ’’ ti idaṃ panassa ‘‘ mukhato nikkhantā ’’ tiādivacanatopi ativiya asamavekkhitavacanaṃ catuvaṇṇapariyāpannasseva samaṇabhāvasambhavato .
Aniyametvāti avisesetvā , anuddesikabhāvenāti attho .
Mānussayavasena kathetīti mānussayaṃ avassāya attānaṃ ukkaṃsento , pare ca vambhento ‘‘ muṇḍakā ’’ ti ādiṃ katheti .
Jānāpemīti jātigottassa pamāṇaṃ
P1.389 yāthāvato vibhāvanena pamāṇaṃ jānāpemīti .Attho etassa atthīti atthikaṃ daṇḍikañāyena .
‘‘ Yāyeva kho panatthāyā ’’ ti itthiliṅgavasena vuttanti vadanti , taṃ parato ‘‘ purisaliṅgavasenevā ’’ ti vakkhamānattā yuttaṃ .
Yāya atthāyāti vā pulliṅgavaseneva tadatthe sampadānavacanaṃ , yassa atthassa atthāyāti attho .
Assāti ambaṭṭhassa dassetvāti sambandho .
Aññesan ti aññesaṃ sādhurūpānaṃ .
Santikaṃ āgatānan ti guruṭṭhāniyānaṃ santikaṃ upagatānaṃ .
Vattan ti tehi caritabbaācāraṃ .
Asikkhitoti ācāraṃ asikkhito .
Tato eva appassuto .
Bāhusaccañhi nāma yāvadeva upasamatthaṃ icchitabbaṃ , tadabhāvato ambaṭṭho appassuto asikkhito ‘‘ avusito ’’ ti viññāyati , tenāha ‘‘ etassa hī ’’ tiādi .
264. Kodhavasacittatāya asakamano .
Mānanimmadanatthan ti mānassa nimmadanatthaṃ .
Uggiletvāti
V1.264 sinehapānena kilinnaṃ ubbamanaṃ katvā .Gottena gottan ti tena vuttena purātanagottena idāni taṃ taṃ anavajjasaññitaṃ gottaṃ sāvajjato uṭṭhāpetvā uddharitvā .
Sesapadesupi eseva nayo .
Tattha gottaṃ ādipurisavasena , kulāpadoso , tadanvaye uppannaabhiññātapurisavasena veditabbo yathā ‘‘ ādicco , maghadevo ’’ ti .
Gottamūlassa gārayhatāya amānavatthubhāvapavedanato ‘‘ mānaddhajaṃ mūle chetvā ’’ ti vuttaṃ .
Ghaṭṭentoti
P1.390 omasanto .Yasmiṃ
M1.299 mānussayakodhussayā aññamaññūpatthaddhā , so ‘‘ caṇḍo ’’ ti vuccatīti āha ‘‘ caṇḍāti mānanissitakodhayuttā ’’ ti .Kharāti cittena , vācāya ca kakkhaḷā .
Lahukāti taruṇā .
Bhassāti ‘‘ sāhasikā ’’ ti keci vadanti ,‘‘ sārambhakā ’’ ti apare .
Samānāti hontā , bhavamānāti atthoti āha ‘‘ santāti purimapadasseva vevacanan ’’ ti .
Na sakkarontīti sakkāraṃ na karonti .
Apacitikamman ti paṇipātakamma nānuloman ti attano jātiyā na anucchavikanti attho .