Pūraṇakassapavādavaṇṇanā
165. Ekaṃ
M1.221 idāhan ti ekāhaṃ .Idha -saddo cettha nipātamattaṃ , ekāhaṃ samayaṃ ticceva attho .
Saritabbayuttan ti anussaraṇānucchavikaṃ .
166. Sahatthā karontassāti sahattheneva karontassa .
Nissaggiyathāvarādayopi idha sahatthakaraṇeneva
V1.196 saṅgahitā .Hatthādīnīti hatthapādakaṇṇanāsādīni .
Pacanaṃ dahanaṃ vibādhananti āha ‘‘ daṇḍena uppīḷentassā ’’ ti .
Papañcasūdaniyaṃ ‘‘ tajjentassa vā ’’ ti attho vutto , idha pana tajjanaṃ paribhāsanaṃ daṇḍeneva saṅgahetvā ‘‘ daṇḍena uppīḷentassa ’’ icceva vuttaṃ .
Sokaṃ sayaṃ
P1.286 karontassāti parassa sokakāraṇaṃ sayaṃ karontassa , sokaṃ vā uppādentassa .Parehīti attano vacanakarehi .
Sayampi phandatoti parassa vibādhanapayogena sayampi phandato .
‘‘ Atipātāpayato ’’ ti padaṃ suddhakattuatthe hetukattuatthe ca vattatīti āha ‘‘ hanantassāpi hanāpentassāpī ’’ ti .
Kāraṇavasenāti kārāpanavasena .
Gharassa bhitti anto bahi ca sandhitā hutvā ṭhitā gharasandhi .
Kiñcipi asesetvā niravaseso lopo nillopo .
Ekāgāre niyutto vilopo ekāgāriko .
Parito sabbaso panthe hananaṃ paripantho .
Pāpaṃ na karīyati pubbe asaññato uppādetuṃ asakkuṇeyyattā , tasmā natthi pāpaṃ .
Yadi evaṃ kathaṃ sattā pāpe paṭipajjantīti āha ‘‘ sattā pana pāpaṃ karomāti evaṃ saññino hontī ’’ ti .
Evaṃ kirassa hoti – imesañhi sattānaṃ hiṃsādikiriyā na attānaṃ phusati tassa niccatāya nibbikārattā sarīraṃ pana acetanaṃ kaṭṭhakaliṅgarūpamaṃ , tasmiṃ vikopitepi na kiñci pāpanti .
Khuranemināti nisitakhuramayaneminā .
Gaṅgāya dakkhiṇā disā appatirūpadeso , uttarā disā patirūpadesoti adhippāyena ‘‘ dakkhiṇañca ’’ tiādi vuttanti āha ‘‘ dakkhiṇatīre manussā kakkhaḷā ’’ tiādi .
Mahāyāgan ti mahāvijitayaññasadisaṃ mahāyāgaṃ .
Uposathakammena vāti uposathakammena ca .
Dama -saddo hi indriyasaṃvarassa uposathasīlassa ca vācako idhādhippeto .
Keci pana ‘‘ uposathakammenāti idaṃ indriyadamanassa visesanaṃ , tasmā ‘ uposathakammabhūtena indriyadamanenā ’’ ti atthaṃ vadanti
P1.287 .Sīlasaṃyamenāti kāyikavācasikasaṃvarena
M1.222 .Saccavajjenāti saccavācāya , tassā visuṃ vacanaṃ loke garutarapuññasammatabhāvato .
Yathā hi pāpadhammesu musāvādo garu , evaṃ puññadhammesu saccavācā .
Tenāha bhagavā ‘‘ ekaṃ dhammaṃ atītassā ’’ tiādi .
Pavattīti yo ‘‘ karotī ’’ ti vuccati , tassa santāne phaluppattipaccayabhāvena uppatti .
Sabbathāti ‘‘ karoto ’’ tiādinā vuttena sabbappakārena .
Kiriyameva paṭikkhipati , na raññā puṭṭhaṃ sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ byākarotīti adhippāyo .
Idaṃ avadhāraṇaṃ vipākapaṭikkhepanivattanatthaṃ .
Yo hi kammaṃ paṭikkhipati , tena atthato vipākopi paṭikkhitto eva nāma hoti .
Tathā hi vakkhati ‘‘ kammaṃ paṭibāhantenāpī ’’ tiādi ( dī . ni . aṭṭha .1.170-172).
Paṭirājūhi
V1.197 anabhibhavanīyabhāvena visesato jitanti vijitaṃ , āṇāpavattideso .‘‘ Mā mayhaṃ vijite vasathā ’’ ti apasādanā pabbajitassa viheṭhanā pabbājanāti katvā vuttaṃ ‘‘ apasādetabbanti viheṭhetabban ’’ ti .
Uggaṇhanaṃ tena vuttassa atthassa ‘‘ evametan ’’ ti upadhāraṇaṃ sallakkhaṇaṃ , nikujjanaṃ tassa addhaniyabhāvāpādanavasena cittena sandhāraṇaṃ .
Tadubhayaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ anuggaṇhanto anikujjanto ’’ ti .
Tenāha ‘‘ sāravasena aggaṇhanto ’’ tiādi .