Catuparikkhārādivaṇṇanā
341.‘‘ Sujaṃ paggaṇhantānan ’’ ti purohitassa sayameva kaṭacchuggahaṇajotanena evaṃ sahatthā , sakkaccañca dāne yuttatā icchitabbāti dasseti
M1.327 .Evaṃ dujjātassāti etthāpi heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo .
342. Tiṇṇaṃ ṭhānānan ti dānassa ādimajjhapariyosānabhūtāsu tīsu bhūmīsu , avatthāsūti attho .
Calantīti kampanti purimākārena na tiṭṭhanti .
Karaṇattheti tatiyāvibhattiatthe .
Kattari hetaṃ sāmivacanaṃ karaṇīyasaddāpekkhāya .
‘‘ Paccānutāpo na kattabbo ’’ ti vatvā tassa akaraṇūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘ pubbacetanā pana acalā patiṭṭhapetabbā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha acalāti daḷhā kenaci asaṃhīrā .
Patiṭṭhapetabbāti supatiṭṭhitā kātabbā .
Evaṃ karaṇena hi yathā taṃ dānaṃ sampati yathādhippāyaṃ nippajjati , evaṃ āyatimpi vipulaphalatāyāti āha ‘‘ evañhi dānaṃ mahapphalaṃ hotīti dassetī ’’ ti , vippaṭisārena anupakkiliṭṭhabhāvato .
Muñcacetanāti pariccāgacetanā .
Tassā niccalabhāvo nāma muttacāgatā pubbābhisaṅkhāravasena uḷārabhāvo , samanussaraṇacetanāya pana niccalabhāvo ‘‘ aho mayā dānaṃ dinnaṃ sādhu suṭṭhū ’’ ti tassa sakkaccaṃ paccavekkhaṇāvasena veditabbo .
Tathā akarontassāti muñcacetanaṃ , tattha paccāsamanussaraṇacetanañca vuttanayena niccalaṃ akarontassa vippaṭisāraṃ uppādentassa .
Khettavisese pariccāgassa katattā laddhesupi uḷāresu
P1.428 bhogesu cittaṃ nāpi namati .Yathā kathanti āha ‘‘ mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viyā ’’ ti .
So
V1.290 kira tagarasikhiṃ paccekabuddhaṃ attano gehadvāre piṇḍāya ṭhitaṃ disvā ‘‘ imassa samaṇassa piṇḍapātaṃ dehī ’’ ti bhariyaṃ āṇāpetvā rājupaṭṭhānatthaṃ pakkāmi .Seṭṭhibhariyā sappaññajātikā , sā cintesi ‘‘ mayā ettakena kālena ‘ imassa dethā ’ ti vacanamattaṃ pissa na sutapubbaṃ , ayañca maññe ahosi paccekasambuddho , yathā tathā adatvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dassāmī ’’ ti upagantvā paccekasambuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ ādāya antonivesane paññattāsane nisīdāpetvā parisuddhehi sālitaṇḍulehi bhattaṃ sampādetvā tadanurūpaṃ khādanīyaṃ , byañjanaṃ , sūpeyyañca abhisaṅkharitvā bahi gandhehi alaṅkaritvā paccekasambuddhassa hatthesu patiṭṭhapetvā vandi .
Paccekabuddho ‘‘ aññesampi paccekabuddhānaṃ saṅgahaṃ
M1.328 karissāmī ’’ ti aparibhuñjitvāva anumodanaṃ katvā pakkāmi .Sopi kho seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgacchanto paccekabuddhaṃ disvā ahaṃ ‘‘ tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dethā ’’ ti vatvā pakkanto , api vo laddho piṇḍapātoti .
Āma seṭṭhi laddhoti .
‘‘ Passāmā ’’ ti gīvaṃ ukkhipitvā olokesi .
Athassa piṇḍapātagandho uṭṭhahitvā nāsapuṭaṃ pūresi .
So ‘‘ mahā vata me dhanabyayo jāto ’’ ti cittaṃ sandhāretuṃ asakkonto pacchā vippaṭisārī ahosi .
Vippaṭisārassa pana uppannākāro ‘‘ varametan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .1.131) pāḷiyaṃ āgatoyeva .
Bhātu panāyaṃ ekaṃ puttakaṃ
P1.429 sāpateyyakāraṇā jīvitā voropesi , tena mahāroruvaṃ upapanno .Piṇḍapātadānena panesa sattakkhattuṃ suggatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno , sattakkhattumeva ca seṭṭhikule nibbatto , na cāssa uḷāresu bhogesu cittaṃ nami , tena vuttaṃ ‘‘ nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namatī ’’ ti .
343. Ākaroti attano anurūpatāya samariyādaṃ saparicchedaṃ phalaṃ nibbattetīti ākāro , kāraṇanti āha ‘‘ dasahi ākārehīti dasahi kāraṇehī ’’ ti .
Paṭiggāhakato vāti balavataro hutvā uppajjamāno paṭiggāhakatova uppajjati , itaro pana deyyadhammato , parivārajanatopi uppajjeyyeva .
Uppajjituṃ yuttan ti uppajjanārahaṃ .
Tesaṃyeva pāṇātipātīnaṃ .
Yajanaṃ nāmettha dānaṃ adhippetaṃ , na aggijuhananti āha ‘‘ yajataṃ bhavan ti detu bhavan ’’ ti .
Vissajjatūti muttacāgavasena vissajjatu .
Abbhantaran ti ajjhattaṃ , sakasantāneti attho .
344. Heṭṭhā soḷasa parikkhārā vuttā yaññassa te vatthuṃ katvā , idha pana sandassanādivasena anumodanāya āraddhattā vuttaṃ ‘‘ soḷasahi ākārehī ’’ ti .
Dassetvā attano desanānubhāvena paccakkhato viya phalaṃ dassetvā , anekavāraṃ pana kathanato ca āmeḍitavacanaṃ .
Tamatthan ti yathāvuttaṃ dānaphalavasena kammaphalasambandhaṃ .
Samādapetvāti sutamattameva akatvā
V1.291 yathā rājā tamatthaṃ sammadeva ādiyatiP1.430 citte karonto suggahitaṃ katvā gaṇhāti , tathā sakkaccaṃ ādāpetvā .Āmeḍitakāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva .
‘‘ Vippaṭisāravinodanenā ’’ ti
M1.329 idaṃ nidassanamattaṃ lobhadosamohaissāmacchariyamānādayopi hi dānacittassa upakkilesā , tesaṃ vinodanenapi taṃ samuttejitaṃ nāma hoti tikkhavisadabhāvappattito .Āsannatarabhāvato vā vippaṭisārassa tabbinodanameva gahitaṃ , pavattitepi hi dāne tassa sambhavato .
Yāthāvato vijjamānehi guṇehi tuṭṭhapahaṭṭhabhāvāpādanaṃ sampahaṃsananti āha ‘‘ sundaraṃ te … pe … thutiṃ katvā kathesī ’’ ti .
Dhammatoti saccato .
Saccañhi dhammato anapetattā dhammaṃ , upasamacariyābhāvato samaṃ , yuttabhāvena kāraṇanti ca vuccatīti .
345. Tasmiṃ yaññe rukkhatiṇacchedopi nāma nāhosi , kuto pāṇavadhoti pāṇavadhābhāvasseva daḷhīkaraṇatthaṃ sabbaso viparītagāhāvidūsitañcassa dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘ neva gāvo haññiṃsū ’’ ti ādiṃ vatvāpi ‘‘ na rukkhā chijjiṃsū ’’ tiādi vuttaṃ , tenāha ‘‘ kiṃ pana gāvo ’’ tiādi .
Barihisatthāyāti paricchedanatthāya .
Vanamālāsaṅkhepenāti vanapupphehi ganthitamālāniyāmena .
Bhūmiyaṃ vā pattharantīti vedibhūmiṃ parikkhipantā tattha pantharanti .
Antogehadāsādayoti antojātadhanakkītakaramarānītasayaṃdāsā .
Pubbamevāti bhatikaraṇato pageva .
Gahetvā karontīti divase divase gahetvā karonti .
Tajjitāti
P1.431 gajjitā .Piyasamudācārenevāti iṭṭhavacaneneva .
Phāṇitena cevāti ettha ca -saddo avuttasamuccayattho , tena paṇītapaṇītānaṃ nānappakārānaṃ khādanīyabhojanīyādīnañceva vatthamālāgandhavilepanayānaseyyādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo , tenāha ‘‘ paṇītehi sappitelādisammissehevā ’’ tiādi .
346. Saṃ nāma dhanaṃ , tassa patīti sapati , dhanavā .
Diṭṭhadhammikasamparāyikahitāvahattā tassa hitanti sāpateyyaṃ , tadeva dhanaṃ .
Tenāha ‘‘ pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāyāti bahuṃ dhanaṃ gahetvā ’’ ti .
Gāmabhāgenāti saṅkittanavasena gāme vā gahetabbabhāgena .
347.‘‘ Yāguṃ pivitvā ’’ ti yāgusīsena pātarāsabhojanamāha .
Puratthimena yaññavāṭassāti rañño dānasālāya nātidūre puratthimadisābhāgeti
M1.330 attho , yato tattha pātarāsaṃ bhuñjitvā akilantarūpāyeva sāyanhe sālaṃ pāpuṇanti ‘‘ dakkhiṇena yaññavāṭassā ’’ ti ādīsupi eseva nayo . 348. Parihārenāti
V1.292 bhagavantaṃ garuṃ katvā agāravaparihārena .