Ucchedavādavaṇṇanā
84. Asato vināsāsambhavato atthibhāvanibandhano ucchedoti vuttaṃ ‘‘ sato ’’ ti .
Yathā hetuphalabhāvena pavattamānānaṃ sabhāvadhammānaṃ satipi ekasantānapariyāpannānaṃ bhinnasantatipatitehi visese hetuphalānaṃ paramatthato bhinnasabhāvattā bhinnasantānapatitānaṃ viya accantabhedasanniṭṭhānena nānattanayassa micchāgahaṇaṃ ucchedābhinivesassa kāraṇaṃ , evaṃ hetuphalabhūtānaṃ dhammānaṃ vijjamānepi sabhāvabhede ekasantatipariyāpannatāya ekattanayena accantamabhedaggahaṇampi kāraṇaṃ evāti dassetuṃ ‘‘ sattassā ’’ ti vuttaṃ pāḷiyaṃ .
Santānavasena hi vattamānesu khandhesu ghanavinibbhogābhāvena sattagāho , sattassa ca atthibhāvagāhanibandhano ucchedagāho yāvāyaṃ attā na ucchijjati , tāvāyaṃ vijjatiyevāti gahaṇato , nirudayavināso vā idha ucchedoti adhippetoti āha ‘‘ upacchedan ’’ ti .
Visesena
P1.227 nāso vināso , abhāvo .So pana maṃsacakkhupaññācakkhūnaṃ dassanapathātikkamoyeva hotīti āha ‘‘ adassanan ’’ ti .
Adassane hi nāsa-saddo loke niruḷhoti .
Bhāvavigaman ti sabhāvāpagamaṃ .
Yo hi nirudayavināsavasena ucchijjati , na so attano sabhāvena tiṭṭhatīti .
Lābhīti dibbacakkhuñāṇalābhī .
Cutimattamevāti
M1.174 sekkhaputhujjanānampi cutimattameva .Na upapātan ti pubbayogābhāvena , parikammākaraṇena vā upapātaṃ daṭṭhuṃ na sakkoti .
‘‘ Alābhī ca ko paralokaṃ na jānātī ’’ ti natthikavādavasena , mahāmūḷhabhāveneva vā ‘‘ ito añño paraloko atthī ’’ ti anavabodhamāha .
Ettakoyeva visayo , yo yaṃ indriyagocaroti .
Attano dhītuyā hatthagaṇhanakarājādi viya kāmasukhagiddhatāya vā .
‘‘ Na puna viruhantī ’’ ti patitapaṇṇānaṃ vaṇṭena appaṭisandhikabhāvamāha .
Evameva sattāti yathā paṇḍupalāso bandhanā pavutto na paṭisandhiyati , evaṃ sabbe sattā appaṭisandhikamaraṇameva nigacchantīti .
Jalapubbūḷakūpamā hi sattāti tassa laddhi .
Tathāti vuttappakārena .
Lābhinopi cutito uddhaṃ adassaneneva imā diṭṭhiyo uppajjantīti āha ‘‘ vikappetvā vā ’’ ti .
Etthāha – yathā amarāvikkhepikavādā ekantaalābhīvaseneva dassitā , yathā ca uddhamāghātanikasaññīvādacatukko
V1.154 ekantalābhīvaseneva , na evamayaṃ .Ayaṃ pana sassatekaccasassatavādādayo viya lābhīalābhīvasena pavatto .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ tattha dve janā ’’ tiādi .
Yadi evaṃ kasmā sassatavādādidesanāhi idha aññathā desanā pavattāti ?
Vuccate – desanāvilāsappattito .
Desanāvilāsappattā hi buddhā bhagavanto , te veneyyajjhāsayānurūpaṃ
P1.228 vividhenākārena dhammaṃ desenti , aññathā idhāpi ca evaṃ bhagavā deseyya ‘‘ idha bhikkhave ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya … pe … yathāsamāhite citte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti , so dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena arahato cuticittaṃ passati , puthūnaṃ vā parasattānaṃ , na heva kho taduddhaṃ upapattiṃ , so evamāha ‘ yathā kho bho ayaṃ attā ’’’ tiādinā visesalābhino , takkino ca visuṃ katvā , tasmā desanāvilāsena veneyyajjhāsayānurūpaṃ sassatavādādidesanāhi aññathāyaṃ desanā pavattāti daṭṭhabbaṃ .Atha vā ekaccasassatavādādīsu viya na idha takkīvādito visesalābhīvādo bhinnākāro , atha kho samānabhedatāya samānākāroyevāti imassa visesassa pakāsanatthaṃ bhagavatā ayamucchedavādo purimavādehi visiṭṭhākāro desito .
Sambhavati hi takkinopi
M1.175 anussavādivasena adhigamavato viya idha abhiniveso .Atha vā na imā diṭṭhiyo bhagavatā anāgate evaṃ bhāvīvasena desitā , nāpi parikappavasena , atha kho yathā yathā diṭṭhigatikehi ‘‘ idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ ti paññattā , tathā tathā yathābhuccaṃ sabbaññutaññāṇena paricchinditvā pakāsitā .
Yehi gambhīrādippakārā aputhujjanagocarā buddhadhammā pakāsanti , yesañca parikittanena tathāgatā sammadeva thomitā honti .
Ucchedavādīhi ca diṭṭhigatikehi yathā uttaruttarabhavadassīhi aparabhavadassīnaṃ tesaṃ vādapaṭisedhavasena sakasakavādā patiṭṭhāpitā , tathāyaṃ desanā pavattāti purimadesanāhi imissā desanāya pavattibhedo na codetabbo .
Evañca katvā arūpabhavabhedavasena viya kāmarūpabhavabhedavasenāpi ucchedavādo vibhajitvā daṭṭhabbo .
Atha vā paccekaṃ kāmarūpabhavabhedavasena viya arūpabhavavasenāpi na vibhajitvā vattabbo , evañca sati bhagavatā
P1.229 vuttasattakato bahutarabhedo , appatarabhedo vā ucchedavādo āpajjatīti evaṃ pakārāpi codanā anavakāsāvāti .Etthāha – yuttaṃ tāva purimesu tīsu vādesu ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vuttaṃ pañcavokārabhavapariyāpannaṃ attabhāvaṃ ārabbha pavattattā tesaṃ vādānaṃ , catuvokārabhavapariyāpannaṃ pana attabhāvaṃ nissāya pavattesu catutthādīsu catūsu vādesu kasmā ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vuttaṃ
V1.155 .Na hi arūpīnaṃ kāyo vijjatīti ?
Saccametaṃ , rūpattabhāve pavattavohāreneva pana diṭṭhigatiko arūpattabhāvepi kāyavohāraṃ āropetvā āha ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti .
Yathā ca diṭṭhigatikā diṭṭhiyo paññāpenti , tathā ca bhagavā dassetīti , arūpakāyabhāvato vā phassādidhammasamūhabhūte arūpattabhāve kāyaniddeso daṭṭhabbo .
Ettha ca kāmadevattabhāvādiniravasesavibhavapatiṭṭhāpakānaṃ dutiyavādādīnaṃ yutto aparantakappikabhāvo anāgataddhavisayattā tesaṃ vādānaṃ , na pana diṭṭhigatikapaccakkhabhūtamanussattabhāvasamucchedapatiṭṭhāpakassa paṭhamavādassa paccuppannavisayattā .
Dutiyavādādīnañhi purimapurimavādasaṅgahitasseva attano taduttaruttaribhavopapannassa samucchedato yujjati aparantakappikatā , tathā ca ‘‘ no ca kho
M1.176 bho ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hotī ’’ tiādi vuttaṃ , yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘ atthi kho bho añño attā ’’ ti , taṃ manussakāyavisesāpekkhāya vuttaṃ , na sabbathā aññabhāvatoti ?No na yutto , idhalokapariyāpannattepi ca paṭhamavādavisayassa anāgatakālasseva tassa adhippetattā paṭhamavādinopi aparantakappikatāya na koci virodhoti .